Ἐπίκαιροι σχολιασμοί: Σημειώσεις μετά από μια συζήτηση

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Θεωρώ ότι είναι πολύ ενδιαφέρον να ερευνηθή το πώς η ασκητική γενικά, και η ευαγγελική άσκηση ειδικά, κινούνται σε παράλληλους δρόμους με την μαθηματική σκέψη. Δεν ταυτίζονται, δεν έχουν κοινή πορεία, ούτε προφανώς κοινό τέλος. Έχουν, όμως, αναλογίες που διαπιστώνονται σε παράλληλες “συμπεριφορές” τους. Εδώ πρέπει να διευκρινήσω, ότι η λέξη “αναλογία”, που χρησιμοποιήθηκε προηγουμένως, δεν δημιουργεί κανένα θεολογικό πρόβλημα, γιατί δεν μπαίνει ανάμεσα στο κτιστό και το άκτιστο, αλλά ανάμεσα σε δυο διαφορετικής μορφής ανθρώπινες δραστηριότητες.

Ο παραλληλισμός της ευαγγελικής άσκησης με την μαθηματική σκέψη σε ορισμένους μπορεί να φαίνεται απίθανος ή περίεργος, ενώ σε άλλους ευεξήγητος, αφού και στη μια και στην άλλη περίπτωση ασχολούμαστε με “ασκήσεις”. Στην μια περίπτωση ασκούμαστε στην υπακοή των ευαγγελικών εντολών για να εθισθούμε στην αρετή και στην άλλη ασκούμαστε στην λύση προβλημάτων για να οξύνουμε την προσοχή μας και να αφομοιώσουμε καλύτερα τις μαθηματικές έννοιες, ώστε να αποκτήσουμε ευχέρεια στην αντιμετώπιση περιπλοκότερων προβλημάτων. Αυτή η παραλληλία δεν εξαντλείται, όμως, απλώς στην ύπαρξη ασκήσεων, αλλά επεκτείνεται και στην διαδικασία της αντιμετωπίσεώς τους.

Όλα αυτά ας θεωρηθούν σαν μια αναγκαία εισαγωγή στο θέμα το οποίο με συντομία θα αναπτύξουμε στη συνέχεια. Είναι θέμα το οποίο προέκυψε στο μέσον μιας συζήτησης με μαθητές, όταν ανοίχθηκε μια παρένθεση σ’ ένα μάθημα Γεωμετρίας. Σκοπός της παρένθεσης ήταν να κατανοήσουν οι μαθητές την ευρύτητα που έχει μια γεωμετρική μέθοδος, η οποία ονομάζεται αναλυτική–συνθετική. Όλοι όσοι πέρασαν από τα θρανία του Λυκείου βρέθηκαν κάποτε αντιμέτωποί της... Αυτή η μέθοδος μας βοηθά να λύνουμε κάποια προβλήματα, που ονομάζονται προβλήματα γεωμετρικών κατασκευών, αλλά, όμως, εύκολα κανείς μπορεί να διαπιστώση ότι ο τρόπος της, με ορισμένες προσαρμογές, μπορεί να μας χρησιμεύση και στην αντιμετώπιση πολλών καθημερινών, εσωτερικών και εξωτερικών, προβλήματων. Το πιο σημαντικό είναι ότι η αναλυτική και συνθετική μέθοδος έχει αρκετές ομοιότητες, παρά τις θεμελιακές διαφορές, με την “μέθοδο” της ευαγγελικής άσκησης. Οι παρακάτω σημειώσεις είναι μια επέκταση εκείνης της σύντομης συζήτησης με τους μαθητές.

Για την συνέχεια όμως θεωρώ ότι είναι απαραίτητες κάποιες γεωμετρικές παρατηρήσεις, όσο και αν κάτι τέτοιο θα επαναφέρη πιθανώς στην μνήμη ορισμένων αναγνωστών της Παρέμβασης τραυματικές μαθητικές εμπειρίες...

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι, όταν ήθελαν να κατασκευάσουν ένα γεωμετρικό σχήμα απέφευγαν να χρησιμοποιούν σύνθετα όργανα· ήθελαν τα πάντα να τα κατασκευάζουν χαράζοντας ευθείες γραμμές και κύκλους, γι’ αυτό χρησιμοποιούσαν μόνον κανόνα (χάρακα) και διαβήτη. Όταν ένα σχήμα το κατασκεύαζαν με κανόνα και διαβήτη, χωρίς να χρησιμοποιήσουν άλλα όργανα, τότε έλεγαν ότι το κατασκεύασαν γεωμετρικά. Για τις ακριβείς κατασκευές, όμως, των σχημάτων, τα λίγα και απλά όργανα απαιτούσαν έξυπνους, και πολλές φορές, σύνθετους τρόπους. Αυτό ανάγκασε τους αρχαίους Έλληνες μαθηματικούς να επινοήσουν κάποιες “κατασκευαστικές” μεθόδους, η βασικότερη από τις οποίες είναι η αναλυτική-συνθετική μέθοδος.

Πιστεύω ότι μια απλή περιγραφή της μεθόδου αυτής μπορεί να δείξη την αναλογία της προς την ασκητική μέθοδο των “ευαγγελικώς ζώντων”.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι μας ζητήθηκε να κατασκευάσουμε ένα γεωμετρικό σχήμα, για το οποίο μας έδωσαν ορισμένα στοιχεία. Αν η κατασκευή του δεν είναι αμέσως φανερή, τότε καταφεύγουμε στην εξής παραδοχή. Θεωρούμε ότι κατασκευάσαμε το ζητούμενο σχήμα, το οποίο πρόχειρα το ζωγραφίζουμε, προσπαθώντας να φαίνονται καλά όλα τα στοιχεία που μας έδωσαν. Έτσι, έχουμε μπροστά μας το σχήμα που μας ζητήθηκε, στο οποίο εύκολα μπορούμε να επισημάνουμε όλες τις χαρακτηριστικές του ιδιότητες, κάποιες από τις οποίες μας υποδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να το κατασκευάσουμε. Αυτές οι ιδιότητες είναι που μας ενδιαφέρουν. Η σκέψη μας, δηλαδή, είναι απλή. Λέμε: αν κατασκευάζαμε το σχήμα τί ιδιότητες θα είχε; Και για να μη στεκόμαστε μόνο στην σκέψη φτιάχνουμε μπροστά μας ένα πρόχειρο σχήμα, για να βλέπουμε τις ιδιότητές τους καλύτερα. Μέχρι το σημείο αυτό βρισκόμαστε στην ανάλυση. Αφού, λοιπόν, με την ανάλυση επισημάνουμε τις ιδιότητες που μας επιτρέπουν να κατασκευάσουμε το ζητούμενο σχήμα, εκτελούμε στη συνέχεια την κατασκευή. Η κατασκευή του σχήματος ονομάζεται αλλιώς σύνθεση.

Στην Γεωμετρία η ανάλυση είναι δυσκολότερη από την σύνθεση. Στην πνευματική ζωή, όμως, τα πράγματα είναι ανάποδα· η ανάλυση είναι ευκολότερη από την σύνθεση, γι’ αυτούς, βέβαια, που δεν είναι παντελώς πνιγμένοι στην πνευματική ραθυμία. Αυτό μπορεί να φανή αρκετά καθαρά, αν εξηγήσουμε το πώς αντιλαμβανόμαστε την “ανάλυση” και την “σύνθεση” μέσα στο πλαίσιο της ευαγγελικής άσκησης.

Με την “ακενόδοξη” και ειλικρινή ανάγνωση των αγιογραφικών και πατερικών κειμένων ακτινογραφούμε τον εαυτό μας. Εντοπίζουμε τα εσωτερικά μας τραύματα. Διαπιστώνουμε την απόστασή μας από την αυθεντική εν Χριστώ ζωή. Ταυτόχρονα, σε κάποιο βαθμό, μαθαίνουμε από την ζωή των αποστόλων και των αγίων τις “ιδιότητες” του πιστού και ενάρετου ανθρώπου· αποκτούμε, δηλαδή, κάποια γνώση του χαρακτήρα του. Αυτή η προκαταρτική γνώση μας είναι πολύ χρήσιμη, διότι είναι η βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθή κάθε ασκητική μας προσπάθεια. Κατά κάποιο τρόπο, με αυτή την γνώση, “ζωγραφίζουμε” μπροστά μας την εικόνα προς την οποία θέλουμε να μεταμορφώσουμε τον εαυτό μας. Με προσεκτική μελέτη διαπιστώνουμε τις ιδιότητές της, οι οποίες μας βοηθούν να την πραγματοποιήσουμε. Η διαδικασία της πραγματοποίησης, προσαρμοσμένη στην δυσκολοκατόρθωτη αρετή της αγάπης, ακολουθεί τις εξής φάσεις. Προσπαθούμε να σκεφτούμε το πώς θα συμπεριφερόμασταν αν είχαμε την αρετή της αγάπης. Αυτή η σκέψη τρέφεται κυρίως από τα κείμενα και την γενικότερη εσωτερική μας ευαισθησία. Όταν εντοπίσουμε τα γνωρίσματα και τον τρόπο με τον οποίο δρά αυτός που αγαπάει αληθινά ολοκληρώνουμε το στάδιο της “ανάλυσης”, το οποίο με σχετική επιτυχία μπορεί να διέλθη κάθε άνθρωπος που αγαπά την μελέτη και έχει κάποιο ενδιαφέρον για τα πνευματικά θέματα. Η συνέχεια, όμως, δεν είναι το ίδιο εύκολη. Στην “σύνθεση” της αρετής, στην “κατασκευή” της εικόνας της πάνω στην ύπαρξή μας, εμφανίζονται δυσκολίες, διότι στις καλές αποφάσεις μας αντιστέκεται η συνήθεια της ψυχής, η οποία αλλάζει πολύ αργά και δύσκολα. “Σύνθεση” της αρετής είναι το να ενεργούμε πάντοτε σαν να την είχαμε, σαν να την είχε αφομοιώση η ψυχή μας, ανεξάρτητα από τις αντιστάσεις που πιθανώς αισθανόμαστε μέσα μας. Η επιμονή στο ενάρετο έργο –στήν πράξη της αρετής– συνιστά την ζωή της μετανοίας.

Σε αυτό το σημείο νομίζω ότι είναι απαραίτητες κάποιες επισημάνσεις: Πρώτον, η διαδικασία απόκτησης των αρετών δεν είναι μια τυποποιημένη, ψυχρή, λογική διαδικασία, όπως είναι η αναλυτική–συνθετική μέθοδος επιλύσεως γεωμετρικών προβλημάτων. Εδώ το ζητούμενο δεν είναι η κατασκευή ενός γεωμετρικού σχήματος, αλλά η αναγέννηση του ανθρώπου, η μόρφωση του Χριστού μέσα στην καρδιά του, η “κατασκευή” του νέου εν Χριστώ ανθρώπου. Το μαθηματικό πρόβλημα, είτε λυμένο είτε άλυτο, είναι έξω από εμάς, δεν επιδρά στην ύπαρξή μας. Τα “πνευματικά προβλήματα”, όμως, βρίσκονται μέσα μας και ρυθμίζουν την ζωή μας. Δεύτερον, το να ενεργούμε σαν να είχαμε την αρετή δεν συνιστά υποκρισία, γιατί δεν επιδιώκουμε να φανούμε ενάρετοι, αλλά να αποκτήσουμε την αρετή. Η ειλικρινής προσπάθεια να ενεργούμε σύμφωνα με το υπόδειγμα της αρετής συμμεταβάλλει και την εσωτερική μας κατάσταση. Η εποπτία, μάλιστα, των εσωτερικών μας κινήσεων ενισχύεται από τον εθισμό μας στην τήρηση των ευαγγελικών εντολών. Τρίτον, στα “πνευματικά προβλήματα” δεν υπάρχει οριστική λύση. Η “σύνθεση” που κάθε φορά επιτυγχάνουμε μας αποκαλύπτει ότι είμαστε πολύ μακρυά από την πλήρη “κατασκευή” του νέου εν Χριστώ ανθρώπου. Γιατί η χριστιανική αρετή δεν έχει όρια. Η ομοίωση με τον Χριστό είναι μια διαρκής “ατέλεστη” πορεία. Γι’ αυτό κανείς δεν μπορεί να καυχηθή ότι “έλυσε το πρόβλημα της ζωής του”. Το λύνει διαρκώς, μέχρι να λυθή τελείως και οριστικά από τα επίγεια.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1233

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance