Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Φονικό και αναγεννητικό τσουνάμι

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Όλοι είδαμε τον τελευταίο καιρό, το πώς το φονικό τσουνάμι της Νοτιοανατολικής Ασίας προκάλεσε ένα αναγεννητικό παλιρροϊκό κύμα ανθρωπισμού σε όλον τον πλανήτη, το οποίο –πρός καιρόν, τουλάχιστον– ανέτρεψε και έπνιξε την καθεστηκυία απανθρωπιά των νεοταξικών διεθνών σχέσεων. Ο κοινός θάνατος πλουσίων και φτωχών, δυτικών και ανατολικών, καθώς και η ανασφάλεια που μας προκάλεσε η επικίνδυνη καί, ακόμη, απρόβλεπτη αστάθεια του φλοιού της γής, μας ένωσαν συγκλονισμένους (και φοβισμένους) σε μια παγκόσμια κίνηση αλληλεγγύης.

Το γεγονός αυτό επιδέχεται πολλαπλή μελέτη, από πολλές οπτικές γωνίες. Είναι αντικείμενο έρευνας για τους σεισμολόγους και τους άλλους συγγενείς προς αυτούς θετικούς επιστήμονες, είναι όμως υπόθεση εργασίας και για τους πολιτικούς, τους κοινωνιολόγους και τους θεολόγους. Είναι ένα σύνθετο γεγονός, το οποίο προσφέρεται για ελεύθερη έρευνα, χωρίς φραγμούς, χωρίς επιβαλλόμενες αποκρύψεις. Αυτό συμβαίνει γιατί “κανείς δεν νιώθει την ανάγκη να αποκρύψη λεπτομέρειες, κανείς δεν πιέζεται να απολογηθή για το φυσικό γεγονός. Κανείς δεν νιώθει ένοχος για το τσουνάμι” (Καθημερινή 9-1-05). Σε όσα γεγονότα υπάρχουν υπαίτιοι (συνήθως κάποιοι από τους ισχυρούς της γής) είτε αισθάνονται την ενοχή τους, είτε όχι, δεν υπάρχει ελευθερία έρευνας, δεν υπάρχει λεπτομερειακή ενημέρωση, γι’ αυτό και δεν υπάρχει, τελικά, παγκόσμια κινητοποίηση για την θεραπεία των τραυμάτων που προκλήθηκαν (και προκαλούνται). Αυτό μας το βεβαιώνει η πρόσφατη πείρα μας από την διεθνή πρακτική των “πλατηταρχών” και των συνοδοιπόρων τους.

Στα λεγόμενα “φυσικά γεγονότα”, όπως το τσουνάμι, όσο τραγικά και αν είναι, η λογική δεν μας επιτρέπει να ψάξουμε για ενόχους ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε ακόμη ανάμεσα στα “συνήθη ύποπτα” κράτη, ούτε στους διεθνείς οργανισμούς, εκτός και αν πρόκειται για οφθαλμοφανείς συνέπειες βιασμού και ρύπανσης του περιβάλλοντος. Στα τραγικά “φυσικά γεγονότα” η αναζήτηση της αιτίας παίρνει συχνά δύσβατες φιλοσοφικές ή θεολογικές ατραπούς. Έτσι, όσοι δεν πιστεύουν στο Θεό, στέκονται βουβοί, χωρίς σχόλια, προβληματισμένοι και φοβισμένοι, απέναντι στους μηχανισμούς της “μητέρας τους φύσης”· νιώθουν την μηδαμινότητα ή και το παράλογο της ζωής τους. Κάποιοι από αυτούς διαλύονται ψυχικά και σωματικά, ενώ άλλοι προσπαθούν με έπαρση και άγχος να επινοήσουν νέες τεχνικές μεθόδους, με τις οποίες να μπορούν να ελέγχουν, όσο γίνεται καλύτερα, τους “μηχανισμούς της φύσης”. Από την άλλη μεριά, όσοι πιστεύουν αληθινά στο Θεό –στόν ενυπόστατο Λόγο, που ενηνθρώπησε– δεν πνίγονται στην απελπιστική επιφάνεια. Μελετούν βαθύτερα τα πράγματα με ολοένα αυξανόμενη αυτογνωσία και θεογνωσία. Βλέπουν την ρίζα του κακού (ή έστω κάποια από τα παράρριζά του) μέσα τους. Συγκλονίζονται και πληγώνονται από τις εικόνες των καταστροφών, αλλά και από το θέαμα που βλέπουν μέσα τους. Στέκονται, όμως, όρθιοι, χωρίς ατελέσφορους προβληματισμούς, γιατί έχουν την ικανότητα να ελπίζουν. Μπορούν και αγκυροβολούν την ελπίδα τους στην αγάπη του Θεού και στην επηγγελμένη παγγενή ανάσταση του ανθρώπου. Όσοι, πάλι, έχουν μια αναιμική και ακαθόριστη πίστη, παλεύουν συνήθως οργισμένοι με τον Θεό τους, προσπαθώντας να βρουν μια καταληπτή από τους ίδιους εξήγηση της τραγωδίας, έξω από την λειτουργία των λεγομένων φυσικών νόμων.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι απέναντι στα τραγικά “φυσικά γεγονότα” σαν και αυτό της Νοτιοανατολικής Ασίας, είναι χωρίς νόημα ερωτήσεις του τύπου: Γιατί να συμβή αυτό το γεγονός; Γιατί ο Θεός να το επιτρέψη; Πώς μπορεί να συμβιβαστή η αγάπη και η παντοδυναμία του Θεού με την τραγωδία αυτή; Οι ερωτήσεις αυτές, αν και κατανοητές, είναι άκαιρες και μη ρεαλιστικές, διότι αφ’ ενός μεν δεν μπορούν να διορθώσουν τίποτε, αφ’ ετέρου δε θεμελιώνονται στο λάθος ότι ο άνθρωπος είναι ικανός να κατανοή πλήρως τα έργα του Θεού. Στην ουσία συνιστούν φυγή από την πραγματικότητα. Βάζουν ερωτηματικά στην ακατανόητη μέριμνα του Θεού για την κτίση, επειδή υπάρχει αποστροφή προς το πικρό ποτήρι των γεγονότων. Τις ερωτήσεις αυτές τις γεννά ο πανικός μας, η ανασφάλειά μας και η αναιμική μας πίστη. Ξεπηδούν, βέβαια, στις ψυχές των περισσοτέρων ανθρώπων, σαν μια φυσική αντίδραση στις απρόβλεπτες συμφορές. Γι’ αυτό το λόγο, άλλωστε, βρίσκονται στην αφετηρία του ανθρώπινου φιλοσοφικού στοχασμού, ο οποίος “αεί ωδίνει”, χωρίς ουδέποτε να “τίκτη”. Κοπιάζει, αλλά δεν γεννά ζωντανό λόγο, ικανό να ζωογονήση τον άνθρωπο, τις στιγμές που αισθάνεται ότι εξωθείται, από τραγικά γεγονότα και αδιέξοδα, στο σύνορο ζωής και θανάτου.

Με απλή σκέψη πρέπει να αποδεχόμαστε τα γεγονότα, χωρίς να καταφεύγουμε στην κατασκευή “μεταφυσικών ενόχων”. Έχουμε απέναντί μας ένα τραγικό γεγονός με το οποίο πρέπει να συμβιβαστούμε. Έχουμε, μάλιστα, μεγάλη ανάγκη να το αφομοιώσουμε, σαν μια πολύ δύσπεπτη, αλλά δυνατή τροφή, σαν ένα πολύ πικρό φάρμακο, από το οποίο, όμως, μπορεί να ωφεληθή πολύ –άν αντέξη στην πικρότητά του– ο ασθενής ψυχοσωματικός οργανισμός μας. Με ποιά διαδικασία, όμως, μπορούμε να αφομοιώσουμε τα θανατηφόρα γεγονότα, σαν το τσουνάμι της Νοτιοανατολικής Ασίας;

Θα σημειώσουμε ορισμένα κατανοητά σημεία του τελευταίου τραγικού γεγονότος, το οποίο είναι κρυμμένο μέσα στην άβυσσο των κριμάτων του Θεού. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να πούμε ότι κανείς δεν πρέπει να επιθυμή για τον εαυτό του ή να εύχεται για τους άλλους να ζήσουν τέτοια γεγονότα. Πρέπει να ευχόμαστε διαρκώς “υπέρ ευκρασίας αέρων... και καιρών ειρηνικών”, καθώς επίσης και “υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου”. Αυτό μας διδάσκει η Εκκλησία σε όλες τις λατρευτικές συνάξεις της. Την ειρήνη, μάλιστα, του “σύμπαντος κόσμου” μπορούμε να την εννοούμε όχι μόνο κατά κυριολεξία, ως την ειρήνη όλων των ανθρώπινων κοινωνιών, αλλά και ως την ειρήνη όλων των στοιχείων της κτίσεως· ως την αρμονία και την ευταξία όλης της δημιουργίας, λογικής και άλογης, έμβιας και μή. Οι επαναστάσεις των στοιχείων της φύσεως και οι τραγωδίες που δημιουργούν πρέπει να μας εδραιώνουν στην επιθυμία και την επιδίωξη της συμπαντικής εν Χριστώ ειρήνης, η οποία είναι καρπός της “άνωθεν ειρήνης”, της ενεργείας του Αγίου Πνεύματος.

Με τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι κάθε δηκτική ρητορία για διαφθορά που συντάραξε την γη και ξεσήκωσε την θάλασσα, οι οποίες δεν άντεξαν τα έργα της ανομίας και κατέπνιξαν τους παραβάτες, είναι αδιάκριτη και επιβλαβής. Η σκληρή γλώσσα απαιτεί προφητικό χάρισμα, διότι μόνο ο Θεός γνωρίζει ποιοί είναι οι πραγματικοί παραβάτες, καθώς και το γιατί άφησε τα φυσικά γεγονότα να εξελιχθούν, όπως εξελίχθηκαν. Εμείς πρέπει να διαφυλάσσουμε τον εαυτό μας, με κάθε τρόπο, από το πάθος της κατάκρισης καί, σύμφωνα με τον Μ. Βασίλειο, να θέλουμε και να μιμούμαστε μόνον όσα “μακροθυμών και χρηστευόμενος θέλει ο Θεός”. Να είμαστε, δηλαδή, “οικτίρμονες, καθώς και ο Πατήρ ημών οικτίρμων εστί”.

Αν διακατεχόμαστε από αυτό το πνεύμα, μπορούμε να προσλάβουμε σημαντική πνευματική ωφέλεια, ακόμη και από το καταστρεπτικό τσουνάμι. Αποδείχθηκε, άλλωστε, ότι η καταστροφή μας έκανε να πάρουμε αντίθετες στροφές από τον ατομοκεντρισμό μας. Άν, επιπλέον, επιχειρήσουμε να πάρουμε μέσα μας, όσο αντέχουμε, τον πόνο που ξεχειλίζει από τις τηλεοπτικές και τις άλλες εικόνες της καταστροφής, τότε μπορούμε να πετύχουμε σε κάποιο βαθμό τρία πολύ σημαντικά πράγματα: Πρώτον, μέσα στην κόλαση του πόνου να δοκιμάσουμε την δύναμη της ελπίδας μας στον Θεό, την ποιότητα της πίστης μας. Δεύτερον, με την ανασφάλεια που προκαλεί η απρόβλεπτη συμπεριφορά της γης μπορούμε να καταπολεμήσουμε τα συμπτώματα της έπαρσης, να καταπραΰνουμε τις φλεγμονές που δημιουργούν οι φαντασιώσεις του υπερανθρώπου. Ο μέγας άνθρωπος –καί οι κατασκευές του– αποδείχθηκαν πολύ ανίσχυροι απέναντι στην ορμή των κυμάτων. Με αυτή την δυσάρεστη αίσθηση μπορούμε να προσγειωνόμαστε στα ανθρώπινα μέτρα και να αισθανόμαστε πάντα την ανάγκη του Θεού. Τρίτον, η αίσθηση της αλληλεγγύης που δημιούργησε η “απροσωπόληπτη” καταστροφή μας βοηθά να ξεπερνούμε τα σύνορα και να κατανοούμε κάπως την φυσική ενότητα του ανθρωπίνου γένους, την οποία διαιρούμε με τις εμπαθείς γνώμες μας.

Πάντως, μόνον ο Θεός γνωρίζει, πώς ένα “φυσικό κακό” μπορεί να γεννά τέτοια εκδήλωση αλληλεγγύης, στον καιρό μάλιστα που “εψύγη η αγάπη των πολλών”.–

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1219

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance