Γιάννη Βαρδακουλά: Γιὰ νὰ διδασκόμαστε διαβάζοντας

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ

του Γιάννη Βαρδακουλά

Ζούμε σε μιάν εποχή που ο ευδαιμονισμός ως υλική ευδαιμονία, αισθησιακή ευχαρίστηση, καλοπέραση και οικονομική ευημερία είναι ο καθημερινός μας στόχος, επιδίωξη και αγώνας μας, χωρίς βέβαια την ανησυχία μας για την ψυχική και πνευματική μας κατάσταση, χωρίς ιδανικό για την ευημερία της κοινωνίας μας. Έτσι ο άνθρωπος γίνεται βαθμιαία υπεύθυνος μόνο για τον εαυτό του και ανεύθυνος για τον συνάνθρωπό του. Αυτό οξύνεται σε περιόδους κρίσης, που οδηγεί σε έναν ατομικό αμοραλισμό με τις εντεύθεν συνέπειες και για τον άνθρωπο, που χάνει το βαθύ ανθρώπινο νόημά του και για την κοινωνία.

Γιάννη Βαρδακουλά: Γιὰ νὰ διδασκόμαστε διαβάζονταςΟι σκέψεις αυτές μου ήλθαν στο νού, καθώς διάβαζα δυο μικρά κείμενα της εφημερίδας “Ναυπακτιακή”. Το πρώτο είναι μια ανακοίνωση του πολυαγαπητού μου φίλου κ. Απόστολου Ζορμπά (Λυκειάρχη σήμερα του 1ου Ενιαίου Λυκείου Ναυπάκτου “Αγέλαος ο Ναυπάκτιος”), που αναφέρεται στην ενθύμηση του Αλέξ. Χατζηγάκη από την γνωριμία του με τον Γιάννη Βλαχογιάννη, τον Επαχτίτη, όπως υπέγραφε. Το δεύτερο είναι του αοίδιμου Αρχιμανδρίτη Αθανασίου Κάρμα, Πρωτοπρεσβύτερου στο ναό της Αγίας Παρασκευής, στην πόλη μας και είναι αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ο Ρουμελιώτης” με τίτλο: “Πώς η ωραία Ναύπακτος θα γίνη μεγάλη και λαμπρά Λουτρόπολις”.

Τα κείμενα αυτά μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Το πρώτο αποτυπώνει το πάθος του ερευνητή, που δεν λογαριάζει τις προσωπικές του δυσκολίες κάνοντας αυτό που θεωρεί καθήκον του, ένα καθήκον που δεν είναι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και προς αυτούς που έχουν ανάγκη της πνευματικής του βοήθειας, όσο κι αν αυτά στοιχίζουν στην ατομική του υπόσταση. Το δεύτερο προβάλλει τον ιερέα, που δεν περιορίζεται στις τελετουργικές του υποχρεώσεις, αλλά αισθάνεται ότι έχει και άλλα καθήκοντα έναντι του πληρώματος της Εκκλησίας και της κοινωνίας γενικότερα.

Η επαφή μεταξύ του Βλαχογιάννη και του Χατζηγάκη αρχίζει, όπως γράφει ο κ. Ζορμπάς, το 1942, περίοδο ανείπωτης δυστυχίας για τους κατοίκους της Αθήνας από την έλλειψη τροφίμων, έλλειψη που την έζησα κι εγώ και σήμερα απορώ πώς επέζησα. Ο Βλαχογιάννης πεινάει και αυτός θανάσιμα, αλλά με όλη του την πείνα δουλεύει για να τελειώση τον Καραϊσκάκη του. Δεν σκέφθηκε να εγκαταλείψη την έρευνα και την πέννα του για ευθετότερο χρόνο. Η αφοσίωση στο καθήκον, η ευθύνη της αποστολής του, όπως αυτός την αντιλαμβανόταν, αυτή η ιερή προσήλωση στο χρέος δεν τον αφήνουν να διπλώση τα φτερά της δημιουργίας του, όσο κι αν ήταν βασανισμένα και αδύνατα.

Σε ένα του γράμμα προς τον αείμνηστο Χατζηγάκη γράφει: “.....εδώ πεινούμε θανάσιμα. Και μ’ όλη την πείνα δουλεύω για τον Καραϊσκάκη”. Και όταν ο τελευταίος του έστειλε σχετική μελέτη του και σχεδιάγραμμα για την “θρυλική πορεία του Καραϊσκάκη στ’ Ασπροπόταμο”, του στέλνει ως αντίδωρο της ευχαριστίας του τους τρεις τόμους με τα “Στρατιωτικά Ενθυμήματα” του Ν. Κασομούλη, την εργασία του “Οι Κλέφτες του Μωριά” και μερικά άλλα δημοσιεύματά του με την υποσημείωση “χρήματα με κανέναν τρόπο δεν θα δεχθώ”. Ανώτερος άνθρωπος ο Βλαχογιάννης γράφει ακατάπαυστα όχι για να κερδίση χρήματα, αλλά αρκείται μόνο στην σύνταξή του από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στη δοκιμασία του προκειμένου να εμπλουτίζη την Ιστορική μας Γραμματεία μέχρι την ύστατη δημιουργική πνοή του.

Ακούραστος πνευματικός εργάτης με τα μάτια στραμμένα σ’ αυτό που θεωρούσε χρέος του, ανώτερος χρημάτων, και όταν ακόμη αναζητούσε ιστορικά στοιχεία του Εικοσιένα με παραστάτη την πείνα του, δεν υψώνεται μόνο ως Δάσκαλος του Γένους, αλλά και ως υπόδειγμα για μας τους νεώτερους και τους επερχόμενους, για τη βαθειά ανθρώπινη ουσία της ευθύνης και της προσήλωσης στο χρέος, που συμπλέει με την αγωνία της πραγμάτωσής του.

Και όταν αργότερα τον επισκέφθηκε ο Χατζηγάκης στο σπίτι του στην Αθήνα και του έφερε από τον Έπαχτο ένα φιντάνι με πέντε καρπούς από επαχτίτικο πλατάνι, τον είδε να το σφίγγη στο στήθος του, να το φιλή και τον άκουσε που είπε με μισοσβησμένη φωνή: “Έπαχτέ μου, περήφανε Έπαχτε, θα σε ξαναδώ άραγες;” με έκδηλη συγκίνηση και λαχτάρα.

Η αγάπη του για τον Έπαχτο, στον οποίο αφιέρωσε όχι μόνο την ψυχή του –ως συγγραφέας ήταν γνωστός ως Γιάννης Επαχτίτης-, αλλά και τα κείμενά του, που ζωγραφίζουν την πόλη μας εκείνη την εποχή και η αποτυπωμένη σε κείμενα λαχτάρα του, όταν βρισκόταν με Επαχτίτες και το ενδιαφέρον του για τα ναυπακτιακά δρώμενα-υπό την παρόρμησή του ο αδελφός του κινήθηκε για την δημιουργία στην πρωτεύουσα του Κράτους του ιστορικού Συλλόγου των Ναυπακτίων, δεν είναι παράδειγμα και υπόμνηση του χρέους μας προς την παράδοση, την αισθητική και την γραφικότητα της πόλης μας για μας τους νεότερους; Οι οποίοι οφείλουμε να τα προστατεύσουμε από κάθε προσπάθεια επέμβασης και αλλοίωσης των χαρακτηριστικών της στοιχείων κάνοντας χρήση του ιερού δικαιώματος της αντίστασης στον κάθε “επιδρομέα”, που με πράξεις ή παραλείψεις του δείχνει ότι δεν σέβεται την τοπική μας παράδοση και ιστορία. Και υπάρχουν πολλοί “επιδρομείς”, όπως μπορεί να το διαπιστώσει κανείς περιηγούμενος την πόλη και ιδιαίτερα τα μεντένια του λιμανιού.

Ο παπα-Κάρμας, ένας άρχοντας ιερέας, λειτουργός στον ναό της Αγίας Παρασκευής, ήταν αφιερωμένος στο ευρύτερο εκκλησιαστικό καθήκον έναντι της ενορίας του· έτσι τον θυμάμαι από μικρό παιδί που ευτύχησα να είμαι κι εγώ ένα από τα παιδιά, που υπηρετούσαν στο ναό και αργότερα, δωδεκάχρονος, έγινα και χειροθετημένος αναγνώστης. Έψελνε πολύ μελωδικά, άλλωστε έπαιζε και κάποιο μουσικό όργανο, ίσως ταμπουρά. Σπάνια κρατούσε στα χέρια του βιβλίο, τα έλεγε από μνήμης ακόμη και κατά τις ιεροτελεστίες του γάμου και της Βάπτισης. Ήξερε γράμματα στην εποχή του ως ιερωμένος, γιατί ήταν και δάσκαλος.

Όλη την περίοδο του Σαραντάημερου άλλοτε με περίμενε και άλλοτε τον περίμενα κάθε πρωΐ στην είσοδο του ναού. Με είχε μάθει ο πατέρας μου να ξυπνώ στις τέσσερις το πρωΐ και να τρέχω συνεπής στην υποχρέωσή μου, υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες. Βαθύτατος ο σεβασμός μου προς τον πολιό Γέροντα και έκδηλη η αγάπη και το ενδιαφέρον του για μένα. Η επιστροφή αυτή ήταν για μένα ιερό χρέος και ως προλεγόμενα για ό,τι ακολουθεί.

Ο παπα-Κάρμας, χωρίς καμιά ανάμειξη με τα πολιτικά κόμματα της εποχής του ήταν και ενεργός πολίτης ενδιαφερόμενος ιδιαίτερα για τα προβλήματα της ναυπακτιακής κοινωνίας, αλλά και προσφέροντας με το κύρος του τις υπηρεσίες του σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακών διενέξεων, ενώ τις λειτουργιές δεν τις αποθήκευε, αλλά με έστελνε σε ορισμένα σπίτια, που θεωρούσε ότι είχαν ανάγκη.

Αυτή την ωραία εικόνα του ολοκληρωμένου κληρικού, ενεργού πολίτη και ευπατρίδη θα σάς δώσω στη συνέχεια με την προσδοκία ότι είναι διδακτική και για ιερωμένους και για λαϊκούς, με βάση διασωθείσα επιστολή του, από την οποία θα σταχυολογήσω τις ακόλουθες περικοπές, εκτός αν η φιλόξενη πάντα “Εκκλησιαστική Παρέμβαση” την δημοσιεύση ως έχει:

“Κύριε Διευθυντά του "Ρουμελιώτου"

ΝΑΥΠΑΚΤΟΣ Ιούνιος. Πρώτην φοράν έρχομαι εις επικοινωνίαν με τον αγαπητόν “Ρουμελιώτην” του οποίου την αξίαν, δια την εξυπηρέτησιν εν γένει των συμφερόντων του κοινού, προ παντός της Ρούμελης εξαιρετικώς εκτιμώ.

Παγκοίνως τυγχάνει γνωστόν ότι η Ναύπακτος, μικροτέρα μεν των άλλων πόλεων, εν τω Κορινθιακώ κόλπω ευρισκομένων, η ωραιοτέρα όμως υπό την έποψιν των φυσικών πλεονεκτημάτων της Νύμφη του Κορινθιακού κόλπου επικαλείται· και μήπως δεν είναι Νύμφη; Η μαγευτική τοποθεσία της, περικεκοσμημένη με όλας τας φυσικάς καλλονάς· με το μικρό και εύμορφο λιμενάκι της, με το ωραίον και κατάφυτον εκ πεύκων Ενετικόν Φρούριόν της, του οποίου την κορυφήν επιστεγάζει το μικρό Εκκλησάκι, “Ο Προφήτης Ηλίας” με τους λαμπρούς λόφους της, με τα ωραία και κατάφυτα εκ πρασινάδας περιβόλια της. Το θαυμάσιον προάστειον της Αφροδίτης επί της ανατολικής πλευράς με τον θεαματικόν και πυκνώς δενδροφυτευμένον πεύκων και κυπαρίσσων λοφίσκον του Αγίου Γεωργίου, τα πολλά περιβόλια της, εν μέσω των οποίων υπάρχει η ιστορική κατά την δημώδη ποίησιν βρύσις της “Αγάπης”.

ΤΟ ΜΑΓΕΥΤΙΚΟΝ ΓΡΙΜΠΟΒΟΝ

Αλλά το μεγαλύτερον και μοναδικώτερον δώρον, με το οποίον η φύσις επροίκισε την Ναύπακτον, είνε τα άφθονα και διαυγέστατα και κρυσταλένια νερά, πλημμυρίζοντα την πόλιν ολόκληρον. Τα νερά του Κεφαλοβρύσου, της Αραπόβρυσης, του Ντζαμιού, της Φώσας είνε αστείρευτοι πηγαί.

Υπερέχουσα όλων είνε η πηγή, η εκ του μεγάλου περιβόλου του κ. Νόβα αναβλύζουσα και καταλήγουσα εις το περίβλεπτον και ξακουστόν Γρίμποβον το εστολισμένον με τας υψηλάς και βαθυσκίους πλατάνους του, υπό τας οποίας δροσίζονται πάντες κατά τα ηλιοκαύματα των μηνών Ιουνίου, Ιουλίου και Αυγούστου.

Ξένοι επισκεπτόμενοι το Γρίμποβον καταλαμβάνονται υπό μαγείας και ουδέποτε λησμονούσι την απόλαυσιν της δροσιάς και θαλασσίας εκείνης αύρας και το γλυκύ κελάρισμα των ένθεν και ένθεν ρεόντων αφθόνων κρυσταλένιων υδάτων.

Αληθής μαγεία, την οποίαν ομολογούσι μετ’ ενθουσιασμού πάντες οι ξένοι επισκέπται και διαθερισταί, οι εξ Αθηνών και Πατρών και Μεσολογγίου και Αγρινίου κατ’ έτος επισωρευόμενοι. Υπό την μοναδικήν αυτήν ρομάντζαν του Γριμπόβου πολλοί Ναυπάκτιοι και διαθερισταί, αλλά και πλείσται εκ Πατρών ερχόμεναι οικογένειαι, δίδουσι καθ’ εκάστην πλούσια γεύματα εις την αυτήν τοποθεσίαν, διασκεδάζοντες μέχρι εσπέρας.

Η ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ “ΨΑΝΗ”

Παραλείποντες πλείστας άλλας περιγραφικάς λεπτομερείας, ερχόμεθα εις το κύριον θέμα μας, όπερ θεωρούμεν σπουδαιότατον, το των Ιαματικών υδάτων της “Ψανής”.

Τα νερά της “Ψανής” εξετασθέντα προ πολλών ετών υπό του χημικού καθηγητού Α. Δαμβέργη, ευρέθησαν, αν όχι ανώτερα, εφάμιλλα των του Λουτρακίου.

Εκ των συστατικών και αναλογιών το Ιαματικόν ύδωρ το εν τη θέσει “Ψανή” της Ναυπάκτου, αναβρών τάσσεται μεταξύ των αλκαλικών υδάτων, περιέχον μεγάλην ποσότητα δισσανθρακικού νατρίου (Σόδας) σχετικόν προς τα λοιπά τούτου συστατικά και είνε το περιεκτικώτερον εις ιαματικά συστατικά κατά ψαμμιάσεων, λιθιάσεων και νόσων κοιλίας, αλκάλι-ιαματικόν της Ελλάδος ύδωρ, υπερέχον πάντα τα παρ’ ημίν νυν δε εν χρήσει παρομοίας ιαματικής ενεργείας ύδατα.

Την σπουδαίαν ταύτην ιαματικήν ιδιότητα των υδάτων της “Ψανής” έρχεται να πιστοποιήση και ετέρα γνώμη διαπρεπούς επιστήμονος Ιατρού, του κ. Στυλιανού Μαντουνάκη εκ Χανίων της Κρήτης, μέλους του Ιατρικού Ινστιτούτου των Βρυξελλών επί 30ετίαν ολόκληρον. Τον καλόν αυτόν επιστήμονα απέστειλε το Ινστιτούτον προ τριετίας εις τα λουτρά της Κυλήνης (Λύντζι), ίνα κάμη εξέτασιν των συστατικών των Ιαματικών υδάτων, συνάμα δε παρακολουθήση την εξέλιξιν των διαφόρων νόσων και υποβάλη λεπτομερή έκθεσιν.

Εις τα λουτρά ταύτα μεταβάς και ο υποφαινόμενος, εγνώρισα τον κ. Μαντουνάκην, προς όν ανέφερα τα νερά της “Ψανής” αναπτύξας τα συστατικά, την χρησιμότητα και την εκτίμησιν αυτών παρ’ όλου του κοινού· εξέφρασε την επιθυμίαν να τα επισκεφθή κατόπιν θερμής παρακλήσεώς μου.

Όντως μετά 15 ημέρας, ότε ετελείωσε την αποστολήν του, έφθασεν εις Ναύπακτον, ένθα επανειλημμένως επεσκέφθη την “Ψανήν” και μετά προχείρους δοκιμάς επείσθη ότι όντως τα νερά έχουσιν σπουδαίαν Ιαματικήν αξίαν. Πρό παντός εθαύμασε την μαγευτικήν τοποθεσίαν της Ναυπάκτου ο κ. Μαντουνάκης, όστις κατά το γεύμα, όπερ παρεθέσαμεν αυτώ υπό ρομάντζαν του Γριμπόβου, εξεφράσθη μετ’ ενθουσιασμού τονίσας ότι, εάν τα νερά ταύτα εκμεταλλευθώσι καλώς, η Ναύπακτος θέλει αλλάξει όψιν καθισταμένη μία των ωραιοτέρων Λουτροπόλεων, υπερβάλλουσα και αυτό το Λουτράκι και την Αιδηψόν, αίτινες προώδευσαν τόσο γιγαντιαίως λόγω ιαματικής αξίας των υδάτων μόνον, ενώ ως τοποθεσίαι δεν δύνανται να παραβληθώσι προς την ωραίαν τοποθεσίαν και τα θέλγητρα της Ναυπάκτου, εις την οποίαν δεν θα μεταβαίνουσιν οι έχοντες ανάγκην Ιαματικών λουτρών μόνον, αλλά και πολύς άλλος κόσμος χάριν ψυχαγωγίας. Εν τέλει συνέστησεν ο κ. Μαντουνάκης να γίνη εκσκαφή προς ανεύρεσιν μεγαλυτέρας ποσότητος ύδατος, ότε μας αφήκε την σύστασίν του να τω γνωστοποιήσωμεν, ίνα μας στείλη όχι μίαν αλλά δύο και τρεις Βελγικάς εταιρείας με πολλά εκατομμύρια προς ευρείαν εκμετάλλευσιν.

ΚΙΝΗΘΗΤΕ:

Δυστυχώς τα νερά ταύτα μένουσι νεκρά, καίτοι είνε γνωστή η αξία των· ουδεμία μέριμνα ελήφθη μέχρι σήμερον δια την εκμετάλλευσιν αυτών· μία τολμηρά απόφασις, μία σοβαρά επιχείρησις, ηδύνατο ασφαλώς να δημιουργήση δια την Ναύπακτον έν ευρύτατον μέλλον. Το παρελθόν έτος εγένοντο προχείρως και δοκιμαστικώς εν τη “Ψανή” 3-4 ιδιωτικοί λουτήρες, εις τους οποίους μετέβησαν πλείστοι εν οίς ο Στρατηγός κ. Σουμπασάκος και ο υποφαινόμενος, εκάμαμεν θερμά λουτρά, εκ των οποίων σημαντικώς ωφελήθημεν.

Είναι καιρός πλέον να γίνη μία σοβαρά σκέψις οπόθεν δήποτε προς κίνησιν του σπουδαίου τούτου ζητήματος, όπερ θέλει σημειώση μέγαν σταθμόν μέλλοντος και σωτηρίας μιας πόλεως, η οποία ήδη φθίνει ομοιάζουσα με νεκρόπολιν.

Αθανάσιος Κάρμας

Αρχιμανδρίτης”

Κλείνοντας το Σημείωμά μου αυτό, δεν είχα δίκαιο, όταν προέτασσα ως επικεφαλίδα το “Για να διδασκόμαστε διαβάζοντας” και μάλιστα πρώτος ο υποφαινόμενος;

  • Προβολές: 1276

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance