Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου: Ὑπόμνημα περὶ τοῦ τρόπου Ἐκλογῆς Μητροπολιτῶν (Β)

Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

(συνέχεια από το προηγούμενο)

Δημοσιεύουμε το δεύτερο και τελευταίο τμήμα του υπομνήματος περί του τρόπου εκλογής Μητροπολιτών, το οποίο απέστειλε προς την Ιερά Σύνοδο ο Σεβ. Μητροπολίτης κ. Ιερόθεος.

Μετά από το εισαγωγικό και “θεωρητικό” μέρος, το οποίο δημοσιεύθηκε στο προηγούμενο τεύχος, ακολουθούν οι προτάσεις αναλυτικά.

* * *

Προς την Ιεράν Σύνοδον της Εκκλησίας της Ελλάδος

3. Εκλογή Επισκόπου στα σύγχρονα δεδομένα

Αν η Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας μας θέλη να κινήται στα πρότυπα των Αποστόλων και των Πατέρων, θα πρέπη να προσέξη ιδιαιτέρως το θέμα της εκλογής των Επισκόπων. Θεωρώ ότι αυτή είναι η βασικότερη εκκλησιαστική πράξη της Ιεραρχίας μας.

Έχοντας κατά νου τις θεολογικές προϋποθέσεις που εκθέσαμε προηγουμένως, θα υπογραμμίσω μερικά πρακτικά σημεία, τα οποία πρέπει να προσεχθούν ιδιαιτέρως.

Όταν προχωρούμε στην διαδικασία εκλογής Επισκόπου για μια χηρεύουσα Ιερά Μητρόπολη, θα πρέπη να συνειδητοποιούμε την σπουδαιότητα αυτής της πράξεως. Πρόκειται για μια εκκλησιαστική πράξη μεγάλης σημασίας. Ασφαλώς θα πρέπη να έχουμε υπ' όψη μας τα όσα προαναφέραμε και προβλέπονται από τους Κανόνας της Εκκλησίας και την εν γένει παράδοση της Εκκλησίας, αλλά βεβαίως και τα όσα συνιστώνται από τις ποιμαντικές Επιστολές του Αποστόλου Παύλου, όπως και από την διδασκαλία του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, του αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου κλπ. που είναι τα ουσιαστικά προσόντα ενός Κληρικού για να αναδειχθή στον ύψιστο βαθμό της Αρχιερωσύνης.

Πέραν αυτού χρειάζεται και η μαρτυρία Κληρικών και λαϊκών, ιδίως της συγκεκριμένης χηρευούσης Ιεράς Μητροπόλεως, η οποία θα δίδεται ποικιλοτρόπως όχι μόνον κατά την χειροτονία, αλλά και προ της εκλογής.

Στην συνέχεια θα ήθελα να προτείνω μερικούς τρόπους αφ' ενός μεν πώς θα μπορούσε να θεσπισθή ο τρόπος εκλογής των Επισκόπων μέσα στα πλαίσια της ενδεχόμενης αναθεώρησης της νομοθεσίας, διασώζοντας πάντοτε την εκκλησιαστική πράξη της “ψήφω και δοκιμασία” διαδικασίας εκλογής και χειροτονίας του Επισκόπου, αφ' ετέρου δε πώς θα μπορούσε να γίνη η εκλογή Επισκόπου μέσα στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας.

α) Τροποποίηση του νόμου για την εκλογή Επισκόπων

Έχουν προταθή κατά καιρούς πολλοί τρόποι αλλαγής του συστήματος εκλογής Αρχιερέων, με την συμμετοχή του Κλήρου και των λαϊκών της χηρευσάσης Ιεράς Μητροπόλεως.

Κατά την γνώμη μου στον κατάλληλο χρόνο, όταν θα τροποποιηθή ο Καταστατικός Χάρτης, μπορούν να υιοθετηθούν τρόποι, που δεν παρακάμπτουν όμως τον σαφέστατο τέταρτο (δ΄) Κανόνα της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, σύμφωνα με τον οποίο η ανάδειξη του Μητροπολίτου σε μια Επαρχία είναι αρμοδιότητα των Επισκόπων της Επαρχίας. Οι Επίσκοποι όμως θα πρέπη να λαμβάνουν υπ' όψη τους την γνώμη του λαού. Άλλωστε αυτό βρίσκεται μέσα στα πλαίσια της δοκιμασίας - ερεύνης, για την οποία γράψαμε πιο πάνω τα δέοντα.

Έτσι, λοιπόν, η βάση του τρόπου εκλογής μπορεί να είναι η ακόλουθη:

1. Κατάρτιση τριπροσώπου από την Τοπική Εκκλησία

Σε μια συγκεκριμένη ημέρα ψηφίζουν οι Πρεσβύτεροι και οι Διάκονοι της χηρευούσης Ιεράς Μητροπόλεως, καθώς επίσης οι Εκκλησιαστικοί Σύμβουλοι, οι Ιεροψάλτες, οι Νεωκόροι, οι Κυρίες των Φιλοπτώχων ή των Συνδέσμων Αγάπης, οι Κατηχητές και οι Κατηχήτριες, οι υπεύθυνοι των Αγιογραφικών Συνάξεων. Πρόκειται για πρόσωπα τα οποία αποτελούν τους αμέσους συνεργάτας της Εκκλησίας και κατά κάποιον τρόπο θεωρούνται “θεσμικά” και αντιπροσωπευτικά πρόσωπα του πληρώματος της τοπικής Εκκλησίας και ζουν στον στενότερο πυρήνα της Εκκλησιαστικής ζωής. Τουλάχιστον πρέπει να αρχίσουμε με αυτούς και στην συνέχεια να προχωρήσουμε ανάλογα με την πείρα που θα αποκτηθή.

Από την ψηφοφορία αναδεικνύονται τρία ονόματα, τα οποία αποστέλλονται στην Ιερά Σύνοδο. Με τον τρόπο αυτό εκφράζεται η άποψη των Χριστιανών της συγκεκριμένης Ιεράς Μητροπόλεως, χωρίς να κομματικοποιήται η υπόθεση και χωρίς να εισερχόμαστε στον πειρασμό να διακρίνουμε ποια είναι τα πραγματικά μέλη της Εκκλησίας.

Εάν πρόκειται για εκλογή Αρχιεπισκόπου Αθηνών ή Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να καταρτίσουν τριπρόσωπο και οι δύο Θεολογικές Σχολές αντίστοιχα.

2. Συζήτηση στην Ιεραρχία και κατάρτιση τριπροσώπου στην πρώτη ψηφοφορία

Η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος την ημέρα της συγκλήσεώς της για την εκλογή του Μητροπολίτου κάνει διεξοδική συζήτηση για τους υποψηφίους για την Ιερά Μητρόπολη, όπως προβλέπουν οι ιεροί Κανόνες που είδαμε πιο πάνω, δηλαδή διακριβώνεται εάν ο υποψήφιος έχη προσωπική γνώση του Θεού και γνωρίζη επακριβώς τις αποφάσεις των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων.

Στην συνέχεια στην πρώτη ψηφοφορία, με μυστική ψήφο των Ιεραρχών, καταρτίζει και εκείνη τριπρόσωπο για την συγκεκριμένη Ιερά Μητρόπολη, στο οποίο είναι δυνατόν να συμπέσουν και τα ονόματα των προταθέντων από την Τοπική Εκκλησία.

3. Εκλογή στην τελική μονοπρόσωπη ψηφοφορία

Στην συνέχεια, σε μια δεύτερη ψηφοφορία της Ιεραρχίας τίθενται τα ονόματα των υποψηφίων, που έχουν προταθή από την Τοπική Εκκλησία και την Ιερά Σύνοδο στην πρώτη ψηφοφορία. Κατά την δεύτερη αυτή ψηφοφορία, που καταρτίζεται το μονοπρόσωπο, αναδεικνύεται ο Μητροπολίτης για την συγκεκριμένη Ιερά Μητρόπολη. Μπορεί να γίνη κλήρωση, αντί για ψηφοφορία.

Με την βασική δομή της προτάσεως αυτής, η οποία βέβαια έχει πολλούς τρόπους διατυπώσεως και εκφράσεως, ικανοποιείται το αίσθημα της συμμετοχής Κληρικών και λαϊκών στην όλη διαδικασία αναδείξεως κάποιου Κληρικού στον βαθμό του Επισκόπου σε μια Επαρχία.

β) Εκλογή Επισκόπου με την ισχύουσα νομοθεσία

Έως ότου γίνη κάποια αλλαγή στην νομοθεσία και καθορισθή ο αρμοδιότερος τρόπος εκλογής του Μητροπολίτου, ώστε να αποφεύγεται η κομματικοποίηση, αλλά συγχρόνως να εξασφαλίζεται κάποια συμμετοχή των Κληρικών και λαϊκών στην εκλογή, μπορεί να βελτιωθή ο τρόπος εκλογής μέσα στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας.

Θα προτείνω έναν τέτοιο τρόπο, ο οποίος μπορεί να εφαρμοσθή και στην επόμενη εκλογή.

1. Αποστολή ονομάτων από Μητροπολίτας

Οι Μητροπολίτες θα αποστέλλουν δια γράμματος στον Αρχεπίσκοπο τις προτάσεις τους για την συγκεκριμένη εκλογή, αμέσως μετά την χηρεία της Ιεράς Μητροπόλεως, λαμβάνοντας υπ' όψη τις ιδιαιτερότητες της χηρευούσης Ιεράς Μητροπόλεως και τους Κληρικούς (εντός ή εκτός αυτής) που θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στην διαποίμανσή της.

2. Πρόταση τριών ονομάτων από τον Αρχιεπίσκοπο

Ο Αρχιεπίσκοπος, λαμβάνοντας υπ' όψη τις προτάσεις των Αρχιερέων, επιλέγει τρία πρόσωπα που κυριαρχούν στις προτιμήσεις των εκλεκτόρων Αρχιερέων, τα οποία θα προτείνη στην Ιεραρχία κατά την ημέρα της συγκλήσεώς της για να συμπεριληφθούν στο τριπρόσωπο, χωρίς βεβαίως να αποκλείεται η δυνατότητα των Αρχιερέων να προτείνουν και άλλα πρόσωπα κατά την διάρκεια της πρώτης ψηφοφορίας, για τον καταρτισμό του τριπροσώπου.

Οι υποψήφιοι δεν πρέπει να τηλεφωνούν ή να επισκέπτονται τους Αρχιερείς για την εξασφάλιση της ψήφου τους.

3. Συζήτηση στην Ιεραρχία και κατάρτιση του τριπροσώπου στην πρώτη ψηφοφορία

Οι Μητροπολίτες, κατά την Συνεδρίαση της Ιεραρχίας, θα συζητήσουν για τους υποψηφίους, όχι μόνο διαβάζοντας το βιογραφικό τους, αλλά ερευνώντας κατά πόσο έχουν τα ουσιαστικά προσόντα για την αρχιερωσύνη, σύμφωνα με εκείνα που διαγράφονται από τους Κανόνας της Εκκλησίας, ιδιαιτέρως τον β΄ της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου.

Στην συνέχεια η Ιεραρχία θα προχωρή στην κατάρτιση του τριπροσώπου, χωρίς να επηρεάζεται από τις προτάσεις του Αρχιεπισκόπου. Κατά την πρώτη ψηφοφορία οι Αρχιερείς δεν θα καταγράφουν στο λευκό ψηφοδέλτιο τα τρία ονόματα των υποψηφίων για την κατάρτιση του τριπροσώπου, διότι κατ' αυτόν τον τρόπο ο γραφικός χαρακτήρας του εκλέκτορος καταργεί την μυστικότητα της ψήφου.

Αντίθετα, οι Μητροπολίτες θα θέτουν τρεις σταυρούς σε ισαρίθμους υποψηφίους που συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των εκλογίμων που τους δίδεται από την Ιερά Σύνοδο.

Η Επιτροπή εξ Αρχιερέων μαζί με τους Γραμματείς της Ιεράς Συνόδου καταρτίζουν το τριπρόσωπο, μετρώντας τους σταυρούς που ετέθησαν στον κατάλογο εκλογίμων.

Στην συνέχεια θα καταγράφωνται τα τρία πρόσωπα των επιλεγέντων σε ψηφοδέλτιο με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

4. Τελική εκλογή στην μονοπρόσωπη ψηφοφορία

Οι Μητροπολίτες θα προχωρούν στην δεύτερη μονοπρόσωπη ψηφοφορία. Και όπως είναι επόμενο δεν θα εγγράφουν το όνομα του επιλεγέντος από αυτούς υποψηφίου σε λευκό ψηφοδέλτιο, αλλά θα τοποθετούν σταυρό σε ένα από τα τρία ονόματα, τα οποία εξελέγησαν από την πρώτη ψηφοφορία και τα οποία του δίδονται από την Γραμματεία σε ψηφοδέλτιο που γράφηκε σε υπολογιστή. Έτσι διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου.

Προκειμένου να αρχίση να δοκιμάζεται και το σύστημα το οποίο προτείναμε προηγουμένως για την αλλαγή του νόμου περί του τρόπου εκλογής Επισκόπων, καλό θα ήταν, δια σχετικής εγκυκλίου της Ιεράς Συνόδου, να αποστέλλωνται από τώρα στην Ιερά Σύνοδο οι προτάσεις των δύο άλλων εκλεκτορικών Σωμάτων (τών Κληρικών και λαϊκών της συγκεκριμένης Ιεράς Μητροπόλεως και των Καθηγητών των Θεολογικών Σχολών ή και Ιερατικών Σχολών), προκειμένου τα ονόματα των προτεινομένων από αυτούς να τεθούν υπ' όψη των εκλεκτόρων Αρχιερέων για τον σχηματισμό του τριπροσώπου.

Ο τρόπος αυτός εκλογής έχει πολλαπλές ωφέλειες, ήτοι:

  • Θα αποφεύγωνται αυτά που συμβαίνουν σήμερα:
  • η επιβολή άνωθεν ενός “χρισθέντος” υποψηφίου,
  • τα παράπονα των υποψηφίων Κληρικών, που συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο εκλογίμων, περί παραθεωρήσεώς τους,
  • οι μεμψιμοιρίες του πληρώματος της Τοπικής Εκκλησίας ότι δεν λαμβάνονται υπ' όψη της Ιεραρχίας οι προτιμήσεις τους,
  • ο αιφνιδιασμός των Αρχιερέων ως προς τον χρόνο συγκλήσεως της Ιεραρχίας για την εκλογή,
  • τα παράπονα των εκλεκτόρων Αρχιερέων, ότι δεν λαμβάνονται υπ' όψη οι προτάσεις τους για υποψηφιότητες ή ότι καλούνται να επιβεβαιώσουν με την ψήφο τους ειλημμένες αποφάσεις.
  • Θα διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου των Αρχιερέων.

Παρατίθεται στην συνέχεια το Συνοπτικό Διάγραμμα των δύο ανωτέρω προτάσεων:

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

Α΄ Αλλαγή νόμου για την εκλογή Μητροπολιτών

  1. Κατάρτιση τριπροσώπου από την Τοπική Εκκλησία (Κληρικοί, Επίτροποι, Ιεροψάλτες, Νεωκόροι, Κυρίες Φιλοπτώχων, Κατηχητές,κατά περίπτωση Καθηγητές Θεολογικών Σχολών)
  2. Συζήτηση στην Ιεραρχία για τους υποψηφίους και κατάρτιση τριπροσώπου στην πρώτη ψηφοφορία
  3. Εκλογή στην τελική μονοπρόσωπη ψηφοφορία από όλα τα τεθέντα ονόματα (1η και 2η περίπτωση) μέ ψήφο ή κλήρο

Β΄ Εκλογή Μητροπολιτών με την ισχύουσα νομοθεσία

  1. Αποστολή ονομάτων από Μητροπολίτες για την χηρεύουσα Μητρόπολη
  2. Πρόταση τριών ονομάτων από τον Αρχιεπίσκοπο, πού έχουν τις προτιμήσεις των Ιεραρχών, χωρίς να είναι δεσμευτική για την Ιεραρχία
  3. Συζήτηση στην Ιεραρχία για τους υποψηφίους και κατάρτιση του τριπροσώπου στην πρώτη ψηφοφορία, χωρίς να δεσμεύωνται οι Ιεράρχες από την προηγούμενη πρόταση (σταυρός στον υπάρχοντα κατάλογο εκλογίμων για να είναι μυστική η ψηφοφορία)
  4. Τελική εκλογή από Ιεραρχία στην μονοπρόσωπη ψηφοφορία (σταυρός σε ένα από τα τρία επικρατήσαντα ονόματα πού θα είναι γραμμένα σε υπολογιστή για να είναι μυστική η ψηφοφορία)

4. Η διαδικασία της ψηφοφορίας

Νομίζω ότι πρέπει να γίνη αλλαγή και στον τρόπο και την διαδικασία της ψηφοφορίας, ο οποίος πρέπει να δείχνη τον σεβασμό των εκλεκτόρων στο σημαντικό αυτό γεγονός. Ο τρόπος που γίνεται σήμερα η ψηφοφορία, εν μέσω συζητήσεων, φωνασκιών, συνεχών εξόδων-εισόδων από-στην αίθουσα Συνεδριάσεων κλπ., δεν είναι ό,τι καλύτερο για την Ιεραρχία μας.

Βρέθηκα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και είδα τον τρόπο εκλογής. Κατά την Συνεδρίαση της Συνόδου καταρτίζεται το τριπρόσωπο. Στην συνέχεια οι Αρχιερείς (χωρίς τον Πατριάρχη) κατέρχονται στον Πατριαρχικό Ναό και λαμβάνουν θέσεις στα δεσποτικά στασίδια. Γίνεται μια μικρή ακολουθία και στην συνέχεια περιφέρεται ο επιτετραμμένος στα δεσποτικά στασίδια και οι Αρχιερείς ρίπτουν την “ψήφο” τους στην ψηφοδόχο. Αναγινώσκονται τα αποτελέσματα, εκφωνείται το “άξιος”, υπογράφεται το πρακτικό εκλογής, περατώνεται η ακολουθία και αμέσως αναγγέλλεται το όνομα του εκλεγέντος στον Πατριάρχη.

Ίσως δεν μπορεί να εφαρμοσθή πλήρως στα δικά μας δεδομένα αυτή η εκκλησιαστική πράξη, αλλά πρέπει να ευρεθή ένας τρόπος, ώστε κατά την διάρκεια της ψηφοφορίας να επικρατή ατμόσφαιρα προσευχής και όχι ένα “πνεύμα” κοσμικής ψηφοφορίας, που υπενθυμίζει κομματικές και ανθρωποκεντρικές διαδικασίες. Όλα, ακόμη και η διαδικασία της ψηφοφορίας, πρέπει να δηλώνουν την διαφορά του εκκλησιαστικού φρονήματος, από κάθε άλλο φρόνημα. Αυτό, άλλωστε, δηλώνει το “ψήφω και δοκιμασία” και αυτό προϋποθέτει η ιερότητα της ψηφοφορίας, που γίνεται με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

Συμπερασματικά, πρέπει να δοθή ιδιαίτερη σημασία στον τρόπο εκλογής ενός Επισκόπου για μια χηρεύουσα Ιερά Μητρόπολη. Σύμφωνα με τα ανωτέρω θα πρέπη να γίνουν πέντε σημαντικά πράγματα:

  1. Να λαμβάνεται υπ' όψη η γνώμη της χηρευούσης Ιεράς Μητροπόλεως και των Θεολογικών Σχολών για την Αρχιεπισκοπή Αθηνών και την Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.
  2. Να προτείνωνται πρόσωπα από τους Αρχιερείς και να μη χρίωνται από τον εκάστοτε Αρχιεπίσκοπο.
  3. Να γίνεται συζήτηση στην Ιεραρχία περί των υποψηφίων.
  4. Να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου.
  5. Να γίνεται ψηφοφορία με εκκλησιαστική ευπρέπεια.

Μακαριώτατε Πρόεδρε,

Σεβασμιώτατοι Συνοδικοί,

Πρέπει οπωσδήποτε να μελετήσουμε τις προτάσεις αυτές, ιδίως, κατά την γνώμη μου, πρέπει να αρχίση να εφαρμόζεται από την προσεχή εκλογή η δεύτερη πρότασή μου, δηλαδή η εκλογή Επισκόπου να γίνεται στα πλαίσια της ισχύουσας νομοθεσίας, κατά τρόπο μυστικό και ελεύθερο, πάντοτε όμως μέσα στα πλαίσια της Ορθοδόξου Παραδόσεως.

Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζουμε την καλύτερη δυνατή εκλογή του Μητροπολίτου για μια χηρεύουσα Ιερά Μητρόπολη, αλλά νομίζω συγχρόνως διασφαλίζουμε και την καλύτερη λειτουργία των Συνοδικών Οργάνων. Διότι ένας Μητροπολίτης που εκλέγεται με τον τρόπο που περιγράψαμε προηγουμένως έχει μεγάλες δυνατότητες και ασφαλείς προϋποθέσεις να εκφράζη, κατά τις Συνεδριάσεις των Συνοδικών Οργάνων, την παράδοση της Εκκλησίας, ελεύθερος από διάφορες συναισθηματικές εξαρτήσεις και εμπνεόμενος από την Χάρη του Αγίου Πνεύματος, και να ισχύη η λειτουργική εκφώνηση “και ορθοτομούντα τον λόγον της σης αληθείας”.–

  • Προβολές: 1067

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance