Ἑπίκαιροι Σχολιασμοί: Η μυθολογία της επιστήμης

τού Πρωτ. Θωμά Βαμβίνη

Ο σχολιασμός που ακολουθεί έχει την αφορμή του σε μια πρόσφατη εκπομπή της ΕΤ3, που αναφερόταν στον έλεγχο του νού. Συμμετείχαν καθηγητές διαφόρων ειδικοτήτων και δημοσιογράφοι. Δεν είμαι σε θέση να αναφερθώ λεπτομερώς στο τί ειπώθηκε στην εκπομπή αυτή, γιατί η παρακολούθησή μου ήταν αποσπασματική. Όσα θα αναφέρω στη συνέχεια είναι εντυπώσεις μου από την συζήτηση που έγινε, οι οποίες δίνουν ερείσματα στην άποψη, ότι στις μέρες μας αναπτύσσεται ένα ιδιόμορφο είδος μυθολογίας, η οποία θα μπορούσε να ονομασθή μυθολογία της επιστήμης.

Η ανάπτυξη αυτής της μυθολογίας δεν ήταν το θέμα της εκπομπής. Θέμα της, όπως ειπώθηκε, ήταν ο έλεγχος του νού, με μεθόδους που επιδρούν στην χημεία του εγκεφάλου. Η υλιστική ψυχιατρική αντιμετώπιση, όμως, του θέματος και η δημοσιογραφική αναφορά σε κέντρα που θέλουν να ελέγξουν την συμπεριφορά και τον νού των ανθρώπων, έκανε την συζήτηση να κινήται, ορισμένες φορές, στις παρυφές της επιστημονικής μυθολογίας. Πάντως, όποιος θέλει να πειστή για την ύπαρξη και την ανάπτυξη αυτής της μυθολογίας, ας περιδιαβάση ένα οποιοδήποτε πρακτορείο εφημερίδων, που έχει αραδιασμένα στα ράφια του όλα τα περιοδικά που κυκλοφορούν. Εκεί θα δη σοβαρά περιοδικά με δημοσιογραφικές έρευνες και αναλύσεις, μαζί με άλλα που αφορούν ενδιαφέροντες κλάδους της επιστήμης και δίπλα τους σκανδαλοθηρικά, σοβαροφανή νεοειδωλολατρικά, αλλά και περιοδικά με μυθολογική αντιμετώπιση της επιστήμης. Ορισμένα από το τελευταίο είδος συνδέονται στενά με την νεοειδωλολατρία.

Στην σκέψη των περισσοτέρων ανθρώπων η επιστήμη βρίσκεται στον αντίποδα της μυθολογίας. Κι’ αυτό είναι η πραγματικότητα. Από την άλλη μεριά, η μυθολογία της επιστήμης καταργεί τα σύνορα επιστημονικής και μυθολογικής σκέψης. Βγάζει την επιστήμη από τα όρια της και την οδηγεί στον θεολογικό στοχασμό με τα δεδομένα των πειραμάτων της ή, αντίστροφα, προσπαθεί να καταργήση κάθε θεολογία, κάθε αναφορά στον Θεό, δίνοντας μεταφυσικές ιδιότητες στην ύλη και αναπτύσσοντας έναν υλιστικό ανθρωπισμό. Οι μορφές που παίρνει αυτή η μυθολογική σκέψη μπορεί να διακριθούν σε τρεις κατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία, χωρίς να υπάρχη άρνηση της υπάρξεως του Θεού, απορρίπτεται η σχέση του Θεού με τον κόσμο. Υπάρχει άρνηση της πρόνοιας του Θεού για τον κόσμο. Κάποιοι θεωρούν ότι η πληρέστερη γνώση των μηχανισμών του Σύμπαντος περιορίζει στις συνειδήσεις των ανθρώπων την δύναμη του Θεού. Βλέπουν τον Θεό μόνο σε συνάρτηση με τον υλικό κόσμο, ενώ ταυτόχρονα τον θεωρούν αμέτοχο προς το γίγνεσθαι του κόσμου. Δεν μπορούν να δεχθούν ότι είναι δυνατόν να έλθουν σε σχέση και κοινωνία με μια απερινόητη και ακατάληπτη προσωπική ύπαρξη. Στην μυθολογία τους υπέρτατες δυνάμεις είναι οι ιδιότητες της ύλης, οι απρόσωποι νόμοι της φύσεως. Στην δεύτερη κατηγορία ανήκουν αυτοί που ταυτίζουν τον νού με τον εγκέφαλο και θεωρούν ότι τα πάντα στον άνθρωπο οφείλονται στην δομή και την χημεία του εγκεφάλου. Αυτοί συνήθως διακατέχονται από μεγάλους φόβους και ενθουσιασμούς. Οι φόβοι τους συμβολικά μπορούν να ονομασθούν οργουελικοί. Φοβούνται τα συμπτώματα από μια εγκληματική ανάπτυξη της επιστήμης, κάτι που ήδη διαπιστώνουν ότι γίνεται. Ο ενθουσιασμός τους, από την άλλη μεριά, έχει μια «αφελότητα». Γεννιέται από το αναμενόμενο λαμπρό μέλλον της επιστήμης, η οποία θα λύση όλα τα προβλήματα και θα απαλλάξη τους ανθρώπους από το μεταφυσικό άγχος. Αυτό το λαμπρό μέλλον της επιστήμης, κάποιοι ευφάνταστοι, δεν έχουν την υπομονή να το περιμένουν να έλθη. Το κάνουν «ιστορικό» ανάγνωσμα –παραμύθι– προκειμένου να προσφέρουν, προφανώς, κάποια «παραμυθία» στα υπαρξιακά τους αδιέξοδα. Στην τρίτη κατηγορία ανήκουν οι νεοπαγανιστές, οι οποίοι συμπλέκουν την μυθολογία τους με προσαρμοσμένα επιστημονικά δεδομένα, προκειμένου να δείξουν ότι οι διδασκαλίες τους έχουν κάποια σοβαρότητα.

Όσα συζητήθηκαν στην εκπομπή, που προαναφέρθηκε, ήταν ενδιαφέροντα και σοβαρά, ήταν πράγματα που είναι ικανά να βάλουν σε ανησυχία όλον τον κόσμο, με την προϋπόθεση, βέβαια, ότι η δημοσιογραφική έρευνα, στην οποία στηρίζονταν, ήταν έγκυρη και ακριβής. Στη συζήτηση, με βάση δημοσιευμένα ντοκουμέντα, έγινε αναφορά στην προσπάθεια που κάνουν ειδικά κέντρα των Μεγάλων Δυνάμεων (Κίνας, Η.Π.Α., πρώην Ε.Σ.Σ.Δ.) για να ελέγξουν το νού και την συμπεριφορά των ανθρώπων. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην συζήτηση ο νούς ταυτιζόταν με τον εγκέφαλο. Αυτά τα ειδικά κέντρα, δηλαδή, παρουσιάστηκε ότι επιδιώκουν την φαλκίδευση της ελευθερίας των ανθρώπων με τον επηρεασμό της λειτουργίας του εγκεφάλου. Γι’ αυτό η συζήτηση αναγκαστικά πέρασε στη φυσιολογία του εγκεφάλου, στη λειτουργία του, στη σημασία της χημείας του για την εκδήλωση των ενεργειών της ψυχής, χωρίς να γίνη εκτενής λόγος για το τί είναι η ψυχή. Στο σημείο αυτό δεν υπήρχε συμφωνία των συζητητών. Διάσταση απόψεων υπήρχε και πάνω στο ποιό μέρος της ψυχής (τό λογιστικό ή το θυμικό) συνδέεται με την θρησκευτικότητα του ανθρώπου. Ανάμεσα, μάλιστα, σε αυτές τις διαφορετικές ανθρωπολογικές απόψεις, όταν κριτικά (μάλλον επικριτικά) έγινε αναφορά στις θρησκευτικές ιεραρχίες, καίρια επισημάνθηκε, ότι αυτό παρατηρείται και στην χορεία των επιστημόνων. Υπάρχουν «γκουρού» της επιστήμης, γύρω από τους οποίους συγκροτείται ένα είδος ιεραρχίας, η οποία συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά για τα οποία κατηγορούνται οι θρησκευτικές ιεραρχίες.

Φάνηκε στην συγκεκριμένη συζήτηση ότι αυτοί που είναι επιρρεπείς στην μυθολογία της επιστήμης δεν είναι ικανοί να ακούσουν ορθόδοξο χριστιανικό λόγο. Δεν είναι ικανοί να αποδεχτούν την θεολογική προοπτική του ανθρώπου ή την διάκριση της ψυχής από το σώμα ή, ακόμη πιο πέρα, την διάκριση του νού από την λογική. Όσο για το «κατ’ εικόνα» και το «καθ’ ομοίωσιν», είναι έννοιες απροσπέλαστες, άγνωστες καί, μάλλον, επικίνδυνες, για την κοσμοαντίληψή τους. Γι’ αυτό πιθανώς αφήνεται πεδίο ελεύθερο σε επιστημονικοφανείς υλιστικές επιχειρηματολογίες για να τις καταπολεμούν. Οι άνθρωποι που επιχειρούν κάτι τέτοιο, συνθέτουν με τις απόψεις τους αυτό που χαρακτηρίσαμε «μυθολογία της επιστήμης».

Στις αρχαίες ειδωλολατρικές θρησκείες, η μυθολογία ήταν η θεολογία τους. Ήταν μια κίνηση του ανθρώπου που επεδίωκε να καταπραΰνη την αγωνία του απέναντι στο απειλητικό άγνωστο, απέναντι στις εσωτερικές του διασπάσεις και ανασφάλειες, τις τύψεις και τις ενοχές του. Γι’ αυτό προσωποποιούσε και θεοποιούσε τα πάθη του, τις απειλητικές φυσικές δυνάμεις, επιφανείς ανθρώπους, ήρωες, ακόμη και ζώα. Το ίδιο υπαρξιακό αποτέλεσμα επιδιώκει και η σύγχρονη μυθολογία της επιστήμης.

Ένα ερώτημα που γεννιέται είναι το πώς μέσα στο πλαίσιο του δυτικού πολιτισμού μας ευνοείται η ανάπτυξη μιας μυθολογίας. Σ’ αυτό υπάρχει μια απλή εξήγηση. Ο πολιτισμός μας ζη και εξελίσεται με την δύναμη της φαντασίας. Είναι γνωστό ότι η επιστήμη και η τεχνολογία είναι αποτελέσματα της λεγόμενης διανοητικής φαντασίας, αφού η σύλληψη της λύσης όλων των προβλημάτων (επιστημονικών ή τεχνικών) συντελείται μέσα στο χώρο της. Οι λύσεις, δηλαδή, όλων των προβλημάτων της ανθρώπινης επιστήμης και τεχνικής συλλαμβάνονται μέσα στην μήτρα που κυοφορεί την μυθοπλαστική σκέψη. Όταν, λοιπόν, σ’ αυτόν τον κοινό χώρο της επιστήμης και της μυθολογίας, αντί να λαμβάνονται υπ’ όψη αυστηρά όλα τα πραγματικά δεδομένα, γίνεται επιλεκτική λήψη τους και τα ελλείποντα συμπληρώνονται με ό,τι επιβάλλουν οι επιθυμίες μας ή οι σκοπιμότητές μας, τότε είναι εύκολο να περάσουμε από την αυστηρή επιστήμη στην μυθολογία της επιστήμης.

Χρειάζεται εντιμότητα απέναντι στον εαυτό μας και το άγνωστο που μας περιβάλλει, το οποίο μας φωτίζει σωτήρια το πρόσωπο και η διδασκαλία του Χριστού.–

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1204

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance