Γεωργίου Αναστ. Γαλανοπούλου: Τὸ Μοναστῆρι τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ στὴν Ἀράχωβα (Β)

τού Γεωργίου Αναστ. Γαλανοπούλου, Δικηγόρου στον Άρειο Πάγο

(συνέχεια από το τ. 112)

Επανερχόμενοι στα σχετικά με την Μονή του Προφήτου Ηλιού, που προϋπήρχεν της Μονής Αμπελακιωτίσσης, γνωρίζουμε ότι σε αυτήν είχαν θησαυρισθή από αιώνες πλήθος λειψάνων αγίων της Εκκλησίας μας, όπως των αγίων Τρύφωνος, Χαραλάμπους, Ανδρέου, Θεοδώρου Στρατηλάτου, Ιωάννου Χρυσοστόμου, Αναργύρων και άλλων αγίων. Τμήμα της κάρας του αγίου Πολυκάρπου, Επισκόπου Σμύρνης, του οποίου το ιερό χέρι βρίσκεται στην ιερά Μονή Αμπελακιωτίσσης, η κάρα του αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, Πατριάρχου Αλεξανδρείας, η οποία σήμερα διασώζεται στην Ιερά Μονή Προυσσιωτίσσης, με σχετική γραπτή αναφορά προελεύσεως «Μονή Προφήτου Ηλιού Κραβάρων) πολύτιμα εκκλησιαστικά σκεύη, βιβλία και εικόνες Βυζαντινής τεχνοτροπίας.

Ιστορικά αναφέρεται ότι μεταξύ των ετών 1544-1584 μ.Χ. το μοναστήρι του Προφήτου Ηλιού υπέστη καταστροφές από σεισμούς και ερημώθηκε για πολλά χρόνια. Έτσι δικαιολογείται γιατί έγινε Πατριαρχικό και Σταυροπηγιακό αυτό της Κοζίτσης με έγγραφο του 1749, σαν αρχαιότερο στα Κράβαρα, ενώ άξιο μνείας είναι και το γεγονός ότι σε έγγραφο του 1724 τα Κραβαροχώρια της περιοχής μας υπάγονταν εκκλησιαστικά στην Επισκοπή Λιδωρικίου (ενίοτε και Κραβάρων), τελούσαν υπό τον Μητροπολίτη Λαρίσης, θα πρέπη να επισημανθή και η ολιγοχρόνια σχέση και σύνδεση της ορεινής και απομακρυσμένης από την Ναύπακτο Αράχωβας με την Επισκοπή Λιτζιάς και Αγράφων.

Η έλλειψη επαρκών γραπτών πηγών, οι δηώσεις και οι καταστροφές, συνετέλεσαν ώστε να λησμονηθή ιστορικά το Μοναστήρι του Προφήτου Ηλιού και να γίνη ευρύτερα γνωστό και φημισμένο αυτό της Κοζίτσας. Κατά τα Ορλωφικά γεγονότα του έτους 1770 το Μοναστήρι κάηκε και ερημώθηκε.

Η χρονολογία 1779, που αναγράφεται στις περισσότερες θαυμάσιες εικόνες του μοναστηριού είναι έτος ανακαίνισης-αναστήλωσης του μοναστηριού στα 1778 (Από τον Αθαν. Σισμάνη, που αναφέρεται σε εντοιχισμένη πλάκα ως Σισμανόπουλος), σε εκπλήρωση τάματος μετά την εξόντωση της οικογένειας των Σισμαναίων στα Ορλωφικά και που καταργήθηκε επί Όθωνα, γιατί είχε κάτω από 6 μοναχούς. Το μοναστήρι είχε μεγάλη περιουσία και αρκετά κοντινά παρεκκλήσια (Άγ. Κων/νος, Άγ. Αντώνιος, Αγ. Παρασκευή). Η Παλιαράχωβα ήταν επίσης μοναστηριακή. Δύο φορές πέρασε από αυτό ο Πατρο-Κοσμάς. Τη δεύτερη μεταξύ 1759-1762 διέμεινε, λειτούργησε και κήρυξε το θείο λόγο στους πιστούς.

Να πώς περιγράφει στο βιβλίο του «Στ’ απόσκια της Αράχοβας» ο χωριανός μας δάσκαλος Γ. Μποσινάκος την διάλυση του Μοναστηριού: «Πριν να περιορίση τον αριθμό των μοναστηρίων η Κυβέρνηση του Όθωνα πρόλαβε ο ηγούμενος του δικού μας μοναστηριού και το διέλυσε αυτός, όπως βλέπουμε παρά κάτω στο έγγραφο της Νομαρχίας Μεσολογγίου προς το Υπουργείον Εκκλησιαστικών: Βασίλειον της Ελλάδος, αριθμ. 1462 την 28 Σεπτεμβρίου 1833 Μεσολόγγιον, προς την επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδέυσεως Β, Γραμματείαν. «Περί φυγής του ηγουμένου του Προφήτου Ηλιού της Αράχοβας μετά τινός γυναικός». Ο έπαρχος της Ναυπακτίας δια των αριθμ. 770 και 772 αναφορών του πληροφορεί την Νομαρχίαν ότι την 10ην του λήγοντος ο Γρηγόριος ηγούμενος του Μοναστηρίου του Προφήτου Ηλιού, κειμένου εις το χωρίον Αράχοβα Κραβάρου, συνενοηθείς μετά τινος γυναικός ονομαζομένης Αγγελικής Νικολάου Δεσποτοπούλου, συζώσης δι’ αθεμίτου γάμου με τον Νικόλαον Σισμάνην εντόπιον και μετά του υπηρέτου του ιδίου Σισμάνη Χαμουλά λεγομένου, εδραπέτευσε εκείθεν λαβών μετ’ αυτού δύο ζώα της μονής, έναν ίππον και έναν ημίονον και μερικά χρήματα του διαληφθέντος Σισμάνη. Αναφερθέντος του συμβάντος τούτου εις τον Έπαρχον, όστις εξ αιτίας της περιοδείας ευρέθη εις Βετολίσταν, έσπευσε να στείλη ανθρώπους προς αναζήτησιν των φυγάδων. Δεν έλαβεν πληροφορίας είχον περάσει εις τας πλησίον επαρχίας της Καλλιδρόμης ή Φθιώτιδος. Άμα ήκουσε τούτο, έγραψεν εις τους Επάρχους των ειρημένων Επαρχιών προσκαλών αυτούς δια να διατάξωσιν αυστηρώς τα περί της συλλήψεώς των. Από τας αναφοράς των Επάρχων, φαίνεται ότι ο ηγούμενος ούτος, ασώτου και διαφθαρμένης διαγωγής προ καιρού μελετών και σχεδιάζων την φυγήν του είχε πωλήσει διάφορα κτήματα της ειρημένης Μονής, εκινήθη δε να πράξη την κακουργίαν, ότε επροσκαλείτο παρά του Επάρχου, δια να δώση κατάλογον της περιουσίας του Μοναστηρίου. Μάλιστα λογίζεται πιθανόν ότι να έλαβε μετ’ αυτού χρήματα ικανά και σωστή (ταμείου;) του ιερού καταγωγίου. Δια να δηλωθή δε τούτο ο Έπαρχος εδιώρισεν μίαν Επιτροπήν συγκειμένην από τον Δημογέροντα Αράχοβας και τους εξ αυτής Παπαπαναγιώτην Λαναράν και Δημήτριον Λούρον, τον δημογέροντα Κλεπάς και τον συγχωριανόν του Γαλάνην Μιρεσέρδην ν’ ανέλθη εις την Μονήν να καταγράψη την κινητήν και ακίνητον κατάστασίν της και αναθέτουσα εις ένα των τιμιωτέρων και ικανωτέρων πατέρων της μονής προσωρινώς την ηγουμενίαν ν’ αναφέρη εις αυτόν τα πρακτικά της και μάλιστα τα περί φυγάδος ηγουμένου, προσεκάλεσε ταυτοχρόνως και τον Έφορον Ναυπακτίας, ευρισκόμενον τότε εις Αράχοβα να εφορεύη εις τας εργασίας της Επιτροπής και να αναφέρη εις το Επαρχείον. Κατά χρέος σπεύδω να γνωστοποιήσω το συμβάν εις την Β. ταύτην Γραμματείαν επιφυλασσόμενος να αναφέρω εις αυτήν και τα αποτελέσματα των παρά αυτών Επάρχου ληφθέντων μέτρων. Ο Ευπειθέστατος Νομάρχης Αιτ. και Ακαρνανίας Ν. Σουΐδας (υπογρ. δυσανάγνωστος).

Πριν διαλυθή χρησίμευσε ως ορμητήριο και στρατόπεδο αρματωλών στην Επανάσταση του 1821. Ο υπεραιωνόβιος πλάτανος με την πηγή στις ρίζες του ξεκούρασε αρματωλούς και κλέφτες και το μοναστήρι έδωσε τροφή και στέγη σε γυναικόπαιδα και φτωχούς, ενώ λειτούργησε σ’ αυτό για πολλά χρόνια Κρυφό Σχολειό.

Εάν διασωζόταν το Μοναχολόγιό του, ασφαλώς και θα είχαμε πληρέστερα στοιχεία της ιστορικής του πορείας.

Γ΄

Ως τελευταίος του ηγούμενος αναφέρεται ο Γρηγόριος (επιλήψιμης ηθικής) και πριν από αυτόν στον Αη-Νικόλα με τόνομά του, χωρίς όμως χρονολογία), που μετά τη διάλυση του Μοναστηριού έγινε Εφημέριος του Νεοχωρίου. Τα κειμήλιά του μετά τη διάλυσή του μεταφέρθηκαν στο μοναστήρι του Προυσσού (Ευαγγέλιο και η κάρα σε αργυρό ορθογώνιο κουτί του αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, Επισκόπου Αλεξανδρείας, που η μνήμη του τιμάται στις 12 Νοεμβρίου). Στην αγία κάρα αναφέρεται ως δωρητής ο ιερομόναχος Νεόφυτος και καθηγούμενος ο Νικηφόρος. Στους τέσσερις τελευταίους του μοναχούς αναφέρεται και ο Διονύσιος, 55 χρόνων, που κατέφυγε στην Κόνισκα.

Και στην εκκλησία της Παναγιάς στο Νεοχώρι δωρήθηκε επίχρυσος Σταυρός απ’ το μοναστήρι μας του Προφήτου Ηλιού με χρονολογία 1817, στο κέντρο του οποίου υπήρχε ξυλόγλυπτος σταυρός ωραίας μικροτεχνικής εργασίας, ενιαύσιο βιβλίο έκδοσης Λειψίας 1761, δερματόδετο Ευαγγέλιο έκδοσης Ενετίας 1793 και ορειχάλκινη λειψανοθήκη με 12 άγια λείψανα. Το αξιολογώτερό του όμως κειμήλιο (ένας ξύλινος Σταυρός με χρονολογία 1110, όπως μου είχε πει κάποτε ο αείμνηστος Ιερέας Παπα-Δημήτρης Παπαδημητρίου), χάθηκε τα τελευταία χρόνια, καθώς και ένα Ευαγγέλιο του 1619 και η Αχειροποίητη εικόνα του αγίου Μανδηλίου (1624), που είχαν μεταφερθή στον Αη-Νικόλα. Τις χρονολογίες αυτές τις θυμάμαι καλά, γιατί τις είχα γράψει κατά την ζωντανή συζήτηση που είχα, έφηβος τότε, με έντονο ζήλο με τον προαναφερόμενο άγιο Παππούλη, που με υπεραγαπούσε και όσο ζούσε επικοινωνούσαμε πολύ συχνά. Το χειροποίητο ξύλινο σκαλιστό τέμπλο του μοναστηριού, ανεκτίμητης αξίας, κοσμεί σήμερα τον ενοριακό ναό του Αγίου Νικολάου, πολιούχου της Αράχωβας.

Όπως αναφέρεται σε έγγραφα της Ι. Μ. Κοζίτσας με ημερομηνίες 20-2-1863 και 2-3-1872, που υπογράφουν οι ηγούμενοι Νικόδημος Δημητρίου και Κύριλλος Κομνηνός, δόθηκαν στη Μονή Προυσσού αντί της Κοζίτσας από το διαλυμένο Μοναστήρι του Προφήτου Ηλιού Αράχωβας, εκτός από τα ανωτέρω και τα ακόλουθα ιερά λείψανα και σκεύη: Αργυρούν κιβώτιο με τεμάχια της Αγίας Κάρας του Αγίου Πολυκάρπου με αργυρό Σταυρό. Όμοιο κιβώτιο με λείψανα του Αγίου Θεοδώρου και άλλο όμοιο με λείψανα του Αγίου Τρύφωνα. Αργυρό Θυμιατό και Δισκοπότηρο, χρυσοί σταυροί, 4 αργυρές ζώνες και 4 ζεύγη χρυσοΰφαντα άμφια. Πάντως στην καταγραφή των κειμηλίων του (8-6-1834) τα υπάρχοντα μαρτυρούν την ιστορική του παρουσία και σημασία του μοναστηριού μας. Υπήρχαν γιατί δεν ξέρουμε σήμερα που βρίσκονται, αργυρός σταυρός με Τίμιο Ξύλο, 8 αργυρά κανδήλια, ένα φαιλόνι μποχασένιο και δύο επιτραχήλια παλαιότατα, 69 εκκλησιαστικά βιβλία και άλλα σημαντικά κειμήλια.

Οι Αραχωβίτες τα ζήτησαν με έγγραφό τους για να μείνουν στον ενοριακό τους ναό, επειδή τα τιμούσαν με πατροπαράδοτο σέβας, αλλά δεν εισακούστηκαν.

Ο αφανισμός των μοναστηριών, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μας, ήταν έργο της Βαυαροκρατίας, των πολιτικών μας, των Αρχιερέων και του τουρκοπιασμένου Κωνσταντινουπολίτη Κων/νου Σχοινά, για να ρημάξουν τους ναούς τους και να πλιατσικολογήσουν πουλώντας τα ιερά τους και κάθε άλλο περιουσιακό στοιχείο (βλ. Απομνημονεύματα Στρατηγού Μακρυγιάννη, σελ. 364-365).

Η αρχική θέση του μοναστηριακού συγκροτήματος επεκτεινόταν 300 μ. πιο κάτω από αυτήν που είναι σήμερα, δηλ. ήταν και κάτω από τον αμαξητό δρόμο το βουρδουναριό και άλλα κτίσματα.

Για το κύριο οίκημα του Μοναστηριού (αρχονταρίκι), που ήταν ΒΔ. του εξωκκλησιού και τα κελλιά των μοναχών, ΒΑ πάνω από το μοναστήρι δεν υπήρχαν ίχνη. Κατά την ανακαίνιση του Προφήτου Ηλιού, όταν αφαιρέθηκε ο πρόναος και μίκρυνε ο ναός, βρέθηκαν μάντρες από τα κτίσματά του καθώς και τάφος πίσω από το Ιερό του που χαλάστηκε.

Σήμερα στη θέση του Καθολικού του μοναστηριού, που είναι ιστορικό και εκκλησιαστικό μνημείο, έχει απομείνει το ανακαινισμένο ξωκκλήσι του Αη-Λιά από τον αείμνηστο Σούλα Σισμάνη και τον ομώνυμο αδελφό Σύλλογο των Αραχωβιτών της Λαμίας μετά τον θάνατό του, που λειτουργείται στη μνήμη του στις 20 Ιουλίου κάθε χρόνο.

Η ιστορική οικογένεια Σισμάνη πάντοτε προστάτευε το μοναστήρι, έκανε δωρεές και ανακαινίσεις, το έχτισε πάλι μετά την πυρπόληση και την καταστροφή του στα Ορλωφικά και το βοηθούσε σε κάθε δυσκολία του. Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας όταν πέρασε από αυτό το έτος 1890, το βρήκε ερειπωμένο με την κτητορική εικόνα του άρχοντα Σισμάνη μισοκατεστραμμένη και τα κελλιά του μισογκρεμισμένα. Παρά τις προσπάθειες του Νικολάκη Σισμάνη προς τον βασιλιά Όθωνα στα 1838 για την επανασύσταση της ιστορικής Μονής δεν εισακούστηκε το δίκαιο αίτημά του και η προαναφερθείσα αναφορά του Νομάρχη Ν. Σουΐδα αδικεί τον Νικόλαο Σισμάνη και την ιστορική φιλόθρησκη οικογένεια.

  • Προβολές: 1093

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance