Θρησκεία καὶ Ἐκκλησία στὴν Κοινωνία

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Ζούμε σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από τον συγκρητισμό και την σύγχυση μεταξύ της Ορθοδοξίας και των άλλων Θρησκειών. Τα εκκλησιολογικά προβλήματα αυξάνονται και η Εκκλησία εκκοσμικεύεται. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που υπάρχει σήμερα στον χριστιανικό κόσμο είναι ότι μερικοί μετέτρεψαν τον Χριστιανισμό από Εκκλησία σε θρησκεία, δηλαδή έγινε η θρησκειοποίηση του Χριστιανισμού. Στις ημέρες μας επικρατούν φαινόμενα στην Ανατολή και την Δύση που επιβεβαιώνουν την μαγική βίωση και έκφραση της θρησκείας και μέσα στον Χριστιανισμό.

Σε πολλά έργα του επανειλημμένα ο Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε να συζητούμε μόνο κοινωνικά και ποιμαντικά προβλήματα και να παραθεωρούμε τα θεολογικά και εκκλησιολογικά θέματα που έχουν σχέση με την σωτηρία μας.

Θρησκεία καὶ Ἐκκλησία στὴν ΚοινωνίαΣτο νέο βιβλίο που κυκλοφόρησε με τίτλο «Θρησκεία και Εκκλησία στην κοινωνία» παρουσιάζονται κείμενα κυρίως «Θρησκευτικά - Εκκλησιαστικά», στην πρώτη ενότητα, αλλά και «Πολιτιστικά - Κοινωνικά» στην δεύτερη, που προβάλλουν την επικαιρότητα και την αποστολή του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας.

Α Θρησκευτικά - Εκκλησιαστικά

1. Θρησκεία και Εκκλησία. Στην αρχή του κεφαλαίου ο Σεβασμιώτατος παρουσιάζοντας τα κοινά στοιχεία κάθε θρησκείας διευκρινίζει πως η θρησκεία συνδέεται με τον πολιτισμό κάθε Χώρας και πως επηρεάζει τις κοινωνίες. Γράφει για την ψυχολογία και την κοινωνιολογία της θρησκείας. Εξηγεί για ποιό λόγο η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν μπορεί να θεωρηθή ως θρησκεία. Γίνεται σύντομη αναφορά στην διδασκαλία των Τριών Ιεραρχών για την διαφορά μεταξύ θρησκείας και Εκκλησίας.

2 Θρησκεία και Εκκλησία κατά τον π. Ιωάννη Ρωμανίδη. Υπογραμμίζονται ενδιαφέροντα σημεία για την διαφορά μεταξύ Εκκλησίας και θρησκείας από το βιβλίο του π. Ιωάννη Ρωμανίδη «Πατερική θεολογία» και από το άρθρο του «Η θρησκεία είναι νευροβιολογική ασθένεια, η δε Ορθοδοξία η θεραπεία της». Σύμφωνα με την διδασκαλία του π. Ιωάννη, η Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκεται στον αντίποδα της μεταφυσικής, της δεισιδαιμονίας και του αγνωστικισμού. Από την αρχαία εποχή η θρησκεία παρουσιάσθηκε ως ασθένεια της προσωπικότητας του ανθρώπου. Η θεραπεία του ανθρώπου επιτυγχάνεται με την κάθαρση της καρδιάς από τα πάθη, τον φωτισμό του νου και την θέωση του ανθρώπου.

Ο π. Ιωάννης γράφει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι ένα ηθικό και κοινωνικό σύστημα, αλλά πνευματικό νοσοκομείο που θεραπεύει τον άνθρωπο από την ασθένεια της θρησκείας και τον οδηγεί από τον σκοτασμό του νου στον φωτισμό και την θέωση.

3. Το Ευαγγέλιο της Βασιλείας. Αναλύοντας τις έννοιες Ευαγγέλιον, Βασιλεία, Εκκλησία, Στρατεία και πόσο στενά συνδέονται μεταξύ τους μας παρουσιάζει ο συγγραφέας την ουσία του Χριστιανισμού που δεν μπορεί να συσχετισθή και να ταυτισθή με τις διάφορες θρησκείες που έχουν εμφανισθή στην ιστορία του κόσμου.

4. Ορθόδοξη ψυχοθεραπεία. Πρόκειται για εισήγηση σε Διεθνές Συνέδριο, που έγινε στην Αγία Πετρούπολη και παρουσιάζονται οι βασικές θέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας και θεολογίας πάνω στην ψυχοθεραπεία από πλευράς Ορθοδόξου Παραδόσεως…

5. Ο θείος έρως. Μελετάται η ουσία της πνευματικής ζωής που είναι η αίσθηση της αγάπης του Θεού, ο θείος έρωτας, και πως μπορεί να φθάση κανείς σε αυτήν την εμπειρία που προϋποθέτει μια πνευματική ωριμότητα.

Καθορίζονται οι ορθόδοξες προϋποθέσεις για την κατανόηση του βιβλίου της Παλαιάς Διαθήκης «Άσμα ασμάτων», σύμφωνα με τις ερμηνείες των νηπτικών Πατέρων της Εκκλησίας και ποιό είναι το βαθύτερο νόημα του βιβλίου αυτού.

Ποιά διάκριση υπάρχει μεταξύ φόβου και αγάπης;

Περιγράφονται οι αυξομειώσεις (ελεύσεις και αποκρύψεις της θείας Χάριτος), η αξία και τα πνευματικά χαρίσματα που προξενεί η θεία αγάπη στον άνθρωπο.

6. Ντετερμινισμός και ορθόδοξη συνέργεια. Στην εισήγηση αυτή εξετάζεται κατά πόσον ο άνθρωπος είναι ελεύθερος στις επιλογές του και κατά πόσον η ενέργεια του Θεού καταργεί την προσωπική του ελευθερία. Ιδιαίτερα αναλύεται ο θρησκευτικός και θεολογικός ντετερμινισμός και η «ετεροπροσδιοριστία». Είναι δυνατή η σωτηρία του ανθρώπου μόνον με την ενεργοποίηση της ελευθερίας του; Πως ορίζεται από τους Πατέρες της Εκκλησίας το μυστήριο της ορθόδοξης συνέργειας;

7. Χριστολογία και Μονοφυσιτισμός. Παρουσιάζονται οι βασικές Χριστολογικές διαφορές των Ορθοδόξων από τους Μονοφυσίτες (Αντιχαλκηδονίους η Προχαλκηδονίους) και γίνεται έτσι κατανοητό για ποιούς λόγους δεν επιτυγχάνεται η ένωση μεταξύ της Ορθοδόξου Εκκλησίας και των Μονοφυσιτών.

Βασική διαφορά μεταξύ των αγίων Πατέρων και των αιρετικών Μονοφυσιτών είναι η αποκαλυπτική εμπειρία των αγίων Πατέρων την οποία "εξέφρασαν με τους όρους που χρησιμοποιούσαν την εποχή εκείνη για να ανατρέψουν τις αιρέσεις των στοχαστών θεολόγων που δεν είχαν προσωπική αποκαλυπτική εμπειρία".

Εξηγείται επίσης για ποιό λόγο δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές από την Ορθόδοξη Εκκλησία οι θεωρίες μερικών ορθοδόξων θεολόγων περί Νεοχαλκηδονισμού.

8. Η Θεοτόκος ως πρότυπο ζωής. Με αφορμή την ετήσια Πανρουμελιώτικη θρησκευτική και πνευματική εκδήλωση για την Παναγία την Προυσιώτισσα στην ομιλία του ο Μητροπολίτης μας εξηγεί πως το πρόσωπο της Παναγίας είναι απάντηση και λύση στο "θεολογικό ερώτημα", στο "εκκλησιολογικό θέμα" και στο "ανθρωπολογικό πρόβλημα". Η Παναγία δείχνει καθαρά τον σκοπό του ανθρώπου πάνω στην γη και με τον τρόπο αυτό γίνεται πρότυπο ζωής για όλους μας.

9. Η Ιερωσύνη κατά τον Ιερό Χρυσόστομο

Γίνεται αναφορά στο έργο του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου «Λόγοι περί Ιερωσύνης» στο οποίο ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εκθέτει όλη την θεολογία του για το ύψος της Ιερωσύνης, την οποία θεωρεί δωρεά του Θεού που χορηγείται για την διαπαιδαγώγηση των Χριστιανών. Καταγράφονται οι προϋποθέσεις για την Ιερωσύνη, τα ιδιαίτερα χαρίσματα που πρέπει να διαθέτη ο Επίσκοπος, τον οποίο αποκαλεί "πατέρα, διδάσκαλο, ιατρό, κυβερνήτη, ποιμένα", ποιό το κατ εξοχήν έργο των ιερέων και ποιοί κίνδυνοι ενεδρεύουν κατά την εξάσκηση του ποιμαντικού τους έργου.

Όλη η ανάλυση που γίνεται από τον Σεβασμιώτατο στην διδασκαλία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, σχετικά με την Ιερωσύνη, θεωρείται και σήμερα απαραίτητη κατήχηση για τους ιερείς και τους υποψηφίους ιερείς διότι "οι ταραχές μέσα στην Εκκλησία γίνονται από το ότι εισάγονται στην Ιερωσύνη ανάξιοι Κληρικοί".

10. Εκλογή Αρχιερέων. Καταγράφονται ουσιαστικές προτάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων όσον αφορά τον τρόπο εκλογής των Επισκόπων στα σύγχρονα δεδομένα. Υπογραμμίζοντας ο συγγραφέας μερικά πρακτικά σημεία προτείνει την αλλαγή του τρόπου εκλογής Μητροπολιτών χωρίς κοσμικές νοοτροπίες και συμβιβασμούς.

11. Ο Μέγας Βασίλειος και ο αϊ-Βασίλης. Αναπτύσσονται με συντομία μερικά σημεία τα οποία περιγράφονται στο απολυτίκιο του Μ. Βασιλείου.

Θα διακρίνη ο αναγνώστης την σύνεση και την σοφία του Μ. Βασιλείου με την οποία «θεοπρεπώς» αντιμετώπισε όλα τα θεολογικά ζητήματα της εποχής του, πόσο αγάπησε, μελέτησε και ερεύνησε την φύση και την δημιουργία του κόσμου, καθώς επίσης την κοινωνική του προσφορά, την αγάπη και την φιλανθρωπία του.

Εξηγείται με ποιόν τρόπο έγινε η αλλοίωση της μορφής και της προσωπικότητας του Μ. Βασιλείου στην Ευρώπη και τον Νέο Κόσμο και μετονομάσθηκε σε αϊ-Βασίλη που έχει σχέση με το εμπόριο, την διαφήμιση, τον καταναλωτισμό, τον ευδαιμονισμό και την πολιτική και ποιές επιπτώσεις έχει επιφέρει αυτή η αλλοίωση στην προσωπική και κοινωνική ζωή.

12. Ο Νεομάρτυς Ιωάννης ο εν Βραχωρίω αθλήσας

Μετά την σύντομη παρουσίαση του βίου του αγίου, που είναι από τους πλέον συγκινητικούς βίους των Νεομαρτύρων, δικαιολογώντας την προσωπική του σχέση ο συγγραφέας με το θέμα που αναπτύσσει, μας μεταφέρει μηνύματα από τα οποία μπορούμε να διδαχθούμε.

13. "Το άρωμα της παρουσίας". Πρόκειται για εισήγηση που εκφωνήθηκε στην εκδήλωση, που έγινε στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης Πέλλης και Αλμωπίας, για την συμπλήρωση εικοσαετίας από την κοίμηση του αοιδίμου Μητροπολίτου Καλλινίκου.

Περισσότερα στοιχεία από την ζωή και την πολιτεία του αειμνήστου Επισκόπου καταγράφονται με αυθεντικό τρόπο σε άλλο βιβλίο του συγγραφέα που έχει τίτλο «Κόσμημα της Εκκλησίας».

14. "Χαριστήριος Τόμος". Στο κεφάλαιο αυτό ο συγγραφέας παρουσιάζει τον εκδοθέντα Τιμητικό Τόμο προς τιμήν του πρώην Μητροπολίτου Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας κ. Αυγουστίνου, που έχει τίτλο «Χαριστήριος Τόμος» και είναι μια συνοπτική παρουσίαση της προσωπικότητας, της προσφοράς και του έργου του πολιού Ιεράρχου.

Β Πολιτιστικά – κοινωνικά

1. Συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού στην Ανατολή και την Δύση. Καταγράφεται ο τρόπος με τον οποίο εργάσθηκαν οι άγιοι Πατέρες, εμπνεόμενοι από την θεία Αποκάλυψη, για να απαντήσουν στα υπαρξιακά, οντολογικά, κοσμολογικά προβλήματα των Ελλήνων φιλοσόφων και σε όλα τα φιλοσοφικά ρεύματα της εποχής τους…

2. Οι Τρεις Ιεράρχες και η ταυτότητα του Ελληνισμού. Οι Τρεις Ιεράρχες με την διαχρονική διδασκαλία τους απαντούν στις σύγχρονες αιρέσεις του ελληνισμού που είναι τα ρεύματα του παγανισμού, του ορθολογισμού, της μεταφυσικής και του μυστικισμού, τα οποία παρατηρούνται στην εποχή μας και διασπούν τον Ελληνισμό και την ταυτότητά του…

3. Ρωμηοί και Άραβες σε σχέση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Εξηγείται για ποιό λόγο η καλή διάθεση που είχαν αρχικά οι Άραβες έναντι των Χριστιανών μετατράπηκε σε μίσος και επιθετικότητα...

4. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η θεσμική μεταρρύθμισή της. Μετά την σύντομη ιστορική αναδρομή για την προσπάθεια ενοποίησης της Ευρώπης παρουσιάζονται ενδεικτικά στοιχεία που φανερώνουν ότι "η Ορθοδοξία μπορεί να παίξη σπουδαίο ρόλο, τόσο στην αναζήτηση των συγχρόνων Ευρωπαίων, όσο και στην θεσμική μετεξέλιξη της Ευρώπης"...

5. Η ποιμαντική της πολυπολιτισμικότητας. Εξετάζονται οι βασικές αρχές που διέπουν την πολυπολιτισμική κοινωνία…

Με ποιόν τρόπο μπορεί να εξασκηθή ορθόδοξη ποιμαντική σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία;

"Η Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκει τρόπους για να βοηθήση τους ανθρώπους χωρίς φανατισμό και ζηλωτισμό. Το σημαντικό είναι ότι ο,τι είναι δυνατό, ο,τι έχει την ζωή μέσα του, ο,τι νικά τον θάνατο, αυτό και κυριαρχεί, δεν αλλοτριώνεται, δεν αλλοιώνεται, δεν αφομοιώνεται, αλλά αυτό από μόνο του κυριαρχεί και προσελκύει με την δύναμη που διαθέτει".

6. Η Εκκλησία και η νεανική παραβατικότητα. Θίγεται ένα σοβαρό και πολύπλευρο θέμα που απαντά στα ερωτήματα που προκύπτουν από τις σχέσεις της Εκκλησίας με τους νέους.

Πως πρέπει να αντιμετωπίζουν οι νέοι τις διάφορες εκκλησιαστικές κρίσεις;

Υπάρχουν επιπτώσεις στην ζωή των νέων που προέρχονται από τα λεγόμενα σκάνδαλα εκπροσώπων της Εκκλησίας;

Πως αντιμετωπίζει η Εκκλησία την παραβατικότητα των νέων, αλλά και τις δυσκολίες της ηλικίας τους;

Εξετάζεται και το θέμα της «ποιμαντικής του περιθωρίου»…

7. Πόλεμος και φτώχεια. Σύμφωνα με την ορθόδοξη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας ο πόλεμος και η φτώχεια δεν είναι μόνο μεγάλα κοινωνικά και ανθρωπολογικά προβλήματα, αλλά κυρίως θεολογικά, αφού είναι έκφραση της φθοράς και της θνητότητας, των δερματίνων χιτώνων που ενδύθηκε ο άνθρωπος με την πτώση του. Ζώντας κανείς μέσα στον χώρο της Εκκλησίας μπορεί να υπερβή όλα τα κοινωνικά προβλήματα, τις κοινωνικές αδικίες, ακόμη και τον θάνατο και να νοηματοδοτήση την ζωή του, "γιατί ο εκτός της Εκκλησίας κόσμος είναι ο κόσμος της πτώσεως, της φθοράς και του θανάτου".

Θα παρατηρήση ο αναγνώστης ότι όλα τα κείμενα που παρετέθησαν στον Τόμο αυτό, αν και έχουν διαφορετικό περιεχόμενο, εν τούτοις δημιουργούν "μία άλλη αίσθηση του Χριστιανισμού- Εκκλησίας από εκείνη την συμβατική που έχουμε προσλάβει από τις στοιχειώδεις γνώσεις μας". Είναι κείμενα ομολογιακά, κείμενα πίστεως και αληθείας, που περιγράφουν και συνιστούν έναν τρόπο ζωής που εντάσσεται μέσα στα πλαίσια της Ορθοδόξου Παραδόσεως.

Η ησυχαστική παράδοση και η θεραπευτική αγωγή που διαθέτει η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι μοναδική και έχει την δυνατότητα όχι μόνο να αναγεννήση τον άνθρωπο, αλλά και να δώση ουσιαστικές λύσεις σε όλα τα προβλήματα που αναφύονται καθημερινά μέσα στην κοινωνία.

Ο Χριστιανισμός είναι κυρίως ζωή, "που δεν αποβλέπει στην συντήρηση του παλαιού, αλλά στην μεταμόρφωση και την ανακαίνιση του ανθρώπου και του κόσμου". Όπως έχει γράψει και σε άλλα έργα του ο Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, ο Χριστός δεν είναι αρχηγός μιας θρησκείας, ούτε ένας ιδεολόγος η κοινωνιολόγος, αλλά είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, ο νικητής του θανάτου. Η θρησκεία δεν μπορεί να υπερβή τον θάνατο. Η Εκκλησία με την εν Χριστώ ζωή βοηθά τον άνθρωπο να τον υπερβή και να ζήση από τώρα την πρώτη Ανάσταση.

μ.Κ.

Ετικέτες: Βιβλιοπαρουσίαση