Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Η εμπειρία τού αιώνιου κι ο χαμένος χρόνος

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Τό διαβάσαμε κι αυτό: Γιά τήν κρίση πού μαστίζει τήν χώρα μας φταίει η μύηση τού ορθοδόξου λαού μας στήν βίωση τών γεγονότων τής ζωής τού Χριστού, μέσω τών εορτών καί τού μυστηρίου τής Θ. Λειτουργίας!

Αυτή η «αδιανόητη» φιλοσοφική άποψη θέλει νά πή ότι γιά τήν κατάντια τού πολιτικού μας συστήματος, γιά τό πελατειακό Κράτος, τήν διαφθορά στήν διοίκηση, τήν απουσία μακροπρόθεσμων οικονομικών προγραμματισμών καί διορατικών στρατηγικών επιλογών, φταίει τό πνεύμα τής ορθόδοξης λατρείας μέ τό οποίο έχει ζυμωθή η λαϊκή μας παράδοση! Θέλει ακόμη νά πή ότι γιά τήν δυσκολία προσαρμογής τής εθνικής μας πολιτικής καί τού κρατικού μηχανισμού στίς νέες κάθε φορά συνθήκες, δηλαδή, στήν εξελισσόμενη διεθνή οικονομική πραγματικότητα, στίς νέες τεχνολογίες καί στά νέα γεωπολιτικά δεδομένα, φταίει τό βιωματικό υπόβαθρο τής εκκλησιαστικής υμνολογίας, πού προσανατολίζει τόν νού τών Ορθοδόξων Ελλήνων στό «αιώνιο σήμερα» τών γεγονότων τής ζωής τού Χριστού, όπως τό εκφράζουν οι στίχοι: «Η Παρθένος σήμερον τόν υπερούσιον τίκτει», «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», «Νύν πάντα πεπλήρωται φωτός» κ.ά.!

Τά παραπάνω είναι μιά ερμηνευτική καταγραφή τής κεντρικής ιδέας, όπως τήν προσλάβαμε, ενός άρθρου τού Στέλιου Ράμφου, πού δημοσιεύτηκε στό πρωτοχρονιάτικο φύλλο τής εφημερίδας Το Βήμα. Ο χαρακτηριστικός τίτλος του είναι: Η ευκαιρία ενός χαμένου χρόνου.

Μετά τήν ανάγνωση τού άρθρου κατανοήσαμε τόν τίτλο μέ τό ακόλουθο νόημα: Ο χρόνος είναι χαμένος γιά τήν Ελλάδα (αλλά καί γιά όλους τούς ορθοδόξους λαούς), όχι λόγω αμελείας καί απραξίας, όχι λόγω προσωπικής ή πολιτικής αβελτηρίας, αλλά γιατί μέσα στόν εκκλησιαστικό βίο τού λαού «η λατρεία καταλαμβάνει τήν ιστορία», τό αιώνιο καταπίνει τόν χρόνο. Πώς όμως «η λατρεία καταλαμβάνει τήν ιστορία»; Ποιό είναι τό νόημα αυτής τής έκφρασης; Θά προσπαθήσουμε όσο μπορούμε πιό απλά νά καταγράψουμε κάποιες κεντρικές θέσεις από τόν πολύπλοκο στοχασμό τού συγγραφέα.

Τά γεγονότα τής ζωής τού Χριστού, πού αποτελούν τό περιεχόμενο τών Δεσποτικών εορτών, δέν λειτουργούν γιά τούς πιστούς, σύμφωνα μέ τόν κ. Ράμφο, σάν μιά απλή ανάμνηση πού δίνει έμπνευση γιά δημιουργικότητα στήν καθημερινή ζωή, αλλά «οι γιορτές δημιουργούν γεγονότα» πού καταλαμβάνουν τήν θέση ενός «φαντασιακού παρόντος», τό οποίο μάς βγάζει έξω από τήν ιστορική πραγματικότητα. Μάς απορροφούν σέ άλλον κόσμο. Σ’ αυτήν τήν κατάσταση «τό ιστορικό παρόν, όπου γιορτάζουν οι πιστοί τό έργο τού Χριστού καί ζητούν τόν φωτισμό τού Πνεύματος, γίνεται ασάλευτη αιωνιότης, όχι μεταφορικά, αλλά κυριολεκτικά, σάν αδιαφορία γιά τήν δημιουργική ύπαρξι». Η βίωση τής «ασάλευτης αιωνιότητος» συνδέεται από τόν συγγραφέα μέ τήν «αδιαφορία γιά τήν δημιουργική ύπαρξι». Ορίζεται μάλιστα έτσι: Τό ιστορικό παρόν γίνεται ασάλευτη αιωνιότητα, όταν υπάρχη αδιαφορία γιά τήν δημιουργική ύπαρξη. Γι’ αυτό είναι φανερό ότι μέ τήν λέξη ασάλευτη δέν θέλει νά δείξη τήν σταθερότητα τού αιωνίου, αλλά τήν ακινησία, τήν έλλειψη δραστηριότητας καί δημιουργικότητας τού πιστού.

Στό σημείο αυτό θά μπορούσε κανείς νά θυμηθή τίς καταγεγραμμένες θεοπτικές εμπειρίες αγίων τής Εκκλησίας μας, κατά τήν διάρκεια τών οποίων «ξεχνιέται ο κόσμος». Ο Άγιος αρπάζεται από τό φώς τού Θεού. Δέν τόν ελκύει καμμιά δράση μέσα στόν κόσμο. Όμως αυτή δέν είναι μιά μόνιμη κατάσταση πού οδηγεί στήν «αδιαφορία γιά τήν δημιουργική ύπαρξι». Μόνιμος στούς αγίους, κατά τόν π. Ι. Ρωμανίδη, είναι ο φωτισμός τού νού. Γι’ αυτό έχουμε πολλούς Πατέρες, αιχμαλωτισμένους από τόν Θεό, οι οποίοι ανέπτυξαν μεγάλες δραστηριότητες, μέ τίς οποίες ανέτρεψαν θρησκευτικά καί πολιτιστικά δεδομένα σέ ολόκληρους λαούς, όπως συνέβη μέ τόν Μ. Φώτιο καί τούς αγίους αδελφούς Κύριλλο καί Μεθόδιο. Επίσης, εδώ ο κ. Ράμφος δέν μιλάει γιά εμπειρίες ανθρώπων πού έχουν νεκρώσει τήν φαντασία, αλλά μιλάει γιά ένα «φαντασιακό παρόν». Οι πιστοί γιά τόν κ. Ράμφο ζούν τά γεγονότα τής ζωής τού Χριστού μέ τήν φαντασία τους. Βυθίζονται στήν φαντασία καί ξεχνούν τόν χρόνο. Αυτές, βέβαια, είναι υπαρκτές νοσηρές καταστάσεις, δέν είναι όμως η εμπειρία τών αγίων τής Εκκλησίας μας καί δέν εκφράζουν τήν γνησιότητα τής εκκλησιαστικής ζωής. Η φαντασία είναι η τροφή τών φιλοσόφων, όχι τών Ορθοδόξων πιστών. Μέσα σέ αυτήν υπάρχουν οι ιδέες τους, οι ερμηνείες καί τά συστήματά τους.

Μιά θεμελιακή θέση τής φαντασιακής θρησκευτικότητας, πού φαίνεται ότι πρεσβεύει ο κ. Στ. Ράμφος, υπάρχει στήν ακόλουθη άποψή του γιά τήν ορθόδοξη λατρεία: «Αντί νά νοηματοδοτούμε στό παρόν μας τήν ζωή τού Χριστού, επαναλαμβάνουμε τά τυπικά λειτουργικά λόγια», μέ αποτέλεσμα νά «αδειάζουμε τό ουσιώδες τής λατρείας γιά τήν ζωή», εννοεί τήν έμπνευση γιά δράση στό ιστορικό παρόν, «η οποία [έτσι] δουλώνεται σέ παρόν φαντασιακό». Δηλαδή, ο συγγραφέας θέλει νά νοηματοδοτούμε τήν ζωή τού Χριστού ανάλογα μέ τά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τού παρόντος κόσμου καί όχι νά φωτίζουμε καί νά ρυθμίζουμε τήν ζωή μας, τό παρόν μας, μέ τήν ζωή τού Χριστού, τήν διδασκαλία Του καί τήν Χάρη Του. Η νοηματοδότηση τής ζωής τού Χριστού (έργο πού εκτελεί η φαντασία) είναι πολύ κοντά στήν επινόηση ενός δικού μας Χριστού, άσχετου μέ τόν ιστορικό Χριστό, πού είναι ο ίδιος μέ τόν Χριστό τής Θ. Ευχαριστίας.

Τό πρόβλημα στίς απόψεις τού κ. Ράμφου θεωρούμε ότι βρίσκεται σέ δυό αρνήσεις καί μιά αγνόηση: Πρώτον, βρίσκεται στήν άρνηση τής πραγματικής παρουσίας τού Χριστού μέσα στήν Εκκλησία Του, σύμφωνα μέ τόν λόγο Του: «ιδού εγώ μεθ’ υμών ειμι πάσας τάς ημέρας έως τής συντελείας τού αιώνος». Δεύτερον, στήν άρνηση τής πραγματικής καί όχι φανταστικής σχέσης τών πιστών μέ τόν Χριστό. Καί, τρίτον, στήν αγνόηση τού πραγματικού περιεχομένου τής ορθόδοξης προσευχής, η οποία κατά τήν Κλίμακα τού αγίου Ιωάννου τού Σιναϊτη είναι, γιά τόν πράγματι ευχόμενο, «δικαστήριον καί κριτήριον καί βήμα Κυρίου, πρό τού μέλλοντος βήματος». Ο πιστός δέν νοηματοδοτεί τήν ζωή τού Χριστού μέ τά δεδομένα τού παρόντος κόσμου. Αντίθετα, προσπαθεί νά προσλάβη από τόν Χριστό, μέσα από τήν δοκιμασία –μέσα από τό κριτήριο– τής προσευχής, τό νόημα τής ζωής του, τόν λόγο τής υπάρξεώς του.

Όσα καταγράφει ο κ. Στ. Ράμφος θεωρεί ότι αποτελούν τήν «θεολογική» υποδομή τής σύγχρονης ελληνικής κρίσης, τήν πηγή τού φόβου γιά αλλαγές στόν πολιτικό βίο, ακόμη καί τήν αιτία τής διόγκωσης τής δημοσιοϋπαλληλίας. Γράφει: «Στόν ναό... ο ιστορικός χρόνος είναι ανύπαρκτος... Αυτό κατοχυρώνουν άλλωστε καί τά τυπικά τής μοναστικής βιοτής... Τό βλέπουμε καί τό ζούμε, λίγο-πολύ, στίς νοοτροπίες καί τίς συμπεριφορές πολλών από εμάς, αφού τό αρχαίο τούτο πρότυπο ισχύει καί σήμερα γιά πολύ μεγάλο μέρος τών Ελλήνων. Αυτό καλούνται νά εσωτερικεύσουν οι πιστοί τίς Κυριακές καί τίς γιορτές, καί μαζί τήν ανιστορικότητα πού φέρνει σ’ αυτό θά πρέπει εν πολλοίς νά ριζώνη ο φόβος τής αλλαγής, τής ελευθερίας, τής έρευνας, αλλά καί η ανασφάλεια πού σπρώχνει μαζικά τούς Ρωμηούς - καί τούς ορθοδόξους λαούς εν γένει - στόν ομαδισμό καί τήν δημοσιοϋπαλληλία. Καί ίσως-ίσως στά ακατάπαυστα κοινωνικά πισωγυρίσματα, τό εθνικό σισύφειό μας έργο».

Η διατύπωση: «σ’ αυτό θά πρέπει εν πολλοίς νά ριζώνη...» σημαίνει ότι η άποψη αυτή δέν έχει σοβαρή τεκμηρίωση. Είναι εντύπωση τού συγγραφέα.

Πάντως, «τά τυπικά τής μοναστικής βιοτής» δέν μπορούν νά συναρτηθούν μέ τά περιγραφόμενα στό άρθρο δεινά τής ελληνικής πολιτικής ζωής. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Τό Άγιον Όρος, τό γνησιότερο μοναστικό κέντρο τής Ορθοδοξίας, είναι ίσως ο μόνος φορέας τής Ελληνικής Επικράτειας πού αξιοποίησε μέχρι τό τελευταίο λεπτό όλα τά ευρωπαϊκά προγράμματα πού έλαβε, σέ κραυγαλέα αντίθεση μέ όλα τά υπουργεία τής Ελληνικής κυβέρνησης. Εξάλλου, αυτός πού ζητά τήν εμπειρία τού αιώνιου έχει συνηθίσει νά βλέπη πολύ μακριά. Δέν κλείνεται σέ κοντόφθαλμες επιδιώξεις καί συμφέροντα. Έχει κριτήρια καί διακρίνει τί κάθε φορά είναι αναγκαίο καί τί συμφέρει. Δέν ζαλίζεται από τίς διαφημίσεις καί τήν θορυβώδη επικαιρότητα. Δέν δραστηριοποιείται άσκοπα. «Πυκτεύει, ως ουκ αέρα δέρων».

Όλα αυτά δείχνουν ότι αλλού βρίσκεται τό πρόβλημα. Δέν βρίσκεται στήν λατρεία τής Εκκλησίας, ούτε στά «φιλοκαλικά ριζώματα» τής πολιτισμικής μας παράδοσης, πού τρέφουν ακόμη κάποιους από τούς πιό δημιουργικούς Έλληνες.

Πάντως, ο χρόνος δέν χάνεται (δηλαδή δέν πάει χαμένος) όταν εκβάλλη στήν εμπειρία τού αιώνιου. Χάνεται, όταν κλεινόμαστε μέ ιδιοτέλεια καί μάταιη δραστηριότητα στήν φυλακή του.

Ετικέτες: Ἐπίκαιροι Σχολιασμοὶ

  • Προβολές: 1234

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance