Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου: Ἡ τοῦ Θεοῦ Σοφία (Β')

(συνέχεια από τό προηγούμενο: Ἡ τοῦ Θεοῦ Σοφία (Α'))

3. Η εορτή τής Μεσοπεντηκοστής

Τό ερώτημα πού τίθεται είναι πότε πρέπει νά εορτάζεται ο Ναός τής τού Θεού Σοφίας.
Ἡ τοῦ Θεοῦ ΣοφίαΟ Καθηγητής Θεοχάρης Δετοράκης παρατηρεί ότι ο Ναός τής Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως ήταν αφιερωμένος στόν Λόγο τού Θεού, τήν Σοφία τού Θεού, δηλαδή τό Δεύτερο Πρόσωπο τής Αγίας Τριάδος καί ετιμάτο τήν ημέρα τών Χριστουγέννων, πού εορτάζεται ο νοητός ήλιος τής Δικαιοσύνης. Γιά τόν λόγο αυτό ο Ναός είναι προσανατολισμένος Νοτιοανατολικά σέ γωνία 33,7 μοιρών, γιατί από εκεί ανέτειλε ο ήλιος «στό χειμερινό ηλιοστάσιο». Επίσης, είναι χαρακτηριστικό ότι τά εγκαίνια καί θυρανοίξια τού Ναού εορτάζονταν γύρω από τά Χριστούγεννα. Τά πρώτα εγκαίνια έγιναν στίς 27 Δεκεμβρίου 537 καί τά δεύτερα εγκαίνια μετά τήν κατάρρευση τού τρούλου έγιναν στίς 24 Δεκεμβρίου 563.

Υπήρχε αρχαιοτάτη συνήθεια νά εορτάζη ο Ιερός Ναός κάθε έτος τήν ημέρα τών εγκαινίων του. Έτσι, από τό Συναξάριον τής Εκκλησίας γνωρίζουμε ότι τήν 23η Δεκεμβρίου εορτάζονται τά εγκαίνια τού Ναού τής τού Θεού Σοφίας. «Τή αυτή ημέρα (κγ' Δεκεμβρίου) εορτάζομεν τά εγκαίνια τής τού Χριστού μεγάλης Εκκλησίας ήτοι τής αγίας Σοφίας». «Εγκαινίοις καλοίς σε τοίς εγκωμίοις, τιμά καλών κάλλιστα γής ναών όλον».

Ο Καθηγητής Βυζαντινής αρχαιολογίας Κωνσταντίνος Καλοκύρης έγραψε μελέτη εμπεριστατωμένη μέ τίτλο «Οι Ναοί τής τού Θεού Σοφίας καί η καθιέρωση τού χρόνου εορτασμού των» καί υπότιτλο «Ο Χριστός, η Σοφία», πράγμα πού μάς ενδιαφέρει εδώ.

Η μελέτη αυτή γράφηκε μέ αφορμή τόν εορτασμό τού Καθεδρικού Ναού τής τού Θεού Σοφίας τής Θεσσαλονίκης τήν ημέρα τής Πεντηκοστής, ενώ από τήν «παρακολούθηση τής σχετικής βιβλιογραφίας τών εορτών» καί τών σχετικών κειμένων μέ τήν «τού Θεού Σοφίαν» καί τά αρχαιολογικά μνημεία σχημάτισε τήν γνώμη ότι «η εορτή αυτή (καί επομένως καί οι Ιεροί Ναοί πού συνδέονται μαζί της) πρέπει νά αφορά αποκλειστικά στό Πρόσωπο τού Ιησού Χριστού, ο Οποίος πιστεύεται από τήν Εκκλησία ως "η Σοφία καί ο Λόγος τού Θεού", καί όχι τό Άγιον Πνεύμα ή τό Μυστήριο τής Αγίας Τριάδος. Σύνδεση δέ μέ αυτές τίς ιδιότητες τού Χριστού βρίσκουμε στό νόημα τής εορτής τής λεγομένης "Μεσοπεντηκοστής", οπότε νομίζουμε ότι τότε θά πρέπει νά εορτάζουν οι Ναοί "τής τού Θεού Σοφίας"».

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι μετά τήν αντιμετώπιση τού αρειανισμού, προκειμένου νά εξαρθή τό Πρόσωπο τού Χριστού ως «ομοούσιος τώ Πατρί» καί ως «η δημιουργική καί συνεκτική τών απάντων Θεού Σοφία καί Δύναμις», κτίσθηκαν πολλοί Ναοί, κυρίως από τό τέλος τού 4ου αιώνος, πού αφιερώθηκαν στόν Χριστό «ως τήν αγίαν τού Θεού Σοφίαν». Μνημονεύει τούς Ναούς: στήν Κωνσταντινούπολη, στήν Έδεσσα Μεσοποταμίας (Οσρόη), στήν Θεσσαλονίκη, στήν Κρήτη (Πάνορμος), στήν Σόφια Βουλγαρίας, στήν Αχρίδα, στό Κίεβο, στήν Τραπεζούντα, στόν Μυστρά καί αλλού. Μάλιστα, μνημονεύει μιά επιγραφή στόν ομώνυμο Ναό (τής Αγίας Σοφίας) στόν Μυστρά, πού ανέφερε ότι είναι αφιερωμένη «τώ παντοποιώ τού Θεού Πατρός Λόγω».

Ὁ Ναὸς τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, ΚωνσταντινούποληΔίνεται ιδιαίτερη έμφαση στό ψηφιδωτό τού 9ου αιώνος στόν νάρθηκα τής Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως πού δίνει τόν τύπο τού Χριστού ως Σοφίας. Ο Χριστός παρουσιάζεται ένθρονος ως Σοφία τού Θεού καί μπροστά του «βρίσκεται πρηνής ένας αυτοκράτορας». Πιστεύεται ότι είναι ο Λέων ο ΣΤ' πού ονομάσθηκε Σοφός, ο οποίος ζητά νά τού δοθή η «εξουσία από τόν Κύριο μαζί μέ τήν άνωθεν σοφία».

Δεξιά καί αριστερά τού ενθρόνου Χριστού, «σέ δυό μετάλλια» «εικονίζονται η Θεοτόκος καί ένας σκηπτρούχος αρχάγγελος». Κατά τήν άποψη τού καθηγητή Κωνσταντίνου Καλοκύρη, οι δύο αυτές μορφές –τής Θεοτόκου καί τού αγγέλου– δέν θυμίζουν τόν Ευαγγελισμό, όπως έχει υποστηριχθή από άλλον, αλλά τόν Μεγάλης Βουλής Άγγελο τής Παλαιάς Διαθήκης, τήν Σοφία τού Θεού, δηλαδή τόν Χριστό, καί τήν Παρθένο Θεοτόκο, από τήν οποία ενηνθρώπησε ο Χριστός, δηλαδή «από τήν οποία "η Σοφία-Χριστός ωκοδόμησε εαυτή οίκον"». Έτσι, αυτές οι δύο μορφές εκατέρωθεν τού ενθρόνου Χριστού «συμπληρώνουν καί επεξηγούν τήν παράσταση, τού Χριστού ως Σοφίας». Υπενθυμίζει δέ ότι κατά τήν παράδοση ο Ναός τής τού Θεού Σοφίας στήν Κωνσταντινούπολη συνδέθηκε μέ τόν ύμνο «Ο μονογενής Υιός καί Λόγος τού Θεού...». Επίσης, στό κείμενο αυτό αναφέρονται διάφοροι εικονογραφικοί τύποι τού Χριστού ως «Μεγάλης Βουλής Αγγέλου» καί ως «Σοφίας καί Λόγου τού Θεού».

Βεβαίως, ο Καθηγητής Καλοκύρης υποστηρίζει ότι οι Ναοί πού είναι αφιερωμένοι στήν «τού Θεού Σοφίαν» πρέπει νά εορτάζωνται τήν Μεσοπεντηκοστή, όπως εξάγεται από τήν υμνογραφία τής μεγάλης αυτής εορτής. Μάλιστα, ο ίδιος συνέταξε Απολυτίκιο, Κοντάκιο, Μεγαλυνάριο καί Ειρμό γιά τήν σύνδεση τής εορτής τής Μεσοπεντηκοστής μέ τόν εορτασμό τών Ναών πού είναι αφιερωμένοι στήν τού Θεού Σοφίαν καί καταλήγει τό κείμενο αυτό μέ τήν πρόταση: «Επαφίεται, στό σεπτό Οικουμενικό Πατριαρχείο νά μελετήσει σοβαρώς τό πράγμα καί νά τολμήσει ό,τι μέχρι σήμερα διατελεί σέ εκκρεμότητα, δηλαδή τήν καθιέρωση τού εορτασμού τών ναών τής "τού Θεού Σοφίας" κατά τήν Μεσοπεντηκοστή».

Από ό,τι γνωρίζω η πρόταση αυτή δέν ευοδώθηκε, αλλά ανέλαβε νά τήν υλοποιήση θαρραλέως ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ. Χρυσόστομος, λαμβάνοντας αφορμή από τό δικό μου βιβλίο Δεσποτικές εορτές, πού γίνεται λόγος γιά τό θέμα αυτό, όπως μέ βεβαίωσε ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Καρπασίας κ. Χριστοφόρος. Έτσι, η κατά πάντα αξιόλογη αυτή θεολογική καί εκκλησιαστική πρωτοβουλία είναι σημαντική καί άξια παντός επαίνου.

Είναι αξιοπρόσεκτη καί η πληροφορία τού Καθηγητού Ιωάννη Φουντούλη ότι η εορτή τής Μεσοπεντηκοστής ήταν «η μεγάλη εορτή τής Μεγάλης Εκκλησίας τής Κωνσταντινουπόλεως». Γράφει:

«Λίγοι είναι εκείνοι πού εκκλησιάζονται κατ’ αυτήν –τήν εορτή τής Μεσοπεντηκοστής– καί οι περισσότεροι δέν υποπτεύονται κάν, ότι τήν Τετάρτη μετά τήν Κυριακή τού Παραλύτου πανηγυρίζει η Εκκλησία μία μεγάλη δεσποτική εορτή, τήν εορτή τής Μεσοπεντηκοστής. Καί όμως κάποτε η εορτή τής Μεσοπεντηκοστής ήταν η μεγάλη εορτή τής Μεγάλης Εκκλησίας τής Κωνσταντινουπόλεως καί συνέτρεχαν κατ’ αυτή στόν μεγάλο ναό πλήθη λαού. Δέν έχει κανείς παρά νά ανοίξη τήν Έκθεσι τής Βασιλείου Τάξεως τού Κωνσταντίνου Πορφυρογεννήτου γιά νά ιδή τό επίσημο τυπικό τού εορτασμού, όπως ετελείτο μέχρι τήν Μεσοπεντηκοστή τού έτους 903 στόν ναό τού αγίου Μωκίου στήν Κωνσταντινούπολι, μέχρι δηλαδή τήν ημέρα πού έγινε η απόπειρα κατά τής ζωής τού αυτοκράτορος Λέοντος Στ' τού Σοφού (11 Μαΐου 903). Εκεί υπάρχει μία λεπτομερής περιγραφή τού λαμπρού πανηγυρισμού, πού καταλαμβάνει ολόκληρες σελίδες καί καθορίζει μέ τήν γνωστή παράξενη βυζαντινή ορολογία, πώς ο αυτοκράτωρ τό πρωΐ τής εορτής μέ τά επίσημα βασιλικά του ενδύματα καί τήν συνοδεία του ξεκινούσε από τό ιερό παλάτιο γιά νά μεταβή στόν ναό τού αγίου Μωκίου, όπου θά ετελείτο η θεία λειτουργία. Σέ λίγο έφθανε η λιτανεία μέ επί κεφαλής τόν πατριάρχη, καί βασιλεύς καί πατριάρχης εισήρχοντο επισήμως στόν ναό. Η θεία λειτουργία ετελείτο μέ τήν συνήθη στίς μεγάλες εορτές βυζαντινή μεγαλοπρέπεια. Μετά από αυτήν ο αυτοκράτωρ παρέθετε πρόγευμα, στό οποίο παρεκάθητο καί ο πατριάρχης. Καί πάλι ο βασιλεύς υπό τίς επευφημίες τού πλήθους «Εις πολλούς καί αγαθούς χρόνους ο Θεός αγάγοι τήν βασιλείαν υμών» καί μέ πολλούς ενδιαμέσους σταθμούς επέστρεφε στό ιερό παλάτιο.

Αλλά καί στά σημερινά μας λειτουργικά βιβλία, στό Πεντηκοστάριο, βλέπει κανείς τά ίχνη τής παλαιάς της λαμπρότητος. Παρουσιάζεται σάν μία μεγάλη δεσποτική εορτή, μέ τά εκλεκτά της τροπάρια καί τούς διπλούς της κανόνες, έργα τών μεγάλων υμνογράφων, τού Θεοφάνους καί τού Ανδρέου Κρήτης, μέ τά αναγνώσματά της καί τήν επίδρασί της στίς πρό καί μετά από αυτήν Κυριακές καί μέ τήν παράτασι τού εορτασμού της επί οκτώ ημέρες κατά τόν τύπο τών μεγάλων εορτών τού εκκλησιαστικού έτους».

Πρέπει νά δούμε λίγο τήν μεγάλη σημασία τής εορτής τής Μεσοπεντηκοστής, καί γιατί τότε πρέπει νά εορτάζεται ο Ναός τής τού Θεού Σοφίας.

Ὁ Ναὸς τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, ΘεσσαλονίκηΗ εορτή τής Μεσοπεντηκοστής βρίσκεται στό μέσον μεταξύ δύο μεγάλων εορτών, τού Πάσχα πού εορτάζουμε τήν Ανάσταση τού Χριστού καί τής Πεντηκοστής πού εορτάζουμε τήν κάθοδο τού Παναγίου Πνεύματος στούς Μαθητές καί Αποστόλους, τούς οποίους κατέστησε μέλη τού Σώματος τού Χριστού, οπότε έχουμε καί τήν γενέθλια ημέρα τής Εκκλησίας, ως Σώματος τού Χριστού. Η εορτή τής Μεσοπεντηκοστής συμπίπτει μέ τήν Ιουδαϊκή εορτή τής Σκηνοπηγίας πού ήταν η τρίτη μεγάλη εορτή τών Ιουδαίων. Είναι γνωστόν ότι οι Ιουδαίοι εορτάζουν τό Πάσχα σέ ανάμνηση τής διάβασής τους από τήν Ερυθρά Θάλασσα, καί τήν πορεία τους από τήν Αίγυπτο στήν Γή τής Επαγγελίας.

Επίσης, εόρταζαν τήν Πεντηκοστή, κατά τήν οποία παρέλαβαν τόν Μωσαϊκό Νόμο, όταν ο Μωϋσής ανέβηκε επάνω στό όρος Σινά, μέσα στόν γνόφο, καί ήλθε σέ επικοινωνία, πρόσωπο μέ πρόσωπο, μέ τόν Θεό. Επίσης, εόρταζαν καί τήν εορτή τής Σκηνοπηγίας, ως ανάμνηση τής ζωής τους στήν έρημο μέσα σέ σκηνές. Καί οι τρείς αυτές εορτές (Πάσχα, Σκηνοπηγία, Πεντηκοστή) συνδέονται μέ τήν απελευθέρωση τών Ισραηλιτών από τήν δουλεία τής Αιγύπτου καί τήν πορεία τους μέσα στήν έρημο πρός τήν Γή τής Επαγγελίας.

Όπως καί οι άλλες εορτές, έτσι καί η εορτή τής Σκηνοπηγίας καθορίσθηκε από τόν ίδιο τόν Μωϋσή, κατά εντολή τού Θεού, καί εορταζόταν γιά επτά ολόκληρες ημέρες. Γράφεται στό Λευϊτικό: «Καί ελάλησεν Κύριος πρός Μωϋσήν λέγων λάλησον τοίς υιοίς Ισραήλ λέγων τή πεντεκαιδεκάτη τού μηνός τού εβδόμου τούτου εορτή σκηνών επτά ημέρας τώ Κυρίω. Καί η ημέρα η πρώτη κλητή αγία πάν έργον λατρευτόν ου ποιήσετε. επτά ημέρας προσάξετε ολοκαυτώματα τώ Κυρίω, καί η ημέρα η ογδόη κλητή αγία έσται υμίν, καί προσάξετε ολοκαυτώματα τώ Κυρίω εξόδιόν εστι, πάν έργον λατρευτόν ου ποιήσετε» (Λεϋιτ. κγ', 33-36). Έτσι, τό τυπικό προέβλεπε θυσίες καί διάφορες εκδηλώσεις καί οι Ισραηλίτες ανέβαιναν στά Ιεροσόλυμα γιά νά εορτάσουν αυτό τό γεγονός. Τήν περίοδο αυτή τών επτά ημερών έστηναν σκηνές όπου μπορούσαν, στίς πλατείες, τίς αυλές καί στά δώματα τών σπιτιών τους καί έμεναν μέσα σέ αυτές σέ ανάμνηση τής ζωής τους στήν έρημο.

Κατά τήν διάρκεια τής εορτής τής Σκηνοπηγίας γίνονταν δύο συμβολικά γεγονότα. Τό ένα ήταν ότι κάθε πρωΐ έκαναν θυσίες ολοκαυτωμάτων καί έφεραν νερό από τήν Κολυμβήθρα τού Σιλωάμ, τό αναμείγνυαν μέ οίνον καί τό έχυναν πάνω στό θυσιαστήριο όπου είχαν γίνει οι θυσίες. Αυτό υπενθύμιζε τό νερό πού έπιναν οι πατέρες τους κατά τήν διάρκεια τής πορείας τους στήν έρημο μέ τήν θαυματουργική ενέργεια τού Μωϋσέως. Νά θυμηθούμε τήν πέτρα πού κτύπησε μέ τήν ράβδο του ο Μωϋσής καί έτρεξε πολύ νερό, καί τήν μετατροπή τών πικρών υδάτων τής Μερρά σέ γλυκύτατα προκειμένου νά γίνη πόσιμο νερό. Τό δεύτερο γεγονός ήταν ότι τήν πρώτη ημέρα τού εορτασμού άναπταν τίς λυχνίες στήν αυλή τών γυναικών, στόν Ναό, μέ τήν εσπερινή θυσία καί φαίνονταν σέ ολόκληρη τήν πόλη, αφού είχε ύψος 50 πήχεις. Καί αυτό ήταν ανάμνηση τής φωτεινής νεφέλης πού φώτιζε τούς Ισραηλίτες, κατά τήν διάρκεια τής νύκτας.

Τό Ευαγγέλιο τού Ιωάννη στά ζ' καί η' κεφάλαια περιγράφει ότι καί ο Χριστός ανέβηκε στά Ιεροσόλυμα γιά νά εορτάση τήν εορτή τής Σκηνοπηγίας. Γράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης: «Ήδη δέ τής εορτής μεσούσης ανέβη ο Ιησούς εις τό ιερόν καί εδίδασκε» (Ιω' ζ', 14). Εδίδασκε ως εξουσίαν έχων καί ως Υιός τού Θεού Πατρός. «καί εθαύμαζον οι Ιουδαίοι λέγοντες πώς ούτος γράμματα οίδε μή μεμαθηκώς;». Καί ο Χριστός φανέρωσε τήν θεότητά Του: «η εμή διδαχή ουκ έστιν εμή, αλλά τού πέμψαντός με εάν τις θέλη τό θέλημα αυτού ποιείν, γνώσεται περί τής διδαχής, πότερον εκ τού Θεού εστιν ή εγώ απ εμαυτού λαλώ» (Ιω. ζ', 15-17). Εδώ σαφέστατα δηλώνεται ότι ο Χριστός είναι η Σοφία τού Θεού καί δέν έχει σχέση μέ τήν σοφία τών ανθρώπων. Είναι χαρακτηριστικό ότι σέ πολλά τροπάρια τής εορτής τής Μεσοπεντηκοστής τονίζεται ο Χριστός ως η Σοφία τού Θεού. Γιά παράδειγμα: «εν τώ Ιερώ επέστης η σοφία τού Θεού μεσούσης τής εορτής» (ιδιόμελο Εσπερινού) «αγνοούντες (οι Ιουδαίοι) ότι σύ εί η σοφία η κατασκευάσασα τόν κόσμον» (δοξαστικό Εσπερινού) «η σοφία τού Θεού, τής εορτής μεσούσης, καθώς γέγραπται, τώ Ιερώ επέστη καί εδίδασκεν ότι όντως αυτός ήν ο Μεσσίας Χριστός, δι’ ού η σωτηρία (ωδή η' κανόνος) «η σοφία καί δύναμις, τού Πατρός τό απαύγασμα, Λόγος ο άΐδιος καί Υιός τού Θεού, εν Ιερώ παρεγένετο σαρκί καί εδίδασκεν...» (τροπάρια Αίνων) κλπ. Επίσης, χαρακτηριστικό είναι ότι τό τρίτο ανάγνωσμα τού εσπερινού τής εορτής είναι ειλημμένο από τίς Παροιμίες Σολομώντος πού αναφέρεται στήν Σοφία τού Θεού.

Στό όλο κείμενο τών δύο αυτών κεφαλαίων τού Ευαγγελιστού Ιωάννου παρουσιάζεται η σφοδρή σύγκρουση τού Χριστού μέ τούς Γραμματείς, Φαρισαίους καί τούς Ιουδαίους. Οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες. Άλλοι έλεγαν: «Ούτός εστιν αληθώς ο προφήτης», «ούτός εστιν ο Χριστός» (Ιω. ζ', 40-41), «ουδέποτε ούτως ελάλησεν άνθρωπος ως ούτος ο άνθρωπος» (Ιω. ζ', 46) καί άλλοι έλεγαν ότι είναι Σαμαρείτης καί έχει δαιμόνιο (Ιω. η', 48). Τό γεγονός είναι ότι «σχίσμα ούν εν τώ όχλω εγένετο δι’ αυτόν» (Ιω. ζη', 43). Μάλιστα δέ επιχείρησαν νά Τόν συλλάβουν καί νά Τόν σκοτώσουν.

Ὁ Ναὸς τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, ΚύπροςΤό σημαντικό πού μάς ενδιαφέρει εδώ είναι ότι ο Χριστός έλαβε αφορμή από τά δύο συμβολικά γεγονότα πού έκαναν οι Ιουδαίοι κατά τήν εορτή τής Σκηνοπηγίας γιά νά τονίση δύο μεγάλες αλήθειες. Από τήν μεταφορά νερού από τήν κολυμβήθρα τού Σιλωάμ καί τήν έκχυση στό θυσιαστήριο ο Χριστός δίδαξε ότι Αυτός είναι τό ύδωρ τό ζών πού ξεδιψά τόν άνθρωπο. Γράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης: «Εν δέ τή εσχάτη ημέρα τή μεγάλη τής εορτής (τής Σκηνοπηγίας) ειστήκει ο Ιησούς καί έκραξε λέγων εάν τις διψά, ερχέσθω πρός με καί πινέτω. ο πιστεύων εις εμέ, καθώς είπεν η γραφή, ποταμοί εκ τής κοιλίας αυτού ρεύσουσιν ύδατος ζώντος».

Καί ο Ευαγγελιστής Ιωάννης βεβαιώνει ότι αυτό τό είπε «περί τού Πνεύματος ού έμελλον λαμβάνειν οι πιστεύοντες εις αυτόν» (Ιω. ζ', 37-39). Επίσης, από τό γεγονός πού άναβαν φωτιά γιά νά φαίνεται σέ όλη τήν πόλη ο Χριστός διακήρυξε ότι Αυτός είναι τό φώς τού κόσμου. Κατά τόν όρθρο τής επομένης ημέρας ο Χριστός ήλθε πάλιν στό Ιερό, αφού είχε διανυκτερεύσει στό όρος τών Ελαιών καί διακήρυξε: «Εγώ ειμι τό φώς τού κόσμου ο ακολουθών εμοί ου μή περιπατήση εν τή σκοτία αλλ’ έξει τό φώς τής ζωής» (Ιω. η', 12).

Από αυτήν τήν ομολογία φαίνεται σαφέστατα ότι ο Χριστός ήταν εκείνος πού βοηθούσε τούς Ισραηλίτες κατά τήν πορεία τους από τήν γή τής Αιγύπτου στήν γή τής Επαγγελίας, αφού όλες οι αποκαλύψεις τού Θεού στήν Παλαιά Διαθήκη ήταν αποκαλύψεις τού ασάρκου Λόγου. Είναι χαρακτηριστική η ερμηνεία τήν οποία δίνει ο Απόστολος Παύλος σέ όλη αυτήν τήν πορεία τού Ισραηλιτικού λαού: «Ου θέλω δέ υμάς αγνοείν, αδελφοί, ότι οι πατέρες ημών πάντες υπό τήν νεφέλην ήσαν, καί πάντες διά τής θαλάσσης διήλθον, καί πάντες εις τόν Μωϋσήν εβαπτίσαντο εν τή νεφέλη καί εν τή θαλάσση, καί πάντες τό αυτό βρώμα πνευματικόν έφαγον, καί πάντες τό αυτό πόμα πνευματικόν έπιον έπινον γάρ εκ πνευματικής ακολουθούσης πέτρας, η δέ πέτρα ήν ο Χριστός» ( Α’ Κορ. ι', 1-4). Η ερμηνεία τής Παλαιάς Διαθήκης είναι χριστολογική καί χριστοκεντρική.

Καί η λατρεία συντονίζεται σέ όλη αυτήν τήν θεολογία τής Εκκλησίας ότι ο Χριστός εξακολουθεί νά ηγήται τού νέου λαού τής Χάριτος, τού νέου Ισραήλ καί νά τόν καθοδηγή πρός τήν Γή τής Επαγγελίας. Είναι χαρακτηριστικό τό απολυτίκιο τής εορτής: «Μεσούσης τής Εορτής διψώσάν μου τήν ψυχήν ευσεβείας πότισον νάματα ότι πάσι, Σωτήρ εβόησας ο διψών ερχέσθω πρός με καί πινέτω, η πηγή τής ζωής, Χριστέ ο Θεός, δόξα σοι». Ο άνθρωπος διψά γιά αγάπη, δικαιοσύνη, γιά Θεό, καί ο Χριστός πού είναι όχι απλώς τό ύδωρ τό ζών, αλλά καί η πηγή τής ζωής μπορεί νά ξεδιψάση τόν ταλαιπωρημένο άνθρωπο.

Καί στό εξαποστειλάριο ψάλλουμε: «Ο τόν κρατήρα έχων τών ακενώτων δωρεών, δός μοι αρύσαθαι ύδωρ εις άφεσιν αμαρτιών ότι συνέχομαι δίψη, εύσπλαχνε μόνε οικτίρμον». Εδώ λέγεται ότι συνεχόμαστε από δίψα πνευματική. Καί αυτήν τήν δίψα μόνον ο Χριστός μπορεί νά ικανοποιήση, πού έχει τόν κρατήρα τών ακενώτων δωρεών.  Όταν, όμως, κάνουμε λόγο γιά τόν Χριστό δέν μπορούμε νά Τόν διαχωρίσουμε από τήν Ορθόδοξη Εκκλησία, γι’ αυτό ο Χριστός ενεργεί μέσα στήν Εκκλησία. Οπότε, μέσα στήν Εκκλησία ο άνθρωπος θά βρή ανάπαυση καί θά ξεδιψάση από τήν αφόρητη πείνα καί δίψα πού τόν διακατέχει.

Επομένως, κατά τήν διάρκεια αυτής τής μεγάλης εορτής τής Μεσοπεντηκοστής, πού υμνείται ο Χριστός ως τό ύδωρ τό ζών καί τό φώς τού κόσμου, πού είναι η Σοφία τού Θεού, πρέπει νά εορτάζεται καί η Αγία Σοφία, αλλά καί αυτός ο Ιερός Ναός γιά νά δείχνη τήν προοπτική τής Εκκλησίας στούς ευσεβείς Χριστιανούς νά είναι συνδεδεμένοι μέ τόν Χριστό πού είναι τό ύδωρ καί τό φώς τού κόσμου, καί πού γεμίζει τόν άνθρωπο μέ τήν σοφία Του καί τήν δύναμή Του. Έτσι, οι Χριστιανοί, πού θά εορτάζουν αυτό τό γεγονός, θά αναζητούν από τόν Χριστό τό φώς καί τό ύδωρ τό ζών, θά ζητούν νά τούς γεμίση από τήν δική Του σοφία.

4. Η πορεία από τήν Ανάσταση στήν Πεντηκοστή

Είναι σημαντική η περίοδος στήν οποία βρισκόμαστε. Είμαστε ακριβώς στό μέσον μεταξύ τού Πάσχα καί τής Πεντηκοστής, εξ ού καί Μεσοπεντηκοστή. Καί αυτό έχει τήν δική του σημασία.

Τά γεγονότα τής θείας Οικονομίας είναι ενοποιημένα, αλλά εορτολογικά τά εορτάζουμε διαφορετικά γιά νά εμβαθύνουμε σέ αυτά καί νά μιμηθούμε τό πνευματικό τους νόημα. Όλο τό έτος είναι διαρθρωμένο στούς σταθμούς τής θείας Οικονομίας, καί είναι γεγονός ότι η Εκκλησία μέ τόν τρόπο αυτό μάς ετοιμάζει πάντοτε μέ νηστεία, προσευχή, αλλά καί μέ τίς λατρευτικές της συνάξεις γιά νά συμμετάσχουμε σέ αυτά.

Ο Απόστολος Παύλος έχει γράψει: «Χριστώ συνεσταύρωμαι, ζώ δέ ουκέτι εγώ, ζή δέ εν εμοί Χριστός» (Γαλ. β', 20). Ο Χριστιανός ζή τήν σταύρωση τού Χριστού όταν σταυρώνεται ως πρός τά πάθη καί στήν συνέχεια βιώνη τήν ανάσταση τού Χριστού. Ο ίδιος Απόστολος στήν πρός Ρωμαίους επιστολή του αναφέρεται στό Μυστήριο τού Βαπτίσματος ως συμμετοχής στόν σταυρό, τήν ταφή καί τήν ανάσταση τού Χριστού: «ίνα ώσπερ ηγέρθη Χριστός εκ νεκρών διά τής δόξης τού πατρός, ούτω καί ημείς εν καινότητι ζωής περιπατήσωμεν» (Ρωμ. στ', 4).

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος προτρέπει τούς Χριστιανούς νά βιώσουν όλους τούς σταθμούς τής θείας Οικονομίας. «Διά πασών όδευσον αμέμπτως τών ηλικιών Χριστού καί δυνάμεων, ως Χριστού μαθητής». Καί στήν συνέχεια προτρέπει: «Καθαρίσου, κάμε περιτομή, αφαίρεσε τό κάλυμμα πού έχεις από τήν δημιουργία. Ύστερα δίδαξε στό ιερό, διώξε από εκεί τούς εμπορευομένους τόν οίκο τού Θεού, άφησε νά σέ λιθοβολήσουν, άν θά πρέπει νά τό πάθης. Γνωρίζω καλά ότι θά ξεφύγης ανάμεσα από αυτούς οι οποίοι σέ λιθοβολούν, ως Θεός. Διότι ο Λόγος δέν λιθοβολείται. Άν σέ οδηγήσουν μπροστά στόν Ηρώδη, μήν τού δώσης απάντηση στά περισσότερα. Θά σεβασθή τήν σιωπή σου περισσότερο από όσον θά σεβασθή τούς πολλούς λόγους τών άλλων. Άν σέ μαστιγώσουν ζήτησε νά εκτελέσουν ολόκληρη τήν ποινή. Φρόντισε νά γευθής χολή, πιές τό ξύδι, ζήτησε εμπτυσμούς, δέξου κτυπήματα καί ύβρεις, στεφανώσου μέ τά αγκάθια τού δυσκόλου δρόμου τού Θεού, ενδύσου τό κόκκινο ένδυμα, δέξου τό καλάμι, άφησε νά σέ προσκυνήσουν εκείνοι οι οποίοι ειρωνεύονται τήν αλήθεια». Καί συνεχίζει: «Τέλος συσταυρώθητι, συννεκρώθητι, συντάφηθι προθύμως, ίνα καί συναναστής καί συνδοξασθής καί συμβασιλεύσης, Θεόν ορών όσον εστί, καί ορώμενος, τόν εν Τριάδι προσκυνούμενόν τε καί δοξαζόμενον, όν καί νύν τρανούσθαι ημίν ευχόμεθα, όσον εφικτόν τοίς δεσμίοις τής σαρκός, εν Χριστώ Ιησού τώ Κυρίω ημών».

Αυτή η μίμηση τού Χριστού από τούς Χριστιανούς δέν είναι εξωτερική, αλλά μυστική, διά τών Μυστηρίων τής Εκκλησίας καί τής κατά Χριστόν ασκήσεως. Καί δέν σταματά τήν ημέρα τής Αναστάσεως τού Χριστού, αλλά συνεχίζει καί μετά από αυτήν. Αυτήν τήν περίοδο είμαστε στό μέσον τού Πεντηκοσταρίου, καί αφού πανηγυρίσαμε τήν Ανάσταση τού Χριστού, οδεύουμε πρός τήν Πεντηκοστή. Η Ανάσταση τού Χριστού υποδηλώνει τήν ανάστασή μας από τά έργα τής αμαρτίας καί η Πεντηκοστή είναι η έλευση τού Παναγίου Πνεύματος μέσα στήν ύπαρξή μας. Σέ ένα τροπάριο τού εσπερινού τής εορτής τής Μεσοπεντηκοστής γράφει ο ιερός υμνογράφος: «Πάρεστιν η μεσότης ημερών, τών εκ σωτηρίου αρχομένων Εγέρσεως, Πεντηκοστή δέ τή θεία σφραγιζομένων».

Καί τά δύο αυτά γεγονότα –Πάσχα καί Πεντηκοστή– υποδεικνύουν τά δύο βασικά Μυστήρια τής Εκκλησίας, ήτοι τό Βάπτισμα καί τό Χρίσμα. Μέ τό Μυστήριο τού Βαπτίσματος, πού είναι εισαγωγικό Μυστήριο, μέσα στό Σώμα τού Χριστού, καθαρίζεται τό κατ’ εικόνα, ο Χριστιανός βιώνει τήν πνευματική ανάσταση από τά έργα τής αμαρτίας, καί μέ τό Μυστήριο τού Χρίσματος λαμβάνει τίς ενέργειες τού Αγίου Πνεύματος, ουσιαστικά ο Χριστιανός ζή τήν δική του Πεντηκοστή. Επειδή, όμως, βαπτιζόμαστε σέ βρεφική ηλικία καί δέν καταλαβαίνουμε τότε τίς επιδράσεις πού έχουν τά Μυστήρια αυτά στόν πνευματικό μας οργανισμό, γι’ αυτό μέ τόν προσωπικό μας αγώνα μέσα στήν εκκλησιαστική ζωή αισθανόμαστε τήν ανανέωση τής Χάριτος τού Βαπτίσματος καί τού Χρίσματος.

Έτσι, η περίοδος από τήν Ανάσταση τού Χριστού μέχρι τήν Πεντηκοστή μάς υπενθυμίζει τήν πορεία μας πρός τήν βίωση τής Πεντηκοστής πού είναι θέωση τού ανθρώπου. Ο Ισραηλικός λαός εξήλθε από τήν δουλεία τής Αιγύπτου καί διά τής Ερυθράς Θαλάσσης πέρασε στήν έρημο, ώστε νά καταλήξη στήν Γή τής Επαγγελίας. Πρόκειται γιά μιά πορεία ελευθερωτική, οδυνηρή, αλλά καί ευλογημένη, αφού οι Ισραηλίτες έλαβαν πολλές ευλογίες από τόν Θεό. Ο Ισραηλιτικός λαός είχε ως ηγέτη τόν Μωϋσή, αλλά καί τήν συνεχή Πρόνοια τού Θεού πού τού έδινε τά πάντα. Αυτή η πορεία υπενθυμίζει καί τήν δική μας πορεία από τό Βάπτισμα, πού είναι η αρχή τής πνευματικής ζωής, πρός τήν Πεντηκοστή πού είναι πνευματική Γή τής Επαγγελίας, δηλαδή η θέωση, η θεωρία τού Θεού. Έχουμε καί εμείς τόν δικό μας Μωϋσή, πού είναι οι πνευματικοί μας Πατέρες, οι Επίσκοποι πού στέκονται καί αγρυπνούν πάνω στόν δικό τους χώρο υπέρ τού λαού.

Όλοι οι άγιοί μας, όπως τό βλέπουμε καί στόν άγιο Σεραφείμ τού Σαρώφ, λένε ότι σκοπός τής πνευματικής ζωής είναι νά λάβουμε τό Άγιον Πνεύμα καί νά γίνουμε καί εμείς ναός τού Αγίου Πνεύματος. Φαντασθήτε τό σώμα σας ως ένα ζωντανό ναό, πού στό κέντρο έχει τό ιερό Βήμα, καί τήν Αγία Τράπεζα, τήν καρδιά, όπου υπάρχει η Χάρη τού Βαπτίσματος καί τού Χρίσματος καί καλούμαστε νά κάνουμε αδιάλειπτη λατρεία καί δοξολογία στόν Τριαδικό Θεό. Έτσι, λοιπόν, καί εμείς βρισκόμαστε σέ μιά διαρκή πορεία πρός τήν θέωση καί τόν αγιασμό.

Στό δοξαστικό τών αίνων τής εορτής τής Μεσοπεντηκοστής ψάλλουμε: «Φωτισθέντες, αδελφοί, τή Αναστάσει τού Σωτήρος Χριστού καί φθάσαντες τό μέσον τής εορτής τής δεσποτικής γνησίως φυλάξωμεν τάς εντολάς τού Θεού, ίνα άξιοι γενώμεθα καί τήν Ανάληψιν εορτάσαι, καί τής παρουσίας τυχείν τού Αγίου Πνεύματος».

Τό συμπέρασμα είναι ότι Σοφία τού Θεού λέγεται τό Δεύτερο Πρόσωπο τής Αγίας Τριάδος καί πρός δόξαν Του ανηγέρθη ο Ιερός Ναός τής τού Θεού Σοφίας στήν Κωνσταντινούπολη –πού είναι πλημμυρισμένος μέσα στό φώς– καί έγινε τό πρότυπο καί άλλων Ιερών Ναών πού κτίσθηκαν σέ όλα τά μέρη τής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ο Ιερός Ναός τής τού Θεού Σοφίας πρέπει νά εορτάζεται κατά τήν μεγάλη εορτή τής Μεσοπεντηκοστής, διότι όλο τό περιεχόμενο τών τροπαρίων τής εορτής αυτής αναφέρεται στήν Σοφία τού Θεού. Ο άνθρωπος αποκτά τήν κατά Θεό σοφία μέ τήν σύνδεσή του μέ τόν Χριστό εν Αγίω Πνεύματι καί όταν φθάση μέ τήν Χάρη τού Θεού στήν θεοπτία, βιώνει τήν Πεντηκοστή, πού είναι ο ύψιστος βαθμός τής θεωρίας-θέας τού Θεού.

Τελειώνοντας αυτήν τήν ομιλία θά ήθελα νά επαινέσω τήν πρωτοβουλία γιά τήν καθιέρωση αυτού τού μεγαλοπρεπούς Ιερού Ναού στό όνομα τής τού Θεού Σοφίας καί γιά τόν καθορισμό νά εορτάζη κατά τήν εορτή τής Μεσοπεντηκοστής, αυτήν τήν ευλογημένη περίοδο. Αυτό δηλώνει ότι η θεολογία είναι τό κέντρο τής Εκκλησίας, αυτή είναι η ζωή καί η φωνή τής Εκκλησίας καί, βέβαια, ο Χριστός είναι η Σοφία τού Θεού, είναι Αυτός πού φωτίζει «πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τόν κόσμον» (Ιω. α', 9).

Αυτή η αναφορά στόν Χριστό είναι τό σπουδαιότερο γεγονός στήν ζωή μας. Καί μάλιστα όταν ζούμε σέ μιά εποχή πού υπάρχουν πολλοί αντίχριστοι, οι οποίοι όχι μόνο δέν πιστεύουν στόν Χριστό, αλλά στήν θέση τους έχουν τοποθετήσει άλλες θεότητες, ανθρώπους πού τούς θεοποιούν καί στήν πραγματικότητα καθοδηγούνται από τόν ίδιο τόν Αντίχριστο. Ο Χριστός είναι τό Αρνίον τής Αποκαλύψεως, πού φαίνεται μέν ανίσχυρο, αλλά νίκησε τόν θάνατο, καί νικά τό θηρίον τής Αποκαλύψεως. Αυτό είναι τό βαθύτερο μήνυμα αυτής τής εορτής, ότι, δηλαδή, πρέπει νά είμαστε οι άνθρωποι τού Αρνίου τής Αποκαλύψεως καί όχι οι άνθρωποι τού θηρίου τής Αποκαλύψεως, πρέπει νά είμαστε οι άνθρωποι τής Σοφίας τού Θεού καί όχι οι άνθρωποι τών ανοήτων ψευδοπροφητών.

Αυτός ο Ναός θά δείχνη τήν ευλάβεια όλων τών Κυπρίων στόν Χριστό, τήν Σοφία τού Θεού, ότι θέλουν νά φωτίζωνται από τήν Σοφία τού Θεού καί ότι επιθυμούν νά ανεβούν στό ύψος τής Αγια-Σοφιάς, πού είναι τό φώς πού τήν περιβάλλει, εννοώ τό άκτιστο Φώς τού Θεού. Επίσης, φανερώνει ότι ο Χριστός «εξήλθε νικών καί ίνα νικήση» (Απ. στ', 2). Αυτήν τήν νίκη στήν προσωπική καί τήν εθνική ζωή εύχομαι μέ όλη μου τήν καρδιά σέ όλους τούς αγαπητούς μου Κυπρίους, τούς Ρωμηούς πού κατοικούν στόν ευλογημένο αυτόν χώρο.–

  • Προβολές: 2027

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance