Κύριο ἄρθρο: Ὀρθόδοξος Ἐκκλησιαστικὸς Μοναχισμός

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Ο Ορθόδοξος μοναχισμός είναι καύχημα και δόξα της Εκκλησίας μας. Από εκεί βγήκαν οι άγιοι Επίσκοποι, οι άγιοι Μάρτυρες, οι όσιοι ασκητές. Πολλές φορές έχω γράψει ότι ο μοναχισμός, στην ορθόδοξη διάστασή του, είναι η προφητική ενόραση, η αποστολική ζωή, η μαρτυρική βιοτή, διατηρεί δηλαδή άσβεστο το προφητικό, αποστολικό, μαρτυρικό και πατερικό χάρισμα.

Βέβαια, κάνουμε λόγο για ορθόδοξο εκκλησιαστικό μοναχισμό. Αυτό σημαίνει ότι συνδέουμε τον μοναχισμό με το “ορθόδοξο” και το “εκκλησιαστικό”. Άλλωστε, κάθε τί το ορθόδοξο πρέπει να είναι και εκκλησιαστικό και κάθε εκκλησιαστικό πρέπει να είναι και ορθόδοξο. Δεν είναι δυνατόν εν ονόματι κάποιας “ορθοδοξίας” να καταργήται το εκκλησιαστικό φρόνημα και πολίτευμα, και εν ονόματι κάποιας “εκκλησιαστικότητος” να καταργήται η Ορθοδοξία. Για παράδειγμα, η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος δογμάτισε για τις δύο φύσεις στον Χριστό, καταδικάζοντας τον μονοφυσιτισμό και τον νεστοριανισμό, αλλά ταυτόχρονα θέσπισε ιερούς Κανόνες για την καλή λειτουργία του μοναχισμού. Έτσι, δεν είναι δυνατόν ένας μοναχός να υπεραμύνεται του δόγματος της Χαλκηδόνος, και να παραβαίνη τους ιερούς Κανόνες που εθέσπισε η ίδια Οικουμενική Σύνοδος για τον μοναχισμό. Πάντως, οι καλοί μοναχοί είναι μάρτυρες της Ορθοδόξου Παραδόσεως, αλλά έχουν και εκκλησιαστικό φρόνημα, σέβονται τους Επισκόπους της Εκκλησίας.

Τιμώ και σέβομαι τους ορθοδόξους μοναχούς. Γιατί, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη, “μοναχός εστιν, ο μόνων των του Θεού ενταλμάτων εχόμενος, εν παντί καιρώ και τόπω και πράγματι. Μοναχός εστι, βία φύσεως διηνεκής, και φυλακή αισθήσεως ανελλιπής. Μοναχός εστιν, ηγνισμένον σώμα, κεκαθαρμένον στόμα, και πεφωτισμένος νούς. Μοναχός εστι, κατώδυνος ψυχή, εν διηνεκεί μνήμη θανάτου αδολεσχούσα, εγρηγορυία τε και υπνώτουσα”. Ποιός μπορεί να μην τιμήση τον μοναχό που έχει ηγνισμένο σώμα, κεκαθαρμένο στόμα και πεφωτισμένο νού;

Αξιώθηκα από τον Θεό, παρά την αναξιότητά μου, να γνωρίσω πολλούς αγίους μοναχούς στο Άγιον Όρος, που μου ενέπνευσαν την αγάπη προς τον μοναχισμό, όπως τον π. Γαβριήλ Διονυσιάτη, τον π. Θεόκλητο Διονυσιάτη, τον π. Εφραίμ Κατουνακιώτη, τον π. Παΐσιο Αγιορείτη, πολλά ερημικά πτηνά του Αγίου Όρους, στις Σκήτες όπου πέρασα πολύ καιρό κοντά τους και είδα την αγία ζωή των ερημιτών. Επίσης γνώρισα τον μεγάλο Στάρετς με τις εκπληκτικές πνευματικές εμπειρίες, δηλαδή τον μακάριο Γέροντα Σωφρόνιο στον Essex της Αγγλίας, που με αγαπούσε, και για δεκαεπτά (17) καλοκαίρια έτρεχα στο Μοναστήρι του για να αισθανθώ την ευωδία του πνεύματος την οποία ανέδυε αυτή η αγιασμένη ύπαρξη. Ακόμη διάβασα πολλά ασκητικά κείμενα, ιδιαιτέρως όμως την διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, του Πρυτάνεως των ησυχαστών Πατέρων, και δοξάζω τον Θεό γι’ αυτήν την μεγάλη δωρεά. Γι’ αυτό δεν μπορώ να αντιληφθώ ορθόδοξη θεολογία έξω από την αγιασμένη ζωή αυτών των θεοπτών και πραγματικών θεολόγων της Εκκλησίας. Ακόμη, με αξίωσε ο Θεός να ζήσω δέκα πέντε χρόνια κοντά σε έναν ασκητή Επίσκοπο, τον μακάριο Γεροντά μου αείμνηστο Μητροπολίτη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας κυρό Καλλίνικο.

Απόσταγμα αυτής της επικοινωνίας με αγίους Γέροντας μοναχούς που εξέφρασαν την ουσία του ορθοδόξου μοναχισμού, είναι τα βιβλία που περιγράφουν αυτήν την αγιασμένη πολιτεία, ιδιατέρως τα βιβλία “Μια βραδυά στην έρημο του Αγίου Όρους”, που έχει επανειλημμένες εκδόσεις στην ελληνική γλώσσα, και όπως μου είπε Ηγούμενος του Αγίου Όρους, ενέπνευσε πολλούς να γίνουν μοναχοί, και μεταφράστηκε σε πάνω από δέκα γλώσσες (εξεδόθησαν ή είναι υπό έκδοση), το βιβλίο “Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ως αγιορείτης”, καθώς επίσης και τα βιβλία που κάνουν λόγο για την Ορθόδοξη Εκκλησία ως θεραπευτική επιστήμη και αγωγή.

Έκφραση της αγάπης μου προς τον μοναχισμό είναι και όσα είπα, μεταξύ των άλλων, κατά την επίσημη ακολουθία της ενθρονίσεώς μου στην Ιερά Μητρόπολη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου:

“Οι μοναχοί δεν είναι κάποιοι ιδιότροποι άνθρωποι που από ιδιορρυθμία βγήκαν από τις πόλεις και κατοικούν μέσα σε μερικά Μοναστήρια, αλλά “οι άγγελοι του Θεού”, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, “οι ευαγγελικώς ζώντες”, κατά τον Ευάγριο τον Ποντικό, “οι μάρτυρες τη προαιρέσει”, κατά τον Μ. Αθανάσιο, οι συνεχιστές της μαρτυρικής Εκκλησίας, κατά τον άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο, η κόμη που κοσμεί την κεφαλή της Εκκλησίας, κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, επειδή νεκρώθηκαν κατά κόσμο και δοξάζουν την κεφαλή της Εκκλησίας. Δεν πρέπει να υπάρχη διάσταση μεταξύ μοναχικού και εγγάμου βίου, γιατί τότε ούτε αληθινός μοναχισμός λειτουργεί, ούτε αληθινός έγγαμος βίος. Επίσης, δεν πρέπει να υπάρχη διάσταση μεταξύ των Μοναστηριών και των Ενοριών. Οι Ενορίες τροφοδοτούν τα Μοναστήρια και τα Μοναστήρια βοηθούν ποικιλοτρόπως τις Ενορίες. Είναι γνωστό ότι η μοναχική ζωή εκφράζεται από το ησυχαστικό πνεύμα της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Και ξέρουμε πολύ καλά ότι οι άνθρωποι σήμερα, ταραγμένοι από λογισμούς και υπαρξιακά προβλήματα, αναζητούν τον ησυχαστικό τρόπο ζωής, όπως διασώζεται στα Ορθόδοξα Μοναστήρια. Γι’ αυτό ο ορθόδοξος πατερικός μοναχισμός, με την ησυχαστική παράδοση και την φιλανθρωπική δράση, είναι απαραίτητος σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά”.

Όλες αυτές οι προϋποθέσεις, μου δίνουν το δικαίωμα να παρουσιάσω πολύ συνοπτικά μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των πραγματικών Ορθοδόξων μοναχών.

1. Η μετάνοια. Εάν το κατ’ εξοχήν έργο των Χριστιανών είναι η μετάνοια, δηλαδή η εκ του παρά φύσιν εις το κατά φύσιν επάνοδος της ψυχής (άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός), εάν όλοι οι Χριστιανοί πρέπει να εφαρμόζουν τον λόγο του Χριστού “μετανοείτε, ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών” (Ματθ. γ', 2), αυτό πολύ περισσότερο πρέπει να γίνεται από τους μοναχούς. Βέβαια, η μετάνοια για να είναι αληθινή πρέπει να εκδηλώνεται σε ένα υγιές πνευματικό κλίμα, αφού “μετάνοια μετά συντυχιών, πίθος τετρημμένος” (άγ. Ισαάκ ο Σύρος). Η μετάνοια συνδέεται αναπόσπαστα με την ταπείνωση και την αυτομεμψία. Εκείνος που έχει γνήσιο μοναχικό πνεύμα θεωρεί τον εαυτό του “υποκάτω πάσης κτίσεως”. Μάλιστα, ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος θα πή: “Ο ταπεινόφρων αδικούμενος ου ταράσσεται, ουδέ απολογίαν ποιεί υπέρ του πράγματος, ου ηδικήθη· αλλά δέχεται τας συκοφαντίας, ως αλήθειαν, και ου μεριμνά πείσαι τους ανθρώπους, ότι εσυκοφαντήθη, αλλά συγχώρησιν αιτείται”.

2. Η προσευχή. Εκείνος που επιλέγει τον μοναχικό βίο, το κάνει για να ασκηθή στην προσευχή, αφού η προσευχή είναι έκφραση της αγάπης του ανθρώπου προς τον Θεό. Και επειδή η καθαρά προσευχή προϋποθέτει ένα κλίμα κατάλληλο, κλίμα ησυχίας των αισθήσεων κυρίως, γι’ αυτό και επιλέγει τόπους ησυχαστικούς για να εκφράση αυτήν την επιθυμία του να ενωθή με τον Χριστό. Και φυσικά όταν κάνουμε λόγο για προσευχή, εννοούμε εκτός από την λατρευτική προσευχή, κυρίως την νοερά, καρδιακή προσευχή, η οποία είναι ένδειξη ότι ο μοναχός εκφράζει τον σκοπό για τον οποίο έγινε μοναχός. Ο αββάς Βαρσανούφιος ο Μέγας λέγει: “Ψυχή τελεία εστί το λαλείν τω Θεώ αρεμβάστως, εν τω συνάγειν όλους τους λογισμούς αρεμβάστως μετά των αισθήσεων· οδηγεί δε εις τούτο τον άνθρωπον το αποθανείν από παντός ανθρώπου και τω κόσμω και πάσι τοις εν αυτώ”. Καρποί αυτής της καθαράς προσευχής είναι, όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, “η απλότης, αγάπη, ταπεινοφροσύνη, καρτερία, ακακία και τα τοιαύτα”.

3. Η ησυχία. Η προσευχή, για να γίνεται κατά τον ορθόδοξο τρόπο, αλλά και για να καρποφορήση, πρέπει να συνδεθή στενά με την ησυχία, η οποία κατά την ορθόδοξη παράδοση είναι η ησυχία των αισθήσεων, των λογισμών και της καρδίας, δηλαδή σωματική και ψυχική ησυχία. Αυτήν την ησυχία, που είναι η βάση της προφητικής, αποστολικής και μαρτυρικής ζωής, έζησαν οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος απεδείχθη εραστής αυτής της ησυχίας. Γράφει σε κάποιο έργο του: “εβουλήθην εν καιρώ μεν παντί νεκρωθήναι τω βίω και ζήσαι την εν Χριστώ κεκρυμμένην ζωήν και γενέσθαι τις μεγαλέμπορος, πάντων ών έχω τον τίμιον ωνησάμενος μαργαρίτην και αντιδούς τα ρέοντα και συρόμενα των εστώτων και των ουρανίων”. Υπέρμαχος, όμως, της ιεράς ησυχίας είναι ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, του οποίου η διδασκαλία κατοχυρώθηκε και συνοδικώς και έτσι ο γνήσιος ορθόδοξος ησυχασμός είναι η βάση των δογμάτων και της πίστεως, η ουσία της μοναχικής πολιτείας. Είναι σημαντικά τα έργα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, στα οποία γίνεται λόγος για την ιερά ησυχία, όπως η ομιλία του στον όσιο Πέτρο τον Αθωνίτη, η ομιλία του στα Εισόδια της Θεοτόκου, όπου παρουσιάζεται ο ορθόδοξος ησυχαστής, που μιμείται την ζωή της Παναγίας, το καταπληκτικό του έργο “υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων”, και η επιστολή του “πρός την σεμνωτάτην εν μοναζούσαις Ξένην”, όπου περιγράφεται ο τύπος του ορθοδόξου μοναχού.

4. Η υπακοή. Πρόκειται για την εισαγωγική αρετή, μετά την αποταγή. Άλλωστε η αποταγή συνδέεται στενώτατα με την υποταγή, αφού η πρώτη (αποταγή) γίνεται για να ακολουθήση η δεύτερη (υπακοή). Οι Πατέρες ύμνησαν την αξία της υπακοής. Ο αββάς Ησαΐας γράφει: “υπήκοοι γενώμεθα των κατά Θεόν Πατέρων ημών εν πάσιν, εκκόπτοντες πάν θέλημα ημών, έως ου υποταγώμεν αυτοίς, ίνα μείνη η ευλογία αυτών μεθ’ ημών, ως εις τον Ελισσαίον”. Είναι δε γνωστός ο λόγος του Αποστόλου Παύλου: “πείθεσθε τοις ηγουμένοις υμών και υπείκετε· αυτοί γαρ αγρυπνούσιν υπέρ των ψυχών υμών ως λόγον αποδώσοντες. ίνα μετά χαράς τούτο ποιώσι και μη στενάζοντες, αλυσιτελές γαρ υμίν τούτο” (Εβρ. ιγ', 17). Είναι φοβερό να αγανακτή ο Ηγούμενος με τους μοναχούς του ή ο Επίσκοπος με τους Ηγουμένους και τους μοναχούς. Αυτό έχει μεγάλες και σοβαρές συνέπειες. Εκείνος ο οποίος δεν εξασκείται στην υπακοή, αλλά αναμειγνύει το δικό του θέλημα στα μοναχικά του έργα, είναι και λέγεται μοιχός. “Ο εν τη υποταγή μίσγων λάθρα το εαυτού θέλημα, μοιχός εστι” (Όσιος Μάρκος ο Ασκητής). Και βέβαια όταν μιλάμε για υπακοή εννοούμε υπακοή του μοναχού στον πνευματικό του Πατέρα, στον Επίσκοπο και την Παράδοση της Εκκλησίας. Όταν δεν λειτουργούν αυτοί οι τρεις άξονες δεν υπάρχει υπακοή. Η υπακοή στον Ηγούμενο, χωρίς να γίνεται υπακοή στον Επίσκοπο, σε θέματα που δεν συνιστούν παραβάσεις του Νόμου του Θεού και των Κανόνων της Εκκλησίας, και στην Παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι γνήσια υπακοή, αλλά ψεύτικη, που δεν διαφέρει από την υπακοή που κάνουν οι ανατολικοί θρησκευόμενοι στους δικούς τους γκουρού.

Μέσα στα πλαίσια αυτά συντονίζονται και ιεροί Κανόνες που κάνουν λόγο για την υπακοή των μοναχών και των Ηγουμένων στον Επίσκοπο, όπως ο Η' Κανόνας της Δ' Οικουμενικής Συνόδου, τον οποίον θα αναφέρουμε πιο κάτω.

5. Η διαρκής τελείωση. Οι καλοί μοναχοί, που αρχίζουν από την υπακοή και τις άλλες εισαγωγικές αρετές, έχουν διαρκή προκοπή, συνεχείς πνευματικές αναβάσεις, όπως περιγράφονται στην Φιλοκαλία των ιερών νηπτικών. Μια τέτοια χαρακτηριστική πνευματική κλίμακα θείων χαρίτων παρουσιάζεται από τον μοναχό Θεοφάνη. Από την καθαρά προσευχή, την απηλλαγμένη από φαντασίες και ηδονικούς ρεμβασμούς προέρχονται η θέρμη της καρδιάς, η αγία ενέργεια, τα καρδιακά δάκρυα, των λογισμών η ειρήνη, η κάθαρση του νοός, η θεωρία των μυστηρίων, η θεία έλλαμψη, ο φωτισμός της καρδιάς, η τελειότητα. Πρόκειται για μια συνεχή πορεία πνευματικής ανόδου, που δείχνει ότι από την πρακτική αρετή ο σωστός μοναχός προχωρεί στην θεία έλλαμψη και την θεωρία.

Όλα τα προηγούμενα δηλώνουν ότι οι μοναχοί γνωρίζουν την θέση τους μέσα στην Εκκλησία, αφού το εκκλησιαστικό πολίτευμα έχει μία ιεραρχία, δηλαδή μέσα στον εκκλησιαστικό οργανισμό υπάρχει ιεράρχηση χαρισμάτων και διακονιών. Στο θέμα αυτό νομίζω είναι καλό να αναφερθώ για λίγο στα όσα γράφει ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης για το εκκλησιαστικό πολίτευμα και την θέση των μοναχών στην Εκκλησία.

Στα συγγράμματά του, που εκφράζουν την ζωή της πρώτης Εκκλησίας, φαίνεται ότι οι μοναχοί αποτελούν την υψηλοτέρα τάξη μεταξύ της ιεραρχίας των λαϊκών. “Η δε των τελουμένων απασών υψηλοτέρα τάξις η των μοναχών εστιν ιερά διακόσμησις, πάσαν μεν αποκεκαθαρμένην κάθαρσιν... εν νοερά θεωρία και κοινωνία γεγενημένη... και προς της ιεράς αυτών επιστήμης αναλόγως εις τελειοτάτην αναγομένη τελείωσιν”. Λόγω αυτής της ζωής των μοναχών οι καθηγεμόνες της Εκκλησίας τους έδωσαν πολλά ονόματα, μεταξύ των οποίων “θεραπευτάς” και “μοναχούς”, “εκ της του Θεού καθαράς υπηρεσίας και θεραπείας και της αμερίστου και ενιαίας ζωής”.

Φαίνεται, λοιπόν, καθαρά ότι οι μοναχοί ανήκουν στην τάξη των τελουμένων (λαϊκών), είναι ανώτεροι από τους καθαιρομένους και φωτισθέντας, διότι έφθασαν στην νοερά ησυχία και θεωρία, τελούν υπό την καθοδήγηση των ιεραρχικών τάξεων, ιδαιτέρως του Επισκόπου, και οδηγούνται προς την τελείωση. Είναι χαρακτηριστικός ο λόγος του αγίου Διονυσίου: “... την μοναχικήν τάξιν ουκ είναι προσαγωγικήν ετέρων, αλλ’ εφ’ εαυτής εστώσαν εν μοναδική και ιερά στάσει, ταις ιερατικαίς επομένην τάξεσι, και προς αυτών, ως οπαδόν, επί την θείαν κατ’ αυτήν ιερών επιστήμην ευπειθώς αναγομένην”. Δηλαδή, οι μοναχοί βρίσκονται κάτω από την εξουσία και την αρμοδιότητα των Επισκόπων.

'Εδώ πρέπει να παραθέσουμε τον Η' κανόνα της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου που αναφέρεται στην θέση των ιερομονάχων μέσα στον εκκλησιαστικό πολίτευμα: “οι Κληρικοί των πτωχείων και μοναστηρίων και μαρτυρίων, υπό την εξουσίαν των εν εκάστη πόλει Επισκόπων, κατά την των αγίων Πατέρων παράδοσιν, διαμενέτωσαν, και μη κατά αυθάδειαν αφηνιάτωσαν του ιδίου Επισκόπου. Οι δε τολμώντες ανατρέπειν την τοιαύτην διατύπωσιν, καθ’ οίον δήποτε τρόπον, και μη υποταττόμενοι τω ιδίω Επισκόπω, ει μεν είεν Κληρικοί, τοις των Κανόνων υποκείσθωσάν επιτιμίοις, ει δε μονάζοντες ή λαϊκοί, έστωσαν ακοινώνητοι”.

Είναι αξιόλογη η ερμηνεία του Κανόνος αυτού την οποία κάνει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: “Ο διορισμός του παρόντος Κανόνος είναι ούτος. Ότι, οι Κληρικοί και ιερωμένοι οπού ευρίσκονται εις τους ναούς των πτωχοτροφείων, ορφανοτροφείων δηλ. γηροκομείων, και νοσοκομείων, και εις τα μοναστήρια, και εις τους ναούς των Μαρτύρων, πρέπει να διαμένουσι πάντοτε υποτασσόμενοι εις τους Επισκόπους εκάστης πόλεως, κατά την παράδοσιν των αγίων Πατέρων, και να μη αποσκιρτώσιν από την εξουσίαν του εδικού των Επισκόπου με αυθάδειαν. Όσοι δε τολμήσουν να παραβούν καθ’ οιονδήποτε τρόπον τον παρόντα Κανόνα, και να μη υποτάττωνται εις τον εδικόν τους Επίσκοπον, ούτοι, ει μεν ώσιν ιερωμένοι και Κληρικοί, να ήναι υποκείμενοι εις τα επιτίμια των Κανόνων, τα οποία ήθελεν εύρει εύλογον ο αυτός ούτος κατά τόπον Επίσκοπος, ει δε ώσι μοναχοί ή λαϊκοί, να αφορίζωνται. Δια τί δε ανωτέρω ειπών ο Κανών, Κληρικούς και μοναχούς μόνον, κάτωθεν λέγει, και λαϊκούς; δια να φανερώση τους λαϊκούς εκείνους, εις το θάρρος των οποίων, και την υπεράσπισιν επιστηριζόμενοι οι Κληρικοί και μοναχοί, αυθαδιάζουσι κατά του Αρχιερέως, και δεν υποτάσσονται εις αυτόν.”

Από τον Κανόνα αυτόν φαίνεται ότι η Εκκλησιαστική Παράδοση θέλει τους Ιερομονάχους να σέβονται τον Επίσκοπο στον οποίον υπάγονται και να μη αφηνιάζουν με αυθάδεια εναντίον του. Όσοι δεν τηρούν αυτόν τον Κανόνα, πράγμα το οποίο συνιστά εκκλησιολογικό παράπτωμα, είναι υποκείμενοι σε εκκλησιαστικά επιτίμια. Επίσης, είναι χαρακτηριστικό ότι και οι λαϊκοί εκείνοι που υποστηρίζουν, υπερασπίζουν και ενθαρρύνουν, με τον τρόπο τους, τέτοιες “αναρχικές” εκδηλώσεις των Ιερομονάχων και μοναχών εναντίον του Επισκόπου τους, υπόκεινται σε επιτίμια ακοινωνησίας, ήτοι αφορισμού, ευχαριστιακού ή εκκλησιολογικού περιεχομένου. Και αυτό είναι φυσικό, γιατί δεν συνιστά εκκλησιαστικό ήθος το να χρησιμοποιούν οι Ιερομόναχοι τους λαϊκούς ως ασπίδα για να δικαιολογούν κάθε κανονική τους αυθαιρεσία. Μάλιστα, ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης παραθέτει και την απόφαση άλλης Συνοδικής πράξεως σύμφωνα με την οποία: “ο γαρ λαϊκός, καν και ήναι γεμάτος από κάθε σοφίαν και ευλάβειαν, όμως λαϊκός πάλιν είναι, και πρόβατον, αλλ’ όχι και ποιμήν, ο δε Αρχιερεύς, καν και δείχνη κάθε ανευλάβειαν, αλλ’ όμως Ποιμήν είναι, έως οπού ευρίσκεται εις τον τόπον των Αρχιερέων· όθεν δεν πρέπει τα πρόβατα να αντιφέρωνται κατά των ποιμένων τους.”

Γενικά, ο μοναχός έχει δόξα και τιμή, όταν κινείται μέσα στα πλαίσια της ορθοδόξου παραδόσεως, όπως διαγράφονται στην Αγία Γραφή, τους Κανόνες των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων, και τα συγράμματα των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας. Θα ήθελα εδώ να υπενθυμίσω τα κείμενα που έγραψε ο Μ. Βασίλειος, ο οποίος θεωρείται ο διοργανωτής του κοινοβιακού μοναχισμού, και το έκανε αυτό γιατί στην εποχή του παρατηρήθηκαν φαινόμενα, όπως και άλλοι Πατέρες (άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, άγ. Συμεών Θεσσαλονίκης) έχουν εντοπίσει, της ανταρσίας μερικών μοναχών προς τα εκκλησιαστικά θέσμια και προς το αξίωμα και τον βαθμό του Επισκόπου. Στους ασκητικούς λόγους του Μ. Βασιλείου, στους όρους κατά πλάτος και στους όρους κατ’ επιτομήν, που έγραψε ο ίδιος άγιος, διασώζεται ο γνήσιος ορθόδοξος, εκκλησιαστικός μοναχισμός, ο οποίος δημιουργεί ειρήνη, γαλήνη και σωτηρία και σε εκείνους που τον ακολουθούν και σε εκείνους που πλησιάζουν αυτούς τους ευλογημένους μοναχούς.

Τελευταία γράφονται και διαδίδονται ότι οι Επίσκοποι διώκουν τον μοναχισμό, ότι οι μοναχοί είναι διωκώμενοι από εκκλησιαστικούς άρχοντες κλπ. Και βέβαια κανείς δεν μπορεί να αρνηθή ότι παρατηρήθηκαν μερικά φαινόμενα διώξεων καλών και ορθοδόξων μοναχών. Όμως αυτό είναι η μία πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά είναι ότι μερικοί σύγχρονοι μοναχοί έχουν αλλοιώσει την μοναχική πολιτεία, μεταφέρουν και ζουν έναν μοναχισμό που δεν ευνοείται από την ορθόδοξη παράδοση, έναν μοναχισμό που είναι αντιπαραδοσιακός, φραγκευμένος και δυτικός. Σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι οι Επίσκοποι που διώκουν τον μοναχισμό, αλλά οι ίδιοι μοναχοί είναι διώκτες του ορθοδόξου μοναχικού πολιτεύματος, όπως τον παρέδωσαν οι Πατέρες.

Παρατηρούμε ότι στην πατρίδα μας υπάρχουν εκλεκτά και αγιασμένα Μοναστήρια, τα “ιερά τω Θεώ φροντιστήρια”, όπως τα αποκαλεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, και άλλα Μοναστήρια που είναι εκφραγκευμένα. Υπάρχουν μοναχοί που ζουν την ιερά ησυχία και άλλοι που ζουν σε ένα ακατανόητο, αποτυχημένο και ανορθόδοξο ακτιβισμό. Υπάρχουν μοναχοί που αγωνίζονται, ζώντες στην Εκκλησία, να σωθούν, και άλλοι που επιδιώκουν να “σώσουν” την Εκκλησία, ωσάν η Εκκλησία να έχη ανάγκη σωτήρων. Υπάρχουν μοναχοί που ασκούνται στην προσευχή και την ησυχία και εξοικονομούν τα προς το ζήν εργαζόμενοι το ευλογημένο εργόχειρο (αγιογραφία, κέντημα, λιβάνι, κερί, κομποσχοίνι κλπ.), και άλλοι μοναχοί που κατήντησαν επιχειρηματίες, με επιχειρήσεις, με αστικές εταιρείες, με σωματεία, τους οποίους θα ζήλευαν πολλοί κοσμικοί επιχειρηματίες, και στην πραγματικότητα ζουν σαν “παρεκκλησιαστικά σωματεία και οργανώσεις” που αντιστρατεύονται τους επισκόπους, εξασκούν πίεση σε αυτούς με διαφόρους τρόπους.

Πριν λίγους μήνες μια εφημερίδα παρουσίασε την επιχειρησιακή δραστηριότητα συγχρόνων Μοναστηριών, με τίτλο: “Δι’ ευχών των επιχειρήσεων ημών”. Δεν συνάντησα επιτυχέστερη φράση για να χαρακτηρίση τα σύγχρονα εκφραγκευμένα Μοναστήρια, διατυπωμένη μάλιστα από αυτούς που “θέλησαν” να επαινέσουν αυτόν τον τύπο των Μοναστηριών. Τα ορθόδοξα Μοναστήρια λειτουργούν “δι’ ευχών των αγίων Πατέρων ημών”, ενώ τα φράγκικα “αιρετικά” Μοναστήρια λειτουργούν “δι’ ευχών των επιχειρήσεων ημών”. Αντικαταστάθηκαν, δυστυχώς, οι Πατέρες από τους μάνατζερς.

Ένα από τα μεγαλύτερα θέματα που πρέπει να απασχολήση την Εκκλησία σήμερα είναι ο καθορισμός της αυτοσυνειδησίας του μοναχισμού, ο επαναπροσδιορισμός του σκοπού του μοναχικού πολιτεύματος, η αντιμετώπιση της συγχύσεως μεταξύ του ορθοδόξου και αιρετικού μοναχισμού, διότι μέσα από ένα ξένο προς την παράδοση μοναχισμό περνά η εκκοσμίκευση στην πνευματική ζωή, δημιουργούνται “αναρχικά τάγματα και καπετανάτα” στην Εκκλησία. Αν τα Μοναστήρια, αντί να είναι πνευματικά θεραπευτήρια που θεραπεύουν τους ανθρώπους, γίνονται χώροι οι οποίοι αρρωσταίνουν, φανατίζουν τους ανθρώπους και τους κάνουν πηγές ανωμαλίας, αφού, εκτός από τα σοβαρά πνευματικά λάθη που διαπράττονται σε προσωπικό επίπεδο, δημιουργούν εκκλησιολογικά και κοινωνικά προβλήματα, τότε έχουμε αποτυχία του ορθοδόξου μοναχισμού.

Ο ορθόδοξος εκκλησιαστικός μοναχισμός είναι η δόξα της Εκκλησίας. “Καύχημα γαρ της Χριστού εκκλησίας η μοναχική πολιτεία” (άγιος Ισαάκ ο Σύρος). Ο μοναχός διακρίνεται από την εσχατολογική προσδοκία: “Μοναχός εστιν ο έξωθεν του κόσμου καθήμενος, και αεί δεόμενος του Θεού, τυχείν των μελλόντων αγαθών” (άγιος Ισαάκ ο Σύρος). “Μοναχός εστιν άληκτον φως εν οφθαλμώ καρδίας. Μοναχός εστιν άβυσσος ταπεινώσεως, εν αυτή πάν πνεύμα κρημνίσας και αποπλήξας” (άγιος Ιωάννης Κλίμακος).

Όταν βρίσκω τέτοιον μοναχό, πέφτω ταπεινά μπροστά του, του φιλάω τα πόδια, και ζητώ την ευλογία του.

Ετικέτες: ΚΥΡΙΟ ΑΡΘΡΟ

  • Προβολές: 1458

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance