Κύριο ἄρθρο: Ἐντυπώσεις ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴ

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Σε άλλη στήλη της Εφημερίδας ο αναγνώστης θα διαβάση τα σχετικά με την περιοδεία μου στην Αμερική, ύστερα από επίσημη πρόσκληση της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης του Πανεπιστημίου της Washington-Seattle και της Επιτροπής Διοργάνωσης Συνεδρίου για τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά στην κοινότητα Tacoma της Πολιτείας της Washington.

Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσω να παρουσιάσω μερικές από τις εντυπώσεις μου από την επικοινωνία που είχα με πολλούς ανθρώπους όλων των κοινωνικών τάξεων της Αμερικής και την συζήτηση που είχα μαζί τους πάνω σε διάφορα σοβαρά θεολογικά, επιστημονικά, πνευματικά και κοινωνικά ζητήματα.

Η Αμερική πράγματι είναι μια χώρα μεγάλων κοινωνικών και πνευματικών αντιθέσεων. Μπορεί κανείς να συναντήση εκεί ανθρώπους όλων των τάσεων και υπερβολών μέσα βέβαια στα πλαίσια της ανθρωποκεντρικής κοινωνίας. Κυρίως θα ήθελα να υπογραμμίσω τέσσερα σημεία τα οποία δείχνουν την νοοτροπία και τις αναζητήσεις των Αμερικανών.

* * *

Πρώτον. Υπάρχει μεγάλη αντίθεση μεταξύ ηγεσίας και λαού. Η Κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών παρουσιάζεται και είναι η κυριαρχούσα δύναμη στον κόσμο, αλλά ο λαός, καίτοι διακρίνεται για την αίσθηση αυτής της υπεροχής και της ασφάλειας, εν τούτοις αφ’ ενός μεν έχει πολλά προβλήματα προσωπικής ανασφάλειας, αφ’ ετέρου δε δεν παρακολουθεί τις αποφάσεις της ηγεσίας του. Θα ήθελα πάνω στο θέμα αυτό να αναφέρω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Το ένα είναι σχετικό με τις θεωρίες του Αμερικανού επιστήμονα Σάμιουελ Χάντιγκτον, περί της συγκρούσεως των πολιτισμών. Βεβαίως, η θεωρία του Χάντιγκτον τονίζει μερικές σημαντικές αλήθειες, όπως ότι ο Δυτικός πολιτισμός στην ουσία του διαφέρει από τον λεγόμενο σλαυορθόδοξο πολιτισμό, αλλά όμως έχει και πολλά κενά. Απλώς επισημαίνω ότι η ρωσική ορθόδοξη θεολογία δεν ταυτίζεται απόλυτα με την ελληνορθόδοξη θεολογία, διότι έχει επηρεασθή πολιτιστικά από τον Δυτικό πολιτισμό, καθώς επίσης οι πολιτισμοί δεν είναι στεγανοποιημένοι γεωγραφικά και πολιτιστικά και επί πλέον ο δυτικός πολιτισμός έχει ανάγκη από την Ορθόδοξη Παράδοση για να μπορέση να ανταποκριθή στις αναζητήσεις των δυτικών ανθρώπων. Όμως, οι περισσότεροι Αμερικανοί έχουν παντελή άγνοια της θεωρίας του Χάντιγκτον. Συζήτησα για το θέμα αυτό με επιστήμονες και απλούς ανθρώπους οι οποίοι δεν είχαν ακούσει ακόμη και το όνομα του Χάντιγκτον, αντίθετα μάλιστα συνειδητοποίησαν τις ανακρίβειές της, όταν τους εξήγησα τί γράφει. Μάλιστα, δήλωσαν ότι η Δύση έχει ανάγκη της Ορθοδοξίας. Ακριβώς αυτό το γεγονός δείχνει ότι η Αμερικανική πολιτική εξασκείται ανεξάρτητα από την γνώμη και την επιθυμία του Αμερικανικού λαού.

Το άλλο παράδειγμα είναι σχετικό με τις συνεχιζόμενες επιθέσεις του ΝΑΤΟ εναντίον της Σερβίας. Με όσους συζήτησα το θέμα αυτό διεπίστωσα ότι ή είναι παραπληροφορημένοι ή έχουν μεγάλη αδιαφορία για ό,τι γίνεται στον κόσμο ή εκφράζουν την αντίθεσή τους, λέγοντας ότι δεν καταλαβαίνουν τί σχέση έχουν οι βομβαρδισμοί στην Σερβία με τα συμφέροντα των Αμερικανών. Επηρεασμένος από την ατμόσφαιρα που υπήρχε στην Ελλάδα, πριν φύγω για την Αμερική, η οποία Ελλάδα ζη το πρόβλημα και είναι ευαισθητοποιημένη, βρέθηκα μπροστά σε μια παγωμένη ατμόσφαιρα και αισθάνθηκα βαθειά έκπληξη. Γενικά, οι Αμερικανοί δεν ενδιαφέρονται πολύ για πολιτικά ζητήματα και για καταστάσεις που συμβαίνουν στον κόσμο. Κατάλαβα όμως πολύ καλά και την ιδιαίτερη μορφή δικτατορίας που επιβάλλουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης του λαού. Γι’ αυτό και αισθάνθηκα μεγάλη ευτυχία που ζώ στην Ελλάδα με την μεγαλύτερη ελευθερία γνώμης και έκφρασης.

Μέσα σε αυτήν την προοπτική πρέπει να αναφέρω ότι οι Ορθόδοξοι Έλληνες στην Αμερική ενδιαφέρονται για την κατάσταση στα Βαλκάνια, εκφράζουν την δυσφορία και την διαμαρτυρία τους όπου χρειασθή. Σε αυτό πρωτοστατούν οι Επίσκοποι και οι Κληρικοί. Μου είπαν ότι οι φοιτητές της Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού Βοστώνης εξέφρασαν την αντίθεσή τους για τους βομβαρδισμούς, στο κέντρο της Βοστώνης, κρατώντας την ελληνική σημαία και τα εκκλησιαστικά λάβαρα.

* * *

Δεύτερον. Στην αμερικανική κοινωνία από πλευράς πολιτιστικής και θεολογικής επικρατούν δύο τάσεις. Η μία στηρίζεται στον ορθολογισμό, όπως καλλιεργήθηκε από τον σχολαστικισμό του Μεσαίωνα και τα ιδεολογικά ρεύματα της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, και η άλλη εκφράζεται από την αναζήτηση και βίωση της ησυχαστικής Ορθοδόξου Παραδόσεως. Θα ήθελα να κάνω μία σύντομη ανάλυση.

Είναι γνωστόν ότι ο Καθολικισμός στηρίχθηκε πολύ στον ορθολογισμό, θέτοντάς τον κέντρο της υπάρξεως του ανθρώπου και της αναζητήσεως του Θεού. Σε αυτό το σημείο σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι θεωρίες του Θωμά του Ακινάτη. Ως αντίδραση στα συμπτώματα του ορθολογισμού αναπτύχθηκε ο προτεσταντικός ευσεβισμός, με την πουριτανική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία γίνεται λόγος για μια στείρα ηθικολογία, η οποία συνίσταται στην αποσύνδεση της ηθικής από την οντολογία και γενικά την υπόσταση του ανθρώπου.

Η αμερικανική κοινωνία στο βάθος της είναι επηρεασμένη από την πουριτανική ηθικολογία και μέσα από αυτήν την ατμόσφαιρα ερμηνεύει όλα τα γεγονότα που συνδέονται με την ύπαρξη του ανθρώπου. Δεν λείπουν βέβαια και οι εκφράσεις του ορθολογισμού. Επομένως ο ορθολογισμός και ο πουριτανισμός επικρατούν στην αμερικανική χώρα, ο μεν πρώτος είναι στερημένος από την οντολογική αγάπη, ο δε δεύτερος (πουριτανισμός) χωρίζει τους ανθρώπους σε καλούς και κακούς με κριτήρια εξωτερικά. Αυτό άλλωστε φαίνεται περίτρανα στην περίπτωση των βομβαρδισμών στην Σερβία.

Αυτή όμως η κατάσταση δημιούργησε μεγάλη απογοήτευση, διότι το πνεύμα του ανθρώπου δεν αναπαύεται με τέτοιες απομονωμένες θεωρήσεις της ζωής και αναζητάει νέες ερμηνείες της ζωής. Δυστυχώς πολλοί από αυτούς πέφτουν θύματα του ανατολικού μυστικισμού, καθώς επίσης και των διαφόρων εκμεταλλευτών, οι οποίοι δημιουργούν νέες θρησκευτικές ιδεολογίες, όπως την λεγομένη παγκοσμιοποιημένη θρησκεία, την γνωστή Νέα εποχή (New Age) για να αναπληρώσουν το κενό. Πολλοί όμως είναι εκείνοι οι οποίοι αντιλαμβάνονται την αξία της ορθοδόξου θεολογίας στην αυθεντική της έκφραση και προσέρχονται σε αυτήν, γιατί διακρίνουν ότι η ορθόδοξη θεολογία υπερβαίνει τον ορθολογισμό, τον ηθικισμό και τον μυστικισμό. Έτσι ο ησυχασμός έχει μέλλον στην αμερικανική κοινωνία, και μπορεί να παίξη έναν σημαντικό ρόλο, όμοιο με τον ρόλο που έπαιξε η εμφάνιση του Χριστιανισμού στην τότε σιδηρόφρακτη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Γνώρισα πολλούς προσήλυτους στην Ορθοδοξία, οι οποίοι έχουν μεγάλη αναζήτηση και η χαρά είναι ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους, οι οποίοι ζουν την Ορθόδοξη ησυχαστική Παράδοση μέσα στο σπίτι τους, μεγαλώνουν τα παιδιά τους με τα μορφωτικά στοιχεία με τα οποία μεγάλωσε ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Κάνουν νοερά προσευχή, μετέχουν στις λατρευτικές συνάξεις της Εκκλησίας με μεγάλη προσοχή και κατανόηση, νηστεύουν και αγρυπνούν, ζουν με λιτότητα και ασκητικότητα. Κάποιος απ’ αυτούς που είναι αρχιτέκτων μου είπε: “Σάς ευχαριστώ για τα βιβλία που γράφετε, τα οποία ανταποκρίνονται στις αναζητήσεις μου και με οδήγησαν από την ανυπαρξία στην ύπαρξη”. Και καθώς οι Αμερικανοί έχουν την συνείδηση ότι ζουν σε μια ασφαλή χώρα και επομένως αισθάνονται ασφαλείς γεωγραφικά και πολιτικά, έχουν άνεση να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να ζητήσουν πνευματική βοήθεια. Ένας από αυτούς που ήταν στο Συνέδριο, ήλθε και την τελευταία στιγμή στο αεροδρόμιο από πολύ μακριά για να με χαιρετίση και να με ρωτήση μια ερώτηση που τον απασχολούσε.

Επίσης γνώρισα και μερικούς κατηχουμένους, οι οποίοι ζουν με πολλή προσευχή και εγρήγορση, προετοιμαζόμενοι για το άγιο Βάπτισμα, το οποίο θεωρούν σημαντικό γεγονός για την ζωή τους. Αισθάνονται ότι στο βάθος της υπάρξεώς τους και στο βάθος του οικογενειακού τους χώρου υπάρχει το ζωντανό νερό της Ορθοδόξου Παραδόσεως και αναζητούν να βρουν την αληθινή πηγή ζωής. Ευρισκόμενος κανείς μπροστά σε τέτοιους ανθρώπους αισθάνεται την αναξιότητά του.

* * *

Τρίτον. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική έχει μέλλον, αφού, όπως πιστεύω, θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο τα μέλη της. Όταν μάλιστα παρουσιάζεται η Ορθόδοξη θεολογία στην αληθινή της έκφραση, τότε είναι πόλος έλξεως πολλών ανθρώπων που ζητούν την αλήθεια, είναι ένα ισχυρός μαγνήτης που θα ελκύη όσους διψούν την δικαιοσύνη του Θεού, και αυτό γιατί η Ορθόδοξη θεολογία είναι ισορροπημένη και αναπαύει την ψυχή του ανθρώπου. Σε κάποια ομιλία μου τόνισα ότι η ψυχή του κάθε ανθρώπου εκ φύσεως είναι Ορθόδοξη.

Δεν μπορώ όμως να αποκρύψω και μια δοκιμασία την οποία διέρχεται η Εκκλησία στην Αμερική και η οποία όπως φαίνεται θα συνεχισθή ακόμη περισσότερο. Πρόκειται για τον εθνικιστικό πειρασμό, όταν η Ορθόδοξη Εκκλησία ταυτίζεται με εθνικές Εκκλησίες. Βεβαίως, κάθε Ορθόδοξη Εκκλησία ζη σε έναν ιδιαίτερο χώρο, ποτέ όμως δεν πρέπει να απολυτοποιή τον χώρο, ποτέ δεν πρέπει να χάνη την κάθετη διάσταση και να περικλείεται σε μια οριζόντια, επίπεδη διάσταση. Η Ορθόδοξη Εκκλησία κινείται υπεράνω του Κράτους και του Έθνους, σώζει όμως κάθε Κράτος και Έθνος. Ζή και εργάζεται εν τω κόσμω τούτω, αλλά δεν είναι εκ του κόσμου τούτου.

Δυστυχώς στην Αμερική παρατηρείται, σε μερικές περιπτώσεις, η ταύτιση της Εκκλησίας με τα ιδιαίτερα Έθνη. Πολλές φορές στην συντήρηση και αύξηση αυτής της καταστάσεως συντελεί και ο φονταμενταλισμός και οι ψυχολογικές καταστάσεις μερικών εκκλησιαστικών ηγετών, οι οποίοι εν ονόματι της πίστεως διασπούν την ενότητα της Εκκλησίας. Το πρόβλημα της διασποράς, το οποίο εκφράζεται κυρίως στην Αμερική, θα είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του αρχομένου αιώνος.

Παντού όπου με ερωτούσαν οι άνθρωποι για το θέμα αυτό απαντούσα ότι είναι ανάγκη να ενταχθούμε οργανικά και ουσιαστικά κάτω από την επίβλεψη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο λόγω μεγάλης εκκλησιαστικής εμπειρίας αιώνων, έχει την δυνατότητα να εκφράση αυτό το οικουμενικό πνεύμα της Ορθοδοξίας, το οποίο χωρίς να χάνη την αποκαλυπτική αλήθεια και χωρίς να παραγνωρίζη την ύπαρξη των Εθνών κινείται παράλληλα και υπεράνω αυτών. Η ιστορία του Οικουμενικού Πατριαρχείου πάνω στο θέμα αυτό είναι πλούσια. Θα πρέπει να παραμείνουμε ενωμένοι κάτω από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ώστε με την παρουσία και τον λόγο μας να το βοηθούμε να εκφράζη την αποκαλυπτική αλήθεια μέσα στον συγκεχυμένο και μεταβαλλόμενο σύγχρονο κόσμο.

* * *

Τέταρτον. Πάντοτε πίστευα ότι η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά είναι αρκετά σύγχρονη και μπορεί να απαντήση σε όλα τα σύγχρονα φιλοσοφικά, θεολογικά, θρησκευτικά, κοινωνικά ρεύματα που κυριαρχούν στην εποχή μας. Πράγματι, η διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία εκφράστηκε δια του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αναπαύει τον σύγχρονο άνθρωπο, που ζητά ελευθερία, αγάπη, ησυχία, ειρήνη και είναι απογοητευμένος από τις ιδεολογίες και τις ηθικολογίες που μαραίνουν το πνεύμα του ανθρώπου.

Αυτή η πίστη μου ισχυροποιήθηκε από την επίσκεψή μου στην Αμερική και τις συζητήσεις που είχα με πολλούς ανθρώπους όλων των κοινωνικών στρωμάτων. Δόξασα τον Θεό, γιατί με την θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά μπορώ να μιλήσω με σύγχρονους γενετιστές, ερευνητές του εγκεφάλου, παιδαγωγούς, κοινωνιολόγους κλπ.

Για παράδειγμα, οι θεωρίες της μεταφυσικής για την ψυχή του ανθρώπου δημιουργούν τεράστια προβλήματα στους Χριστιανούς που έχουν να αντιμετωπίσουν τους επιστήμονες οι οποίοι ερευνούν τον ανθρώπινο εγκέφαλο, και αναπόφευκτα οδηγούνται στην σύγκρουση μεταξύ επιστήμης και θεολογίας. Όμως, όταν σε μια τέτοια επιστημονική συζήτηση στην οποία συμμετείχαν έγκριτοι πρωτοπόροι ερευνητές παρουσίασα την διδασκαλία του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά για την ψυχή του ανθρώπου, δημιούργησε έκπληξη. Μάλιστα, κάποιος επιστήμονας μου είπε: “Το λέγει αυτό ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς;” και σε καταφατική απάντηση είπε: “Είναι πολύ σπουδαίο! Θα προσπαθήσω να μελετήσω την διδασκαλία του”.

Γι’ αυτό έχουμε μεγάλη ευθύνη και χρέος να παρουσιάζουμε την διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας όπως εκφράζεται δια των αγίων Πατέρων σχετικά με την Τριαδολογία, Χριστολογία, ανθρωπολογία, σωτηριολογία, κοινωνιολογία κλπ. Στο σημείο αυτό, όπως μου είπαν πολλοί, έχει μεγάλη αποστολή να επιτελέση η Εκκλησία της Ελλάδος με όλες τις δυνατότητες που διαθέτει, μπορεί να βοηθήση όσους αναζητούν την αλήθεια, αφ’ ενός μεν γιατί μελετά τα κείμενα στην δική της γλώσσα και μέσα από την ατμόσφαιρα που επικρατεί στην Ελλάδα, λόγω του ότι υπάρχουν ακόμη ζωντανοί οργανισμοί της Ορθοδόξου Παραδόσεως, αφ’ ετέρου δε γιατί τόσο ο Ελληνισμός όσο και η Ορθοδοξία είναι υπερεθνικοί. Οι Ορθόδοξοι Έλληνες, και μάλιστα οι Κληρικοί, δεν πρέπει να βλέπουν την Αμερική μόνον ως πλούσια χώρα, την οποία θα επισκεφθούν για να συλλέξουν χρήματα, για να κτίσουν τους Ναούς και διάφορα άλλα Ιδρύματα, αλλά να διακρίνωνται από μεγάλη έμπνευση στο πώς θα βοηθήσουν τους πολίτες αυτής της χώρας να βρουν τον χαμένο εαυτό τους, να ξεφύγουν από τον πειρασμό του ιδεαλισμού και ματεριαλισμού, του ορθολογισμού και μυστικισμού, του πουριτανισμού και του κοινωνικού ευδαιμονισμού. Η αδράνειά μας σε αυτήν την πλευρά του ζητήματος θα μας βαρύνη κατά την γενική λογοδοσία.

* * *

Για να περατώσω τις εντυπώσεις μου από την πρόσφατη επίσκεψή μου στην Αμερική θα ήθελα πάλι να υπογραμμίσω ότι η Αμερική είναι μια χώρα μεγάλων αντιθέσεων, ιδεολογικών, πολιτιστικών, θρησκευτικών, κοινωνικών, και αυτοί οι ίδιοι οι Αμερικανοί αντιλαμβάνονται την μεγάλη αυτή πολυδιάσπαση και επιδιώκουν να σμικρύνουν τις αντιθέσεις. Γι’ αυτό δίνουν βαρύτητα κυρίως στους γιατρούς, τους δικηγόρους και τους Κληρικούς. Στους πρώτους για να λύσουν ιατρικά προβλήματα, στους δεύτερους νομικά, και στους τρίτους, τους οποίους εκλαμβάνουν ως κοινωνικούς λειτουργούς, για να λύουν κοινωνικά προβλήματα και έτσι να συγκροτείται ο κοινωνικός ιστός. Σε μια χώρα ευδαιμονίας είναι επόμενο να αναφύωνται συγκρούσεις.

Αλλά εκείνο που χρειάζεται η Αμερική είναι, κατά την γνώμη μου, η ορθόδοξη θεολογία με τον προσωπικό, κοινωνικό και ησυχαστικό χαρακτήρα, για να δώση όχι μια ισορροπία, αλλά νόημα ζωής, να προσφέρη όχι ομοιοστασία αλλά διαστατική οντολογία, διότι χωρίς νόημα ζωής δεν έχει νόημα να ζη κανείς.

Η Αμερική είναι πράγματι μια ανοικτή χώρα και κοινωνία και χρειάζεται μερικές πολιτιστικές “βόμβες”, δηλαδή την Ελληνορθόδοξη Παράδοση, την οποία αναζητά ο αμερικανικός λαός και την φοβάται η ηγεσία του, γιατί μέσα από αυτόν τον γνήσιο “βομβαρδισμό” θα αλλάξουν και οι θεσμοί και οι παγκόσμιες ισορροπίες. Μπορεί αυτό να φαίνεται λίγο ουτοπιστικό, αλλά την κάθε ουτοπία ο Θεός με εμπνευσμένους αποστόλους και ισαποστόλους την κάνει πραγματικότητα.

7 Μαΐου 1999, στο αεροπλάνο, πάνω από την Αμερική, κάπου μεταξύ Seattle καί Boston

Ετικέτες: Κύριο Ἄρθρο

  • Προβολές: 1156

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance