Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Η αρρώστια κατασκευής ειδώλων

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Ο Ν. Καζαντζάκης στον πρόλογο του βιβλίου του Τελευταίος Πειρασμός, γράφει: “Κάθε άνθρωπος είναι θεάνθρωπος, σάρκα και πνέμα· να γιατί το μυστήριο του Χριστού δεν είναι μονάχα μυστήριο μιας ορισμένης θρησκείας· είναι πανανθρώπινο· σε κάθε άνθρωπο ξεσπάει η πάλη Θεού κι ανθρώπου, και συνάμα η λαχτάρα της φίλιωσης”. Η πάλη Θεού και ανθρώπου είναι η πάλη της σάρκας με το πνεύμα· ο άνθρωπος είναι η σάρκα και ο Θεός ταυτίζεται με το πνεύμα του ανθρώπου. Ξεκινώντας από μια λανθασμένη ανθρωπολογία και μια αιρετική χριστολογία κτίζει το έργο του, με το οποίο θέλει να δώση “ένα ανώτατο πρότυπο στον αγωνιζόμενο άνθρωπο”, να του δείξη “πώς δεν πρέπει να φοβάται τον πόνο, τον πειρασμό και τον θάνατο, γιατί όλα αυτά μπορεί να νικηθούν, νικήθηκαν κιόλα”. Νικήθηκαν όχι γιατί ο Χριστός αναστήθηκε, αλλά γιατί πέθανε στο σταυρό χωρίς να υποκύψη και στον τελευταίο πειρασμό Του. Το πρότυπο, βέβαια, που δίνει δεν είναι ο Χριστός της ιστορίας και της Εκκλησίας, αλλά ένας Χριστός της δικής του φαντασίας. Αυτήν την αλήθεια, εμμέσως πλην σαφώς, την ομολογεί γράφοντας: “Το βιβλίο τούτο δεν είναι βιογραφία, είναι εξομολόγηση του αγωνιζόμενου ανθρώπου”. Ουσιαστικά είναι μια δική του εξομολόγηση· ο “Χριστός” είναι ο ίδιος ο συγγραφέας, γι’ αυτό, άλλωστε, είπε ότι “κάθε άνθρωπος είναι θεάνθρωπος, σάρκα και πνέμα”.

Η περίπτωση Καζαντζάκη έρχεται στις μέρες μας στην επιφάνεια χάρη στην περίπτωση του Μ. Ανδρουλάκη, ο οποίος με αφορμή τις έντονες αποδοκιμασίες αυτών που γράφει για τον Χριστό, στο βιβλίο του Μν, είπε σε τηλεοπτικό σταθμό, ότι ο δικός του Χριστός είναι καλύτερος από τον Χριστό των μαινομένων αντιπάλων του. Δηλαδή, έχει φτιάξει κι αυτός ένα δικό του Χριστό, διαφορετικό από τον Χριστό της ιστορίας και της Εκκλησίας.

Δεν με ενδιαφέρουν τα συγκεκριμένα βιβλία, την στιγμή που οι συγγραφείς τους παραχαράσσουν την ιστορική αλήθεια, προκειμένου να δικαιολογήσουν και να προβάλουν έναν τρόπο ζωής τελείως ξένο προς την ζωή και το πνεύμα της Εκκλησίας. Με ενδιαφέρει όμως η αρρώστια που τα γέννησε, οι φιλοσοφικές και “θεολογικές” προϋποθέσεις που βοήθησαν αυτή την αρρώστια να εκφρασθή μυθιστορηματικά. Η έρευνα σε αυτό το σημείο είναι, πιστεύω, έργο ποιμαντικό. Αν μείνουμε μόνο σε κατασταλτικά μέσα (πού κι αυτά χρειάζονται· δείχνουν την μέριμνα της πολιτείας για την υγεία της κοινωνίας), δεν θεραπεύουμε την αιτία του προβλήματος. Το βεβαιότερο είναι ότι δίνουμε αφορμή στους εκφραστές του ψεύδους να αποδειχθούν ήρωες στον αγώνα της ελευθερίας του λόγου. Αυτό είναι, δυστυχώς, φυσικός νόμος στην παράλογη εποχή μας.

Θέλω στην συνέχεια να σχολιάσω δύο διατυπώσεις που αποκαλύπτουν, κατά την γνώμη μου, την αρρώστια που προανέφερα. Πρώτη, είναι η φράση “κάθε άνθρωπος είναι θεάνθρωπος” και δεύτερη, η έκφραση “ο δικός μου Χριστός είναι καλύτερος...”.

Λέγοντας ο Καζαντζάκης ότι “κάθε άνθρωπος είναι θεάνθρωπος, σάρκα και πνέμα”, εκφράζει την πίστη του ότι το “πνεύμα” του ανθρώπου είναι θεός. Αυτή η αντίληψη, κατά τον μακαριστό Αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο, είναι αποτέλεσμα της συγκεντρώσεως όλης της πνευματικής υπάρξεως του ανθρώπου στο νού - λογικό. Όταν, λοιπόν, ο Καζαντζάκης λέει “πνεύμα”, εννοεί το λογικό του ανθρώπου, με το οποίο ερευνά τα πάντα, ακόμη και τη δραματική πάλη που συντελείται μέσα στη ψυχή του. Αυτή, όμως, η έρευνα του λογικού είναι έξω από τα φυσικά του όρια, γι’ αυτό άλλωστε κάνει και λάθος. Κινείται με τη διανοητική φαντασία, φορτισμένη με την υπερηφάνια και την επιθυμία της κυριαρχίας πάνω σε όλα. Σε μια τέτοια περιπλάνηση, χωρίς προσευχή, χωρίς πίστη στον προσωπικό Θεό και γνώση των φυσικών ορίων του, που συνιστά την ταπείνωση, ο νούς - λογικό, κατά τον μακαριστό Αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο, “δέν βρίσκει τίποτε υψηλότερό του και καταλήγει με την παραδοχή πώς μέσα του υπάρχει μια θεία αρχή”. Έτσι, ο άνθρωπος εγκλωβίζεται μέσα στα όρια της κτίσεως. Πιστεύει ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο μεγάλο από τον εαυτό του. Αυτή η κατάσταση είναι η γενεσιουργός αιτία της κατασκευής ειδώλων, τα οποία δεν είναι σύμβολα εξωκοσμικών δυνάμεων, αλλά εικόνες και εξιδανικεύσεις του ιδίου του ανθρώπου και των παθών του.

Με αυτές τις προϋποθέσεις μπορούν να “κατασκευασθούν” πολλοί Χριστοί, ανάλογα με τα πάθη που θέλει ο κάθε τολμηρός λογικοκρατούμενος δούλος των αισθήσεων και των φαινομένων να δικαιολογήση στον εαυτό του. Οπότε η έκφραση “ο δικός μου Χριστός είναι καλύτερος...” είναι μια ειλικρινής ομολογία της κατασκευής ενός ειδώλου, που ο κατασκευαστής του του έδωσε το όνομα του Χριστού, παραβιάζοντας το πραγματικό περιεχόμενο του ονόματος.

Στην όλη ιστορία, όμως, υπάρχει και μια πονηρή ανομολόγητη προσπάθεια να αποδειχθή μέσω παραδείγματος η φιλοσοφική άποψη του Φόιερμπαχ για “τό θρησκευτικό φαινόμενο”, με απώτερο σκοπό την σχετικοποίηση όλων ανεξαιρέτως των δογματικών διδασκαλιών και των θρησκευτικών διαφορών. Κατά τον Χρήστο Γιανναρά “Το κέντρο της φιλοσοφίας (τού Φόιερμπαχ) είναι ο άνθρωπος και μόνο, ο άνθρωπος ως αισθητή ύπαρξη και σε άμεση σχέση με την αισθητή φύση. Η οντολογική πραγματικότητα δεν μπορεί να είναι ένα διανόημα, αλλά ο αισθητός χαρακτήρας των πραγμάτων, έστι όπως τον γνωρίζει ο άνθρωπος με τις αισθήσεις του, τις επιθυμίες, τις ανάγκες, τα πάθη του –φτάνοντας στη γνώση μέσω της απόλαυσης των αντικειμένων” (Σχεδίασμα εισαγωγής στη φιλοσοφία, σελ. 211-212). Με αυτή την ακραία υλιστική άποψη για τον άνθρωπο συνδέεται η άποψη του Φόιερμπαχ για το “θρησκευτικό φαινόμενο”. Για τον Γερμανό φιλόσοφο η θρησκεία “είναι η σχέση του ανθρώπου προς τον ίδιο τον εαυτό του ή πιο σωστά την ουσία του, αλλά σαν ένα άλλο όν. Το θεϊκό όν δεν είναι τίποτε άλλο απ’ την ανθρώπινη ουσία”. Γι’ αυτό συμπεραίνει ότι “όλοι οι προσδιορισμοί του θεϊκού όντος, είναι προσδιορισμοί της ανθρώπινης ουσίας” (βλέπε Β. Γιούλτση, Η κοινωνιολογία του αθεϊσμού, σελ. 59).

Η αρρώστια που κατασκεύασε τα υβριστικά κείμενα για το πρόσωπο του Χριστού είναι η υπερτροφία της λογικής, η οποία θέλει να κυριαρχή σε περιοχές έξω από τα φυσικά της όρια, την στιγμή, μάλιστα, που η ψυχή μένει αθεράπευτη γεμάτη πάθη. Την αρρώστια αυτή εδραιώνει η φιλοσοφική υποδομή που προσφέρει ο Φόιερμπαχ, στους μαρξιστές κυρίως στοχαστές (ο Μάρξ επηρεάστηκε πολύ από τον Φόιερμπαχ), η οποία τους επιτρέπει να κατασκευάζουν είδωλα του εαυτού τους και να τους δίνουν το όνομα της θεότητας.

Το κακό αυτό, βέβαια, δεν προσβάλει μόνο μαρξιστές και αθέους. Μπορεί να προσβάλη και μέλη της Εκκλησίας και να τα οδηγήση στην “κατασκευή” ενός δικού τους Χριστού, διαφορετικού από τον ένα Χριστό της ιστορίας και της Εκκλησίας. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι αιρετικοί όλων των εποχών. Γι’ αυτό πρέπει να ξέρουμε την θεραπεία αυτού του κακού, η οποία βρίσκεται αφ’ ενός μεν στη ρύθμιση των δυνάμεων της ψυχής με τις ευαγγελικές εντολές, αφ’ ετέρου δε στην καταπολέμηση των υπερφίαλων απαιτήσεων της λογικής “μέ τη πίστη που νικά τον κόσμο”, με την εμπιστοσύνη στη διδαχή αυτών που εν Χριστώ νίκησαν τον κόσμο. Γιατί η εμπιστοσύνη στους μάρτυρες της Αναστάσεως του Χριστού είναι μόνος τρόπος να αποκτήσουμε γνώση “πραγμάτων ου βλεπομένων”, πραγμάτων που δεν μπορούν να αντιληφθούν η λογική και οι αισθήσεις.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1165

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance