Βιβλιοπαρουσίαση: “Εκκλησιαστικό φρόνημα” (αγγλική μετάφραση)

Δημοσιεύουμε την βιβλιοκριτική που ασκήθηκε στο βιβλίο του Σεβ. Μητροπολίτου μας κ. Ιεροθέου “Εκκλησιαστικό φρόνημα” (στην αγγλική μετάφραση) από το περιοδικό Divine Ascent, το οποίο αποτελεί έκδοση του Μοναστηριού St. John of Shanghai and San Francisco, στις Η.Π.Α.

Να σημειώσουμε ότι τα βιβλία του Σεβασμιωτάτου έχουν μεγάλη κυκλοφορία και προκαλούν μεγάλες συζητήσεις στον Νέο Κόσμο. Μια “γεύση” των συζητήσεων και “ζυμώσεων” που γίνονται μας δίδεται με το άρθρο αυτό.

Το συγκεκριμένο τεύχος του περιοδικού δημοσιεύθηκε το 1997, αλλά μόλις πρόσφατα μας γνωστοποιήθηκε.

Μετάφραση (βιβλίου): Esther Williams

Παρουσίαση: Elias Sam Voung, περιοδικό Divine Ascent, τεύχος 2

“Μετά σοφίας οικοδομείται οίκος και μετά συνέσεως ανορθούται μετά αισθήσεως εμπίμπλανται ταμιεία εκ παντός πλούτου τιμίου και καλού” (Παροιμ. κδ', 3-4)

Το 1963 ο Τιμόθεος Ware (νύν Επίσκοπος Κάλλιστος) δημοσίευσε ένα βιβλίο που προοριζόταν να γίνη ένα για την εποχή κλασικό βιβλίο, σπάνιο για το θρησκευτικό κλίμα. Αυτή η εργασία “Η Ορθόδοξη Εκκλησία” ήταν υλικό που είχε συγκεντρωθή για διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Γενικές, καλά οργανωμένες πληροφορίες προσφέρονταν σε ένα πρόχειρο - αλλά οικείο σκιαγράφημα του θέματος αυτού. Μετά το πέρας του βιβλίου ο αναγνώστης αισθανόταν μια μοναδικά προσωπική, ακόμη στενή ενότητα με την αρχαία Εκκλησία. Αυτό συνέβη 37 χρόνια πριν και πάρα πολλοί βρήκαν τον δρόμο τους στην Ορθοδοξία διαβάζοντας αυτό το βιβλίο.

Αλλά παρ’ όλες του τις αρετές, ο Κάλλιστος Ware έκανε μόνον υπαινιγμούς των πνευματικών θησαυρών που κείτονται πέρα από την επιφάνεια. Έδειξε την ομορφιά και δύναμη της ιστορικής Χριστιανικής Εκκλησίας, την ανάσταση, την πτώση και πάλι ανάστασή της, τις μάχες της με ψευδοδιδασκάλους και διδασκαλίες, τα μύρια προβλήματα και τη λύση τους. Στο τέλος, σχεδίασε ένα είδος πνευματικής ιστορίας για τους διανοουμένους, ένα βιβλίο καλά προσαρμοσμένο στην πλούσια σε πληροφορίες κουλτούρα της Δύσης. Προσέφερε μια ματιά στο πέρασμα του χρόνου και έκανε κάποια αίσθηση στο ουσιώδες υλικό της ιστορίας.

Απ’ εναντίας “Το Εκκλησιαστικό Φρόνημα” είναι ένα διαφορετικό είδος βιβλίου... Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος έχει ακολουθήσει μια άλλη σχολή, την σχολή του πνεύματος που βάδισε στις παραδόσεις, που έχουν διαμορφωθή μέσα από την εσωτερική ζωή της Εκκλησίας για πάνω από 2000 χρόνια. Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος ανοίγει μια άλλη σφαίρα όπου ο χρόνος δεν αλλάζει την Αλήθεια και η βασιλεία του ουρανού αποκαλύπτεται.

Στην αίτηση να μιλήση τί σημαίνει “Εκκλησιαστικό φρόνημα” ο Μητροπολίτης άρχισε με την αναφορά στον απλό ορισμό: “άν ανοίξουμε το λεξικό στην λέξη “φρόνημα” θα δούμε ότι σημαίνει σκέψη, διανόηση, επιθυμία, γνώση, ιδεολογία κλπ. Στην Βιβλικοπατερική Παράδοση όμως φρόνημα είναι κάτι βαθύτερο. Δεν εξαντλείται στην επιφάνεια, αλλά προχωρεί στο βάθος. Δείχνει την όλη ατμόσφαιρα που διακρίνει τον άνθρωπο, τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής και ακόμη περισσότερο την στάση την οποία λαμβάνει σε διάφορα θέματα”.

Κάνοντας αυτές τις διευκρινίσεις, ο Μητροπολίτης Ιερόθεος αναγνωρίζει την διπλή λειτουργία της ψυχής που ζητά να παρατηρή και να γνωρίζη τον κόσμο και τον Δημιουργό της. Από τη μια μεριά η ψυχή πρέπει να αναγνωρίζει και να επεξεργάζεται τις εντυπώσεις που δέχεται από την υλιστική πραγματικότητα. Από την άλλη όμως, η ψυχή πρέπει να βρη έναν τρόπο να γνωρίση και να έλθη σε κοινωνία με τον Ένα που την δημιούργησε και του Οποίου οι ενέργειες είναι άκτιστες και (τού Οποίου) τα δικαιώματα είναι στον κόσμο των αοράτων αξιών που δεν βλέπονται και κατοικούν στα κτιστά βάθη της ανθρώπινης ψυχής.

Παίρνοντας αυτό το έξυπνο αλλά απλό βήμα η συζήτηση προχώρησε σε τέτοιο επίπεδο όπου η ψυχή μπορεί καθαρά να αναγνωρισθή και να γαλουχηθή. “Πάση φυλακή τήρει σήν καρδία εκ γαρ τούτων έξοδοι ζωής” (Παροιμ. δ', 23).

Για τον Μητροπολίτη φρόνημα είναι “όλη η ατμόσφαιρα, όλος ο τρόπος ζωής που εμπνέεται από το Άγιον Πνεύμα... όλη η νοοτροπία που επικρατεί στον άνθρωπο από τον τρόπο που ζη και από την σχέση που έχει με τον Θεό. Καί, κατά κυριολεξία, αν ο νούς είναι σκοτισμένος, τότε όλο το φρόνημα είναι σαρκικό. Αν όμως ο νούς είναι φωτισμένος, που σημαίνει ότι έχει το Άγιον Πνεύμα μέσα του, τότε όλο το φρόνημα είναι φρόνημα πνεύματος καί, φυσικά, φρόνημα εκκλησιαστικό”.

Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος στηρίζει το “Εκκλησιαστικό φρόνημα” στις αποφάσεις των διαφόρων τοπικών και οικουμενικών Συνόδων, όπως αυτές που αναφέροναι στις Τριαδολογικές αποκαλύψεις περί της Ενσαρκώσεως. Από αυτήν την προοπτική, αυτά τα δόγματα λειτουργούν πρωτίστως σαν όργανα που χρησιμοποιούνται για να αντικρούσουν τις διδασκαλίες των αιρετικών. Και επί πλέον από μια άλλη άποψη, αυτά επίσης περιέχουν την μυστηριακή δύναμη να γίνωνται ζωντανά και αποτελεσματικά φάρμακα που συντελούν στην θεραπεία του ανθρωπίνου γένους και οδηγούν στην πλήρη ενότητα με τον Θεό. Τελικά, το ορθόδοξο φρόνημα είναι εκκλησιαστικό φρόνημα. Αυτά τα δύο δεν μπορούν να ξεχωριστούν.

Η αδιαίρετη μυστηριακή ζωή είναι πάνω απ’ όλα “ο Επίσκοπος που συνδέεται με το θυσιαστήριο και τους αγίους. Ο Ιερός Ναός αγιάζεται και καθιερώνεται από τον Επίσκοπο, ο οποίος τοποθετεί άγια λείψανα στο θυσιαστήριο. Άρα, τα κέντρα και οι άξονες της πνευματικής ζωής είναι τρείς: Επίσκοπος, θυσιαστήριο και άγιοι”. Κάθε όψη αυτής της Τριαδολογικής τελετουργίας αναφέρεται με συντομία χωρίς πολλές επεξηγήσεις. Σε κάθε ήσυχη αποκάλυψη του στοιχειώδους - βασικού φρονήματος της Εκκλησίας, ο Μητροπολίτης Ιερόθεος προσέχει πολύ να αναπτύσση και να το στηρίζη στην Τριαδολογική ζωή και των Τριών Προσώπων. Το Σώμα του Χριστού, κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκαλύπτεται σαν η κατοικία της πληρότητος της Αγίας Τριάδος.

Επί πλέον σε αυτά τα θεμελιώδη και βαθειά δογματικά θέματα ο Μητροπολίτης Ιερόθεος αναφέρει διάφορες πρακτικές ανησυχίες που αναφύονται στην καρδιά της Ορθοδοξίας που προσπαθεί να ζη μέσα σ’ ένα εκκοσμικευμένο κόσμο. Η σύγχρονη θεολογική παιδεία συχνά αντιμετωπίζει τον ανθρώπινο πόνο μόνο με ψυχολογικές, πολιτιστικές, κοινωνικές και οικονομικές λύσεις. Ο Μητροπολίτης αναγνωρίζει από την αρχή ότι οι σημερινές ψυχικές και σωματικές ασθένειες, που βαθειά θλίβουν το ανθρώπινο γένος, μπορούν να θεραπευθούν σταθερά και αληθινά μόνον μέσα από την ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

Στο κεφάλαιο “Η εκκοσμίκευση στην Εκκλησία, θεολογία και ποιμαντική”, ο Μητροπολίτης προσφέρει μια απλή, όμως απευθείας, διάγνωση της σύγχρονης ασθένειας. Αυτός ο ιατρός των ψυχών μεταφέρει τον οικείον όρο secular στην Βιβλικοπατερική λέξη “εκκοσμίκευση”, όρος που προέρχεται από την λέξη στα ελληνικά “κόσμος” και σημαίνει “από τον κόσμο ή τα κοσμικά”. Είναι προσεκτικός να ξεχωρίση έναν θετικό - καλό κόσμο (πού είναι ένα στολίδι, κόσμημα) από τον αρνητικό κόσμο που προϋποθέτει την αμαρτία, τα πάθη, και ένα φρόνημα που είναι εστερημένο από το Άγιον Πνεύμα.

Οι τρεις ζωτικές περιοχές που έχουν μολυνθή από αυτή την εκκοσμίκευση είναι η Εκκλησία, η Θεολογία και η Ποιμαντική: “Η Εκκλησία έχει πολλούς εχθρούς. Ο χειρότερος όμως και επικινδυνοδέστερος είναι η εκκοσμίκευση, που κατατρώγει το μεδούλι της Εκκλησίας”. Γνωστοποιεί ότι η πολιτιστική δυναμική, την οποία έχουμε πάρει ως δεδομένη, είναι πραγματικά ένας καρκίνος κρυμμένος βαθειά μέσα στα μέλη του Σώματος του Χριτού. “Θα λέγαμε ότι η εκκοσμίκευση που συνίσταται στην αλλοίωση του τρόπου ζωής και της αληθινής πίστεως συνδέεται με τα πάθη και φυσικά ελλογχεύει στην Εκκλησία από την αρχή της υπάρξεώς της”. Παριστάνει εδώ αυτήν την κοσμική παρουσία σαν βεβηλωτική ενέργεια που προσπαθεί να εκθέση την αγνότητα της Εκκλησίας από την έναρξή της. Ό,τι άρχισε στην πρώτη Εκκλησία σαν ένας πειρασμός για συμβιβασμό έχει γίνει ένας πνευματικός καρκίνος στα μέλη του Σώματος.

Η εκκοσμίκευση στην Θεολογία έχει διάφορα γνωρίσματα. Ο Μητροπολίτης εκθέτει ότι η σύγχρονη Εκκλησία έχει υποκύψει στο δέλεαρ των θεολογικών συστημάτων που αναπτύχθηκαν και ήδη υπάρχουν έξω από το πραγματικό φρόνημα των Πατέρων. Υιοθετήθηκε ένα σχολαστικιστικό φρόνημα και θεολογία που ήταν ξένα από την θεραπευτική διδασκαλία της Πίστεως και που εμφανίσθηκε στην Δύση τον 11ο και 12ο αιώνα.

Ο Μητροπολίτης καθαρά λέγει ότι “η ποιμαντική είναι η μέθοδος της Εκκλησίας για να οδηγήση τον άνθρωπο στην θέωση. Η ποιμαντική δεν είναι ανεξάρτητη από την θεολογία”, αφού οι ποιμένες θεολογούν έμπρακτα. “Οι ιεροί Κανόνες της Εκκλησίας παρουσιάζουν την ποιμαντική μέθοδο... και είναι φάρμακα για να θεραπεύσουν τον άνθρωπο. Προϋποθέτουν την ασθένεια του ανθρώπου, που είναι ο σκοτασμός του νού και αποβλέπουν στην υγεία του ανθρώπου, που είναι ο φωτισμός του νοός και η θέωση”. Γι’ αυτόν, οι σύγχρονες ψυχολογικές μέθοδοι είναι απομάκρυνση από τις γνήσιες πατερικές θεραπείες. “Το να γνωρίζη κανείς και μερικούς τρόπους ψυχολογικούς δεν είναι και τόσο μεγάλο κακό”, αλλά να χρησιμοποιή την σύγχρονη ψυχολογία για να καθοδηγήση χριστιανικές ψυχές είναι μια λανθασμένη προσπάθεια. Αναφέρει δε μερικούς λόγους γι’ αυτή του την άποψη:

1. Παραθεώρηση της ασκητικής και ησυχαστικής μεθόδου. “... Η Εκκλησία μας αποβλέπει όχι στην ψυχανάλυση, αλλά στην ψυχοσύνθεση. Γιατί ήδη η ψυχή μας με την διάσπασή της, λόγω των παθών, βιώνει την σχιζοφρένεια, τον διασκορπισμό της”. Η ανθρωπότητα χρειάζεται θεραπεία και απελευθέρωση από τα πάθη που μας διαλύουν.

2. Η ψυχαναλυτική μέθοδος με το να ακούη και να συζητά ... είναι ανθρωποκεντρική. “Η ψυχή του ανθρώπου που έχει δημιουργηθή από τον Θεό με σκοπό να φθάση στην θέωση δεν αναπαύεται με μερικές ηθικολογικές συμβουλές και με μια ανθρώπινη εξωτερική συμπαράσταση. Η ασθένεια βρίσκεται βαθύτερα”. Μόνον ο ίδιος ο Θεός μπορεί κατάλληλα να αντιμετωπίζη την πραγματική ασθένεια που είναι αποτέλεσμα της απομακρύνσεως από Αυτόν.

3. Η σύγχρονη ψυχολογία είναι η ίδια διηρημένη ως προς την επιτυχία της θεραπείας που έχει επιχειρηθή - δοκιμασθή. “... και αυτοί ακόμη οι ψυχίατροι έχουν καταλάβει την αποτυχία της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής να θεραπεύση... η ψυχιατρική εγκαταλείπεται και στρέφονται περισσότερο στην νευρολογία”, η οποία στρέφεται σε οργανικές ανωμαλίες και ακαταστασίες που έχουν την αρχή τους στον εγκέφαλο.

Από κάθε πλευρά, ο Μητροπολίτης Ιερόθεος έχει προσπαθήσει να κτίση την διάγνωσή του και την θεραπεία πάνω στο Τριαδολογικό Μοντέλο. Ίσως η πατερική συμβουλή, που προσφέρεται στο βιβλίο “Εκκλησιαστικό Φρόνημα” και που είναι απαραίτητα για την ανάγκη της θεραπείας και της αποκατάστασής μας, θα βοηθήση στην διάσωση της σύγχρονης Ορθοδοξίας, όπως αυτή είναι θεμελιωμένη και γαλουχημένη στο Σώμα του Χριστού.

  • Προβολές: 908

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance