Ανδρέα Λανάρα: Μουσική των αρχαίων Ελλήνων - Εκκλησιαστική Βυζαντινή Μουσική

 

Η στενή συγγένεια των δύο μουσικών εκφάνσεων

του Ανδρέα Λανάρα, Μουσικού

Η μουσική, η θεία τέχνη των ήχων, η τέχνη που ερμηνεύει τ’ ανερμήνευτα υπήρξε η αρχαιότερη από όλες τις καλές τέχνες. Είναι σύγχρονη με την πλάση του ανθρώπου, αφού αποτελεί έκφραση των αισθημάτων της ανθρώπινης ζωής. Ο Αριστείδης Κοϊντιλιανός λέγει, πώς δεν υπάρχει ανθρώπινη πράξη, εκδήλωση, ενέργεια, που γίνεται χωρίς μουσική.

Την ωραία αυτή τέχνη διαμόρφωσαν και ανέπτυξαν στην αρχαιότητα οι πρόγονοί μας. Στην αρχαία Ελλάδα σχεδόν όλοι ήσαν μουσικοί, διότι η μουσική αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της γενικής παιδείας και απαραίτητο συστατικό της αγωγής. Ο Αριστείδης ονομάζει την μουσική “παιδεία και συγχρόνως παιδιά”, δηλαδή εκπαίδευση και ταυτόχρονα διασκέδαση. Εξ άλλου είναι χαρακτηριστικό το περιεχόμενο που απέδιδαν οι αρχαίοι Έλληνες στην ίδια την λέξη “μουσική”. Θεωρούσαν ότι η μουσική, αυτό το δώρο των μουσών, προσδιόριζε τον άνθρωπο ως ένα όν, που συγχρόνως σκέπτεται, αισθάνεται και πράττει· τον όριζε καθ’ ολοκληρίαν· ήταν, δηλαδή, μια έννοια πολύ γενικότερη από αυτό που σήμερα εννοούμε με τον όρο “τέχνη”.

Η μουσική, εκτός των άλλων, ως μέσον επικοινωνίας είναι η μόνη γλώσσα, την οποία μπορεί να μεταχειριστή ο άνθρωπος για να υμνήση το Θείον. Έτσι το άσμα υπήρξε ανέκαθεν σε όλους τους λαούς αχώριστο με την θεία Λατρεία, πολύ δε περισσότερο στους αρχαίους Έλληνες, που λάτρευαν το Θείον “δι’ ιδίας αρμονίας”! Όπως διαβεβαιώνει ο Όμηρος, από τα μυθικά χρόνια η μουσική ήταν καθορισμένη στην λατρεία του Θεού. Οι ελληνικές πανηγύρεις, οι θυσίες, οι λιτανείες, οι αγώνες, όπως επίσης και οι αρχαίες τραγωδίες ήταν συνυφασμένα με την μουσική τέχνη.

Από τεχνικής απόψεως, ο Ευκλείδης αριθμεί επτά μέρη της μουσικής επιστήμης: Τους φθόγγους, τα διαστήματα, τα γένη, τα συστήματα, τους τόνους, την μεταβολή και την μελοποιΐα. Οι Έλληνες μεταχειρίζονταν στην μουσική τα γράμματα της αλφαβήτου, τα οποία ονόμαζαν φθόγγους, διαιρούμενους σε διαστήματα, συστήματα και τόνους.

Απαραίτητο στοιχείο της αρχαίας ελληνικής μουσικής ήταν και η ρυθμοποιΐα. Όπως αναφέρεται, η ρυθμική ακρίβεια στην μουσική είχε φθάσει σε επίπεδα τελειότητας. Πράγματι, η μουσική έχει δύο κύρια συστατικά στοιχεία, που χωρίς αυτά δεν είναι δυνατόν να υπάρξη το μέλος και ο ρυθμός· το μέλος είναι η ύλη, ο δε ρυθμός το “πνεύμα” της μουσικής.

Με την εμφάνιση του Χριστιανισμού η ελληνική μουσική “εισάγεται” και χρησιμοποιείται στην αρχαία Εκκλησία. Όλοι οι μουσικοί και υμνογράφοι, από τον 1ο μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ. (Ρωμανός ο Μελωδός, Ανδρέας Κρήτης, Ιωάννης ο Δαμασκηνός και άλλοι), γνώστες της ελληνικής παιδείας, υπήρξαν αναμφίβολα ειδήμονες και της αρχαίας μουσικής, όπως μαρτυρούν ποιήματα και μελουργήματα αυτών. Οι μεγαλύτεροι ιστοριογράφοι, Έλληνες και Ευρωπαίοι, παραδέχονται ότι οι εκκλησιαστικοί ήχοι και γενικά το σύστημα της εκκλησιαστικής μουσικής είχε άμεση σχέση με το αρχαίο σύστημα της ελληνικής μουσικής, αφού αυτό χρησίμευε ως βάση, όπως διαφαίνεται από συγγράματα των πρώτων Πατέρων της Εκκλησίας.

Η εκκλησιαστική μας μουσική, που επεκράτησε να λέγεται βυζαντινή λόγω της μεγάλης άνθισης που γνώρισε κατά τους βυζαντινούς χρόνους, συνεχίζοντας επί αιώνες μια διαδρομή υψηλής τέχνης, φθάνει ως τις μέρες μας. Βέβαια, στο πέρασμα του χρόνου, ποικίλα στοιχεία και διαφορετικές τοπικές παραδόσεις αφομοιώθηκαν δυναμικά με έναν τρόπο δημιουργικό, με αποτέλεσμα η μουσική αυτή να έχη τον δικό της πρωτότυπο χαρακτήρα.

Ο Χρύσανθος ο εκ Μαδύτων, στο Μέγα Θεωρητικό της Μουσικής, αναφέρει ότι οι αρχαίοι μας παρέδωσαν τρία γένη, ήτοι το διατονικό, το χρωματικό και το εναρμόνιο, καθώς και τρία συστήματα, ήτοι το διαπασών, τον τροχό και την τριφωνία. Βέβαια, τα στοιχεία αυτά δεν διασώθηκαν αυτούσια από την αρχαία μουσική, αλλά κατά προσέγγιση. Επίσης, οι ήχοι της εκκλησιαστικής μουσικής αντιστοιχούν στους τρόπους των αρχαίων Ελλήνων. Έτσι, ο πρώτος ήχος ταυτίζεται με τον Δώριο, ο δεύτερος με τον Λύδιο, ο τρίτος με τον Φρύγιο κ.λ.π.

Κλείνοντας την αναφορά αυτή, γίνεται φανερό ότι η διάσωση και διάδοση της εκκλησιαστικής μας μουσικής, η έρευνα, η γνώση και η εντρύφηση στην ουσία της είναι ένα χρέος προς έναν μεγάλο μουσικό πολιτισμό, που με πίστη ατενίζει την μελλοντική του πορεία.

  • Προβολές: 1006

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance