Βασιλείου Π. Καυκόπουλου: Το αναντικατάστατον της Βυζαντινής Μουσικής και η διαχρονικότητά της

του Βασιλείου Π. Καυκόπουλου

Η Βυζαντινή Μουσική είναι αναντικατάστατη! Γράφει σχετικά ο λόγιος Αρχιμ. π. Καλλίστρατος Λυράκης στο υπέροχο πόνημά του «Η Ορθοδοξία ως Λειτουργική παράδοσις»: «Όσον κανείς με τον πτωχόν του νούν και με οδηγούς τούς Πατέρας της Εκκλησίας μας ψηλαφά την σωτηριώδη σκοπιμότητα, την οποίαν εξυπηρετεί η Εκκλησιαστική Μουσική, τόσον και αγγίζει την "εν αγαθότητι" πανσοφίαν του Τριαδικού Θεού, ο οποίος κατεργάζεται την σωτηρίαν μας με τόσους λεπτούς και "καλλιτεχνικούς" τρόπους, όπως είναι ο ρυθμός και η μελωδία. Αυτήν την μελωδίαν δεν έπαυσε ποτέ να προσφέρη εις τα παιδιά Του, αφού και η Εκκλησία δεν έπαυσε ποτέ "Oδουσα και ψάλλουσα εν Κυρίω"».

Γι’ αυτό και ο μακαριστός Μητροπολίτης Κοζάνης Διονύσιος, μεγάλη προσωπικότης τόσο των θεολογικών γραμμάτων όσο και της Βυζαντινής μουσικολογίας, πιστός δέ στην αποστολική Παράδοση, γράφει: «Η μουσική της λατρείας της Ορθοδόξου και δή της Ελλαδικής Εκκλησίας είναι και πρέπει να μείνη αυτή, την οποία ονομάζουμε Βυζαντινή. Γιά λόγους ουσιαστικούς και τεχνικούς δεν δύναται να αντικατασταθή η εν τή Εκκλησία Ψαλμωδία... Καί λόγοι μέν ουσιαστικοί είναι κυρίως δύο. Πρώτον το ήθος αυτό και ο χαρακτήρας της ελληνικής ψαλμωδίας, ως αξίας καθ’ εαυτήν και ασχέτως προς πάσαν σύγκρισιν... Ο δεύτερος ουσιαστικός λόγος... έγκειται στο γεγονός της ψυχολογικής επιδράσεως, την οποίαν αυτή (η βυζαντινή ψαλμωδία) ασκεί επί του πληρώματος, η οποία, είναι μοναδική και καθολική, "συγκινούσα και κατανύσσουσα έτι και εκείνους οίτινες δι’ ανωτέραν δήθεν μουσικήν μόρφωσιν και εσωτέραν καλλιτεχνικήν καλλιέργειαν ευρίσκουν ικανοποίησιν μόνον εις την νεωτέραν μουσικήν τέχνην της Δύσεως... Λόγοι δέ τεχνικοί, για τούς οποίους δεν είναι δυνατή η αντικατάσταση της Βυζ. ψαλμωδίας στην Εκκλησία μας, είναι οι εξής: α) Τό τυπικό της ελληνοφώνου ορθοδόξου λατρείας και η σύνθεση των ιερών Ακολουθιών..., β) η αδυναμία εναρμονίσεως της Β.Μ. κατά τούς τρόπους της ευρωπαϊκής μουσικής τέχνης. Διότι, όταν ο λόγος περί τετραφώνων χορών στην Εκκλησία, δύο τινά πρέπει να υποθέσωμε, ή αντικατάσταση των βυζαντινών μελών, την οποία ως ελέχθη, δεν επιτρέπει το Τυπικόν και η σύνθεσις των ιερών Ακολουθιών ή εναρμόνιση και προσαρμογή της βυζαντινής ψαλμωδίας σε μελωδικούς και ρυθμικούς τρόπους της μουσικής τέχνης της Δύσεως"».

Σύμφωνα με τα παραπάνω μπορεί κάποιος να κατανοήση το άτοπο και ανορθόδοξο της χρήσεως των μουσικών οργάνων μέσα στούς Ορθοδόξους Ιερούς Ναούς. Εξ άλλου, κανείς από τούς Αποστόλους και Πατέρες της Εκκλησίας δεν κάνει λόγο για χρήση ενόργανης μουσικής. Ο Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης τονίζει να μή ψάλλουν με τρόπο όμοιο «των επί σκηνής Mσμάτων». Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος συνιστά να έχωμε "ύμνους αντί τυμπάνων και ψαλμωδίαν αντί κρότων θεατρικών".

Να σημειώσουμε δύο λόγια όμως για την διαχρονικότητα της πατρώας μας Βυζ. Μουσικής. Τήν αλήθεια της διαχρονικότητος και σταθερότητός της –η οποία διασώζεται με την φωνητική παράδοση– υπογραμμίζει ο αείμνηστος σοφός Πρωθιεράρχης της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, ο οποίος γράφει ότι: «Η Ορθόδοξος Εκκλησία διασώζει μετά των εκκλησιαστικών ύμνων και της θείας λατρείας εν γένει, την ανέκαθεν εν χρήσει αυτής ούσαν εκκλησιαστικήν μουσικήν, ήτις είναι γνωστή υπό το όνομα Βυζαντινή Μουσική. Ασχέτως προς τάς διεξαχθείσας και διεξαγομένας θεωρητικάς συζητήσεις περί της μουσικής ταύτης, έν είναι βέβαιον, ότι διασώζεται κατά παράδοσιν φωνητικήν η μουσική αύτη, υποστάσα ίσως και επιδράσεις τινας, κατά την διαδρομήν των αιώνων, αλλ’ αναμφιβόλως διατηρούσα την αρχικώς παραδοθείσαν εις την Εκκλησίαν βάσιν αυτής. Εφ’ όσον δεν είναι δυνατόν να νοηθή ότι η Εκκλησία έπαυσε ποτέ "Oδουσα και ψάλλουσα τώ Κυρίω" δέον να δεχθώμεν, λαμβανομένου μάλιστα υπ’ όψιν και του συντηρητικού πνεύματος της Εκκλησίας ημών, ότι διατηρείται εν αυτώ η αρχαία Εκκλησιαστική Μουσική».

Θα πρέπη να επισημάνουμε όμως τον ΜΕΓΑ κίνδυνο που διατρέχει η πατρ¥α μας μουσική εξ αιτίας ημών των υμνωδών, των ιεροψαλτών και των ενασχολουμένων εν γένει με αυτήν! Καί ο κίνδυνος αυτός συνίσταται στο γεγονός ότι πολλοί εξ ημών, κινούμενοι από κίνητρα όχι πάντως αγνά, είτε νεωτερίζουν είτε δημιουργούν με τις ανεπίτρεπτες εκτελέσεις τους επ’ αναλογίω πλήρη μουσικήν σύγχυσιν είτε δεν ψάλλουν αλλά μάλλον ... τραγουδούν κοσμικά κ.ά.π., απέχοντες παρασάγγας από το απλό πλήν όμως μεγαλοπρεπές Πατριαρχικόν ύφος, όπως αυτό διαμορφώθηκε στην Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία, και καλλιεργήθηκε ευρύτερα στον ελληνικό χώρο από τούς Μακεδόνες Ιεροψάλτες αλλά και άλλους μύστες της του Δαμασκηνού Τέχνης, όπως ο Εμμ. Χατζημάρκος, ο Αθ. Πέττας κ.ά.

Επομένως, χρειάζεται σεμνότητα, σοβαρότητα, και πιστή εκτέλεση των κλασσικών μελωδιών, με τα ισοκρατήματα στην σωστή τους θέση και να ’μαστε σίγουροι ότι, λόγω της ταπεινής υπακοής μας στην παράδοση, διάπλατα θα ανοίγεται μπροστά μας ο θρόνος της Παναγίας Τριάδος και οι γήϊνες μελωδίες θα αλληλοπεριχωρούνται με τα ουράνια και αγγελικά ψάλματα.

  • Προβολές: 1010

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance