Στυλιανού Γερασίμου: Λειτουργική-Δογματική ερμηνεία των Αναβαθμών (Α')

Ἀναβαθμοί:

του Στυλιανού Γερασίμου, Θεολόγου

Α) Ονομασία των Αναβαθμών.

Στόν Όρθρο, την Κυριακή, μετά τα αναστάσιμα Ευλογητάρια, μετά την Υπακοή, ψάλλονται τροπάρια που λέγονται Αναβαθμοί. Τά τροπάρια αυτά ονομάζονται «Αντίφωνα» με κέντρο τις αντίφωνες δοξολογίες, δηλαδή τις ωδές εκείνες που ψάλλονταν αντιφωνικά από τους δύο χορούς.

Οι Αναβαθμοί της Οκτωήχου έχουν μελοποιηθή και ψάλλονται στούς 8(οκτώ) ήχους της Βυζαντινής Μουσικής. Αποτελούνται από 75 τροπάρια κι ενώ όλοι οι ήχοι έχουν 3 αντίφωνα, ο πλάγιος του τετάρτου έχει 4 αντίφωνα και 12 ’αναβαθμούς.

Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης εποίησε τούς Αναβαθμούς. Ο Άγιος είδε μερικές γυναίκες στή θάλασσα να πλένουν και δημιουργήθηκαν στή σκέψη του άσκοποι λογισμοί. Όταν ήρθε στον εαυτό του, έγραψε τούς Αναβαθμούς. Ως πρώτο Αναβαθμό έγραψε τον Αναβαθμό του πλαγίου τετάρτου «Εκ νεότητός μου ο εχθρός με πειράζει».

Β) Ερμηνεία των Αναβαθμών του Α` ήχου.

Ο Πρώτος Αναβαθμός: «Εν τώ θλίβεσθαί με εισάκουσόν μου των οδυνών, Κύριε Σοί κράζω». Σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο Θεός μάς αφήνει να θλιβόμαστε για προσωπική μας ωφέλεια, ώστε να καθαρθούμε. Ο Θεός, βέβαια, γνωρίζει πότε πρέπει να μάς απαλλάξη από τις θλίψεις και τούς πειρασμούς, αρκεί εμείς να ζούμε με ευλάβεια και αρετή. Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας ονομάζει τις θλίψεις άρμα των δικαίων. Στόν Δεύτερο Αναβαθμό του Α` αντιφώνου: «Τά βέλη του Δυνατού ηκονημένα σύν τοίς άνθραξι τοίς ερημικοίς». Η απάντηση σύμφωνα με τον Προφητάνακτα Δαυίδ είναι ότι μόνον ο Δυνατός Θεός μπορεί να ανταποδώση με τα δικά του τιμωρητικά βέλη και να τιμωρήση τή δόλια γλώσσα. Καί τα βέλη του Θεού μοιάζουν με κάρβουνα από άγρια ξύλα της ερήμου που είναι καυστικά.

Βέβαια η λέξη «τοίς ερημικοίς» έχει και κάποιο άλλο νόημα. Επειδή ο Θεός είναι το άπειρο κάλλος και δεν μπορεί κανείς να εννοήση την ουσία Του, γι’ αυτό και ο πόθος των ερημιτών και των ασκητών είναι ακατάπαυστος. Όσο περισσότερο ο άνθρωπος μένει στην ερημία, τόσο περισσότερο καθαρίζεται από τα πάθη του. Αναφέρει ο Μ. Βασίλειος: «Η ησυχία αρχή καθάρσεως τή ψυχή».

Παρακάτω το πρώτο αντίφωνο του Αναβαθμού κλείνει με τον τριαδικό Αναβαθμό: «Αγίω Πνεύματι, τιμή και δόξα ώσπερ Πατρί, πρέπει άμα και Υιώ, διά τούτο άσωμεν τή Τριάδι Μονοκρατορίαν». Ο άνθρωπος για κάθε ενέργειά του χρειάζεται όχι μόνο τή βοήθεια του Υιού, αλλά και την χάρη του Αγίου Πνεύματος. Μία είναι η βοήθεια και η χάρη του Υιού και του Αγίου Πνεύματος εξ αιτίας της ομοουσιότητος της Αγίας Τριάδος. Ο Θεός είναι Μονάδα στην ουσία και στή φύση και Τριάδα στις υποστάσεις και τα Πρόσωπα. Ασύγχυτη Μονάδα και αδιαίρετη Τριάδα. Άρα εξ αιτίας της ομοουσιότητος της Αγίας Τριάδος αποδίδεται η ίδια τιμή και στα δύο Πρόσωπα. Λέγει ο Μ. Βασίλειος: «ούτε γάρ το κράτος σχίζεται ούτε η δόξα διαμερίζεται»

Ο Αναβαθμός του δευτέρου αντιφώνου αναφέρει: «Εις τα όρη των σών υψώσας με νόμων, αρεταίς εκλάμπρυνον ο Θεός, ίνα υμνώ Σε» Ο ψαλμωδός ζητά βοήθεια από τον Θεό. Παρακαλεί τον Θεό να τον λαμπρύνη με τις αρετές, γιατί οι αρετές είναι φύσει λαμπρές, είναι ακτίνες που απορρέουν από τον νοητό Ήλιο και φωτίζουν τον άνθρωπο.

Ο δεύτερος Αναβαθμός του δευτέρου αντιφώνου «Δεξιά Σου χειρί λαβών Σύ Λόγε, φύλαξόν με, φρούρησον μή πύρ με φλέξη της αμαρτίας». Ο μελωδός απευθύνεται στον Υιό και Λόγο του Θεού λέγοντάς Του: Ενυπόστατε Λόγε του Θεού, αφού με πάρης με το δεξί Σου χέρι φύλαξέ με με την θεϊκή Σου ενέργεια μήπως με κάψη η αμαρτία. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι μόνο στον Θεό πρέπει να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, γιατί Αυτός έχει απεριόριστη δύναμη.

Στήν προκειμένη περίπτωση νομίζω ότι με τον Αναβαθμό αυτό σχετίζεται και η δύναμη της προσευχής. Είναι το όπλο με το οποίο θα αποφύγη ο Χριστιανός την πτώση. Άλλωστε το είπε και ο Χριστός: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, ίνα μή εισέλθητε εις πειρασμόν»

  • Προβολές: 968

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance