Κύριο ἄρθρο: Ορθοδοξία και Δημοκρατία

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

Τό θέμα «Ορθοδοξία και Δημοκρατία» είναι πολύπτυχο και πολύπλευρο. Μερικά σημεία θα υπογραμμίσουμε στα όσα θα ακολουθήσουν.

Κατ’ αρχάς εκείνο το οποίο μπορούμε να πούμε είναι ότι φαινομενικά οι δύο αυτοί όροι αναφέρονται σε διαφορετικές καταστάσεις. Δηλαδή, η Ορθοδοξία έχει σχέση με την θρησκεία, και ιδιαίτερα με την Εκκλησία, και η Δημοκρατία δηλώνει το πολίτευμα το οποίο χαρακτηρίζει μιά Χώρα. Επομένως, θα δούμε αναλυτικά τις δύο αυτές έννοιες και στην συνέχεια θα προσδιορίσουμε την σχέση που υπάρχει μεταξύ των δύο. Αυτό είναι αναγκαίο να γίνη, διότι είναι γνωστό το χωρίο του Αντισθένους σύμφωνα με το οποίο «αρχή παιδεύσεως ονομάτων επίσκεψις», δηλαδή αρχή παιδείας και γνώσεως είναι ο καθορισμός της σημειολογίας των ονομάτων.

1. Η λέξη Ορθοδοξία αποτελείται από δύο επιμέρους λέξεις, ήτοι ορθή, δηλαδή αληθινή, και δόξα, δηλαδή δοξασία-πίστη. Χρησιμοποιείται για να δηλώση την αληθινή αποκαλυπτική αλήθεια, όπως την απεκάλυψε ο Χριστός και την παρέδωσαν οι άγιοι Απόστολοι και οι άγιοι Πατέρες.

Υπάρχει, όμως, το ενδεχόμενο η λέξη Ορθοδοξία, όταν από επίθετο γίνεται ουσιαστικό, να δηλώνη μιά ιδιαίτερη ιδεολογία, η οποία αντιπαρατίθεται σε άλλες εγκοσμιοκρατικές ιδεολογίες. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπη να συνδέσουμε στενά την λέξη Ορθοδοξία με την λέξη Εκκλησία, οπότε από ουσιαστικό γίνεται επίθετο, το οποίο χαρακτηρίζει την συγκεκριμένη Εκκλησία. Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η ιστορική Εκκλησία που διαφυλάττει την αλήθεια, όπως την παρέδωσε ο Χριστός.

Μέ αυτήν την έννοια Ορθόδοξη Εκκλησία είναι μιά συγκεκριμένη Κοινότητα, που έχει την ορθή πίστη και την ορθή Ευχαριστία. Καί αυτή η Κοινότητα, που είναι το Θεανθρώπινο Σώμα του Χριστού, είναι ενιαία παρά την διαίρεση σε επί μέρους Τοπικές Εκκλησίες. Καί κάθε Τοπική Εκκλησία αποτελείται από μέλη τα οποία έχουν μιά ειδική αποστολή, ανάλογα με τα χαρίσματα τα οποία έχουν λάβει από τον Θεό.

2. Η λέξη Δημοκρατία σημαίνει την εξουσία του Δήμου και βέβαια αναφέρεται στα ανθρωποκεντρικά πολιτεύματα, τα οποία είναι αναγκαία για την συγκρότηση και την ενότητα της κοινωνίας.

Η αναγκαιότητα της υπάρξεως κοινωνικών συστημάτων συνδέεται με την πτώση του Αδάμ και επομένως είναι ένα μεταπτωτικό φαινόμενο. Δηλαδή, μετά την πτώση του Αδάμ, ο άνθρωπος φόρεσε τούς δερμάτινους χιτώνας της φθοράς και θνητότητος και κυριαρχείται από την πραγματικότητα του θανάτου, ο οποίος δημιουργεί τεράστια υπαρξιακά και κοινωνικά προβλήματα. Ακριβώς για τον λόγον αυτόν υπήρξε ανάγκη να εφευρεθούν διάφορα συστήματα, ώστε να επικρατή μιά ισορροπία και ειρήνη μέσα στην κοινωνία.

Η Δημοκρατία ως πολίτευμα είναι αντίθετη με την Θεοκρατία και την αριστοκρατία, ολιγαρχία, τυραννία κλπ. Θεοκρατία είναι η ταύτιση πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας σε ένα πρόσωπο, αριστοκρατία, όταν η εξουσία μεταβιβάζεται κληρονομικώς, ολιγαρχία, όταν η εξουσία παραμένη σε χέρια ολίγων πλουσίων και καταντά σε τυραννία. Επίσης η Οχλοκρατία είναι η κατάλυση κάθε εξουσίας και η κυριαρχία του λαού, χωρίς όμως προϋποθέσεις και περιορισμούς. Βασιλεία είναι κυρίως και προπαντός η ρατσιστική νοοτροπία, γιατί στηρίζεται πάνω σε μιά ρατσιστική κληρονομικότητα. Καί το Φεουδαλιστικό σύστημα κυριαρχείται από έναν φυλετικό ρατσισμό και συνδέεται με την κυριαρχία μιάς ιδιαίτερης κάστας ανθρώπων, που επιβάλλεται πάνω σε άλλους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει ότι χωρίζει τούς ανθρώπους σε εκ γενετής δούλους και εκ γενετής ελευθέρους. Οπότε το πολίτευμα της Δημοκρατίας, όταν εκφράζεται από ανθρώπους οι οποίοι έχουν δημοκρατικές αρχές, είναι το καλύτερο πολίτευμα.

3. Ύστερα από αυτές τις διευκρινίσεις, θα πρέπη να δούμε την σχέση μεταξύ Ορθοδόξου Εκκλησίας και Δημοκρατίας. Καί θα το δούμε από δύο πλευρές. Πρώτον την εσωτερική πλευρά, που αφορά την διοργάνωση της ίδιας της Εκκλησίας και δεύτερον την εξωτερική πλευρά, που αφορά την σχέση της Εκκλησίας προς την Πολιτεία, που διακρίνεται για το δημοκρατικό της πολίτευμα.

Ως προς την πρώτη πλευρά, το πολίτευμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν είναι δημοκρατικό με την συνηθισμένη έννοια του όρου, ότι δηλαδή καθένας έχει τις ίδιες υποχρεώσεις και την ίδια αποστολή, αλλά είναι συνοδικό και ιεραρχικό. Αυτή η συνοδικότητα και ιεραρχικότητα φαίνεται στο βιβλίο του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίου «περί Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας».

Αναλύοντας το θέμα αυτό, μπορούμε να υπογραμμίσουμε ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία, που διακρίνεται για την ιεραρχικότητα, διαρθρώνεται διοικητικά σε Πατριαρχεία, με πρώτο το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε Αυτοκέφαλες, Αυτόνομες και Ημιαυτόνομες Τοπικές Εκκλησίες. Γενικά επικρατούν δύο εκκλησιαστικά συστήματα διοικήσεως, ήτοι το Μητροπολιτικό σύστημα και το Πατριαρχικό σύστημα. Αλλά και κάθε Τοπική Εκκλησία δεν είναι ανεξάρτητη από τις άλλες Εκκλησίες, ιδιαιτέρως από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλά έχει μιά ποικίλη αλληλεξάρτηση από αυτό.

Έπειτα, κάθε Τοπική Εκκλησία διαρθρώνεται ιεραρχικά, αφού κάθε μέλος της έχει λάβει ειδικό χάρισμα από τον Θεό. Ο ένας έχει το χάρισμα του ποιμαίνειν κατά τον νόμο του Θεού, και ο άλλος έχει το χάρισμα του ποιμαίνεσθαι. Ο ένας έχει το χάρισμα του κηρύττειν τον λόγο της Αληθείας, ο άλλος του ακροάσθαι. Γιά παράδειγμα, όταν τελείται η θεία Λειτουργία, γίνεται μιά συνύπαρξη και ανταλλαγή δώρων και χαρισμάτων. Ο Ιερεύς προσφέρει την αναίμακτη μυσταγωγία, ο Ιεροψάλτης απαντά στις δεήσεις του. Ο λαός συμμετέχει ενεργώς στα τελούμενα. Ο νεωκόρος βοηθά στην τέλεση της θείας Λειτουργίας. Τά παιδιά στο ιερό Βήμα βοηθούν τον λειτουργό για την τέλεση του μυστηρίου. Οι Επίτροποι έχουν την ευθύνη της συντηρήσεως και του ευτρεπισμού του Ιερού Ναού, όπου τελείται η θεία Λειτουργία, και οι γυναίκες ετοιμάζουν το πρόσφορο και τα υλικά, τα οποία χρειάζονται για την θεία Λειτουργία, καθώς επίσης ασχολούνται και με το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας. Από τούς Κληρικούς, οι Επίσκοποι, οι Πρεσβυτεροι και οι Διάκονοι έχουν ειδική αποστολή μέσα στην Εκκλησία. Γενικά, κατά την διάρκεια της θείας Λειτουργίας γίνεται ένα συλλείτουργο, μιά ανταλλαγή χαρισμάτων.

Στήν Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως λέγει ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης, και νύν Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, αρχή του πολιτεύματος δεν είναι ο λαός, αλλά ο Θεός και η πραγμάτωση του πολιτεύματος δεν είναι η μένουσα, αλλά η μέλλουσα πόλη, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Τά χαρίσματα τα χορηγεί το Άγιον Πνεύμα για την συγκρότηση του Σώματος του Χριστού προς δόξαν του Θεού Πατρός.

Επίσης, στην Ορθόδοξη Εκκλησία ισχυριζόμαστε ότι το εκκλησιαστικό πολίτευμα λειτουργεί στην σχέση μεταξύ αγάπης και ελευθερίας. Η αγάπη δεν καταργεί την ελευθερία, γιατί τότε θα είχαμε δικτατορία, και η ελευθερία δεν καταργεί την αγάπη, γιατί τότε θα είχαμε αναρχία.

Ο τρόπος με τον οποίον είναι διοργανωμένη η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι πάρα πολύ σημαντικός και κάθε Πολιτεία πρέπει να μελετήση αυτόν τον τρόπο διοργανώσεως των Ορθοδόξων Εκκλησιών και να τον αντιγράψη για την καλύτερη διοργάνωση της κοινωνίας. Δηλαδή, η Εκκλησία απλώνεται σε όλον τον κόσμο, τα μέλη Της προέρχονται από όλα τα έθνη και τις φυλές και επομένως αποστρέφεται τελείως τον ρατσισμό. Έπειτα, ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούν οι Εκκλησίες μεταξύ τους και η σύγκληση των Τοπικών και Οικουμενικών Συνόδων δείχνουν την ιεράρχηση που επικρατεί και, βεβαίως, βρίσκονται στο εντελώς αντίθετο άκρο από τον Φεουδαλισμό. Τό συνοδικό και ιεραρχικό πολίτευμα λειτουργεί και στον τρόπο λειτουργίας των Ιερών Μητροπόλεων, αλλά και στο επίπεδο των Ενοριών και των Μοναστηριών.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία όμως ζή και πολιτεύεται σε ένα συγκεκριμένο Κράτος και, βεβαίως, συνεργάζεται με την κάθε Πολιτεία, χωρίς να την υποκαθιστά και αντικαθιστά. Οι σχέσεις μεταξύ Εκκλησίας και Πολιτείας καθορίζονται με το σύστημα της συναλληλίας. Δηλαδή, άλλο είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η Εκκλησία και άλλο το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η Πολιτεία. Συναντώνται μόνον σε ένα σημείο και αυτό είναι ο άνθρωπος. Η Εκκλησία φροντίζει για την σωτηρία του ανθρώπου και η Πολιτεία για την λύση των διαφόρων κοινωνικών, υλικών και λοιπών προβλημάτων.

Η Εκκλησία, αν και μπορεί να ζήση σε όλες τις μορφές πολιτευμάτων, εν τούτοις χαίρεται, όταν λειτουργούν σωστά οι δημοκρατικοί θεσμοί και συμβάλλει προς τον σκοπό αυτό ακριβώς γιατί διασώζεται η ελευθερία, που είναι γνώρισμα του προσώπου. Όμως, οι Ποιμένες της Εκκλησίας δεν πρέπει να αναμειγνύονται στις κομματικές διενέξεις, αφού είναι Ποιμένες όλων των μελών της Εκκλησίας σε οποιαδήποτε παράταξη και αν ανήκουν. Εκκλησία και Πολιτεία συνεργάζονται σε κοινού ενδιαφέροντος θέματα, αλλά όμως πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι πάντοτε διαφέρει ο θεολογικός λόγος της Εκκλησίας από τον πολιτικό λόγο της κάθε Πολιτείας. Η Εκκλησία αντιμετωπίζει όλα τα ζητήματα μέσα από την θεολογία της, γιατί διαφορετικά η ταύτιση εκκλησιολογίας και κοινωνιολογίας, ή η σύγχυση θεολογικού και κομματικού λόγου συνιστά το φαινόμενο της εκκοσμίκευσης.

Γενικά, το πολίτευμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι συνοδικό και ιεραρχικό, μέσα στο οποίο υπάρχει ιεράρχηση χαρισμάτων και διακονιών και, βεβαίως, η Ορθόδοξη Εκκλησία συνεργάζεται με την Πολιτεία σε θέματα που ενδιαφέρουν τα μέλη της.

Σήμερα δέ που γίνεται μεγάλος λόγος στην Ευρώπη για τον τρόπο με τον οποίο θα γίνη η ενοποίησή της, ήτοι εάν εφαρμοσθή το Ομοσπονδιακό Κράτος ή η Διακυβερνητική Συνεργασία μεταξύ των Κρατών, θα πρέπη να μελετηθή το Συνοδικό και Ιεραχικό Πολίτευμα της Εκκλησίας και να τεθή ως πρότυπο αναπτύξεως και συγκροτήσεως της ενότητος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επομένως, η Ορθόδοξη Εκκλησία, κατά τον τρόπο διοικήσεώς της, εκφράζει το αρχαίο ελληνικό σύστημα διοικήσεως και όχι το φεουδαλιστικό-δεσποτικό σύστημα. Καί αυτό το σύστημα πρέπει να γίνη αντικείμενο ερεύνης από όλους όσοι ασχολούνται με το θέμα της Δημοκρατίας.

Ετικέτες: Κύριο Ἄρθρο

  • Προβολές: 1187

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance