Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Το όπιον του λαού

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Σ’ ένα άρθρο του περιοδικού Άρδην (τεύχος 36, Ιούλιος 2002) με τίτλο “Γάλλοι μαρξιστές για τον Χριστιανισμό” γίνεται λόγος για τις ερμηνείες που δίνουν Γάλλοι διανοητές στις θέσεις που διατύπωσε ο Μάρξ για την θρησκεία.

Τό δημοσίευμα του περιοδικού, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στον Μάρξ. Αναφέρεται στα άρθρα της γαλλικής μαρξιστικής επιθεώρησης La Pensée, η οποία αφιέρωσε το τεύχος 322 (Απρίλιος-Ιούνιος 2000) “στο μέγα θέμα του Χριστιανισμού”, περιλαμβάνοντας στο αφιέρωμά της και άρθρα μή μαρξιστών.

Τά κείμενα της γαλλικής επιθεώρησης, όπως παρουσιάζονται από το περιοδικό Άρδην, “ανεξαρτήτως των στερεοτύπων θέσεων των μαρξιστών έναντι του θρησκευτικού φαινομένου... πείθουν ότι είναι αποτέλεσμα σοβαρής και προσεγμένης προσεγγίσεως των θεμάτων με συναίσθηση πνευματικής ευθύνης. Μπορεί να μήν χρησιμοποιούν όρους όπως “ο Κύριος” ή ο “Σωτήρας”, ή να μήν θεωρούν τον Χριστό ως Θεό, δεν ασκούν όμως κριτική με φανατισμό και ευτελή συνθηματολογικά αποφθέγματα, ούτε εκφράζουν την απιστία τους με αυτάρεσκη αυτοπεποίθηση και ειρωνική κριτική”.

Είναι πολύ σημαντικό όλα αυτά να επισημαίνονται από ανθρώπους που δεν είναι “στρατευμένοι” στο χώρο της Εκκλησίας, αλλά που ενδιαφέρονται απλώς για τον πολιτισμό του τόπου τους, χωρίς να διακατέχονται από μυωπικές προκαταλήψεις. Εμείς πρέπει να σημειώσουμε ότι από τούς Γάλλους μαρξιστές δεν μπορεί να περιμένη κανείς τον θρησκευτικό λόγο ενός πιστού θεολόγου ή την διεισδυτική και ανακαινιστική διδαχή ενός θεόπτη Πατέρα. Ο λόγος τους σμιλεύεται μέσα στα όρια της ιδεολογίας τους από τον βασανισμό της ανθρώπινης λογικής και ωριμάζει από τις απογοητεύσεις των κοινωνικών αγώνων και τις διαψεύσεις των κοινωνικών οραμάτων. Είναι ένας ανθρώπινος λόγος που διδάχθηκε από την ιστορική πείρα να μήν είναι απόλυτος, κλειστός στο διάλογο και απορριπτικός των αντιφρονούντων. Αυτό είναι μιά πολύ θετική εξέλιξη του λόγου μέσα στα ανθρώπινα όρια και για τα ανθρώπινα μέτρα. Από εκεί και πέρα, βέβαια, χρειάζεται η τόλμη να ανοίξη ο νούς παράθυρο στο άκτιστο και απερινόητο πρόσωπο του Θεού-Λόγου, για να “εισοδευθή” στην εμπειρική θεολογία της Εκκλησίας του Χριστού. Εκεί χρειάζεται να λειτουργήση η υγιής πίστη στον αποκαλυπτικό λόγο των μεμυημένων, ώστε να υπερβαθούν τα ανθρώπινα όρια και μέτρα.

Στή συνέχεια θα περιορισθώ στις ερμηνείες της πιό χαρακτηριστικής άποψης που διατύπωσε ο Μάρξ για τή θρησκεία, ερμηνείες που περιλαμβάνονται στο δημοσίευμα του περιοδικού Άρδην.

Ο Μάρξ κληρονόμησε από τούς πνευματικούς του προγόνους την άποψη ότι η θρησκεία είναι “το όπιον του λαού”. Μέσα στην αντιθρησκευτική προπαγάνδα των μετά τον Μάρξ αριστερών διανοητών η φράση αυτή δέχθηκε δύο ερμηνείες. Η μία μπορεί να χαρακτηρισθή “σκληρή” και η άλλη “ήπια”. Σύμφωνα, λοιπόν, με την “σκληρή” ερμηνεία, η θρησκεία λειτουργεί στο λαό σάν ναρκωτικό που τον αποκοιμίζει, τον οδηγεί στην αποχαύνωση, με σκοπό την ευκολότερη δυνατή χειραγώγηση και δούλωσή του στα άνομα συμφέροντα της άρχουσας κάθε φορά τάξης. Σύμφωνα με τή δεύτερη “ήπια” ερμηνεία η θρησκεία δρά σάν ένα παυσίπονο των ποικίλων πόνων που κατατυραννούν τον λαό. Δέν θεραπεύει τις κοινωνικές ασθένειες, τις αιτίες των αδικιών και των καταπιέσεων, αλλά απλώς μετριάζει τον πόνο από τις συνέπειές τους με την μεταφυσική πίστη και με την μετάθεση των ελπίδων και των ενδιαφερόντων όλων των ταλαιπωρημένων πιστών στο άδηλο μέλλον, στην μετά τον τάφο ζωή.

Στό δημοσίευμα του Άρδην τεκμηριώνεται η δεύτερη ερμηνεία. Όπως χατακτηριστικά σημειώνεται, η φράση “η θρησκεία είναι όπιο του λαού” “είναι προμαρξιστική και δεν εκφράζει κάτι το ιδιαίτερα μαρξιστικό. Ήδη το 1840, ο άήinή... γράφει... “ευλογημένη να είναι η θρησκεία που στο πικρό ποτήρι των δεινών της ανθρωπότητας ρίχνει μερικές ηρεμιστικές σταγόνες πνευματικού οπίου, λίγες σταγόνες αγάπης, πίστης και ελπίδας””. Παρατίθεται επίσης η γνωστή άποψη του Μάρξ για την θρησκεία από το έργο του “Συμβολή στην Κριτική της Φιλοσοφίας του Χέγκελ”. Ο Μάρξ σ’ αυτό το έργο δέχεται ότι “η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός, η ανάσα της καταπιεσμένης υπάρξεως, η καρδιά ενός κόσμου χωρίς καρδιά, είναι το πνεύμα σε μιά κατάσταση πραγματικότητας χωρίς πνευματικότητα”. Από αυτές τις απόψεις δεν μπορεί να εξαχθή το συμπέρασμα ότι για τον Μάρξ η θρησκεία συμβάλλει στην αποχαύνωση των λαών. Είναι ένα παυσίπονο που πρόσκαιρα ανακουφίζει, αλλά δεν θεραπεύει την ασθένεια.

Πάνω σε όλα αυτά μπορούν να γίνουν ορισμένες παρατηρήσεις.

1. Τηλεγραφικά πρέπει να σημειωθή ότι οι μαρξιστικές απόψεις περί θρησκείας δεν αγγίζουν την Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού, γιατί ο Χριστός –σύμφωνα με την διατύπωση του π. Ι. Ρωμανίδη– ήλθε στον κόσμο για να καταργήση την θρησκεία και να συστήση την Εκκλησία, μέσα στην οποία ο άνθρωπος, καθοδηγούμενος από τούς θεουμένους πατέρες, θεραπεύεται από την “νευροβιολογική ασθένεια της θρησκείας”.

2. Αυτά που λέει ο Μάρξ και οι διάδοχοί του για την θρησκεία ισχύουν και για κάθε ιδεολογία, για κάθε ανθρωποκεντρικό κοινωνικό σύστημα, που δεν βλέπει τον άνθρωπο σάν “ζώον... τή προς Θεόν νεύσει θεούμενον”, αλλά σάν ζώο που κατασκευάζει εργαλεία. Τά ίδια ισχύουν δηλαδή και για τον μαρξισμό. Τό όραμα, για παράδειγμα, της αταξικής κοινωνίας, που επαγγέλλεται ο μαρξισμός, σχηματοποιήθηκε από την εξιδανίκευση των πόθων των καταδυναστευομένων τάξεων. Η αναμονή της “ελεύσεως” αυτής της κοινωνίας ή οι αγώνες γι’ αυτήν μπορούν να περιγραφούν ως ο αναστεναγμός, η ανάσα των καταπιεσμένων υπάρξεων, η προσπάθεια να λειτουργήση η καρδιά σ’ έναν κόσμο χωρίς καρδιά. Από την στιγμή, όμως, που ο μαρξισμός αντιμετωπίζει τον άνθρωπο σάν βιολογική μονάδα, χωρίς “πνευματική καρδιά”, χωρίς θεολογικό νόημα στην ύπαρξή του, χωρίς ψυχή που πεινά και διψά για ζωοποιό λόγο, δρά σάν όπιο, το οποίο βοηθά στή λήθη των εσωτερικών πραγματικών προβλημάτων, με το όραμα μιάς εγκόσμιας κοινωνίας με μεταφυσικές προδιαγραφές. Αφήνει τον άνθρωπο αθεράπευτο, εσωτερικά κατακερματισμένο, με νού αποπροσανατολισμένο από τις ψυχικές και πνευματικές πληγές που θέλουν ειδική περίθαλψη.

Όταν το κακό τοποθετείται έξω από τον άνθρωπο δεν καταπολεμείται αποτελεσματικά. Τό κακό δεν βρίσκεται έξω από τα πρόσωπα, έξω από το αυτεξούσιο του ανθρώπου. Οπότε, όποιο σύστημα ή θρησκεία δεν μπορεί να θεραπεύση τον άνθρωπο στον πυρήνα της υπάρξεώς του, δρά σάν “όπιο του λαού” με την “σκληρή” και με την “ήπια” ερμηνεία της φράσης.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1205

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance