Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου: Βίος και λόγοι του Γέροντος Πορφυρίου

Ένα πνευματικότατο και θεολογικότατο βιβλίο διάβασα τελευταία. Πρόκειται για το βιβλίο με τίτλο “Βίος και Λόγοι” του αειμνήστου μεγάλου Γέροντος Βίος και λόγοι του Γέροντος ΠορφυρίουΠορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου. Και μάλιστα το διάβασα σε καιρό που ακούγονται και γράφονται πολλά, αφού μερικοί νέοι θεολόγοι προσπαθούν να ανατρέψουν την διδασκαλία των φιλοκαλικών Πατέρων με θεολογικούς στοχασμούς, ερμηνευτικές ακροβασίες, στην επιδίωξή τους, όπως λέγεται να “παραγάγουν μια καινούργια θεολογία” μέσα στην Εκκλησία. Αγνοούν όμως ότι οι άνθρωποι δεν παράγουν θεολογία, όπως μερικοί θεωρητικοί παράγουν πολιτική, αλλά η Εκκλησία δια των αγίων θεολογεί, ερμηνεύει την αποκάλυψη. Έτσι κουρασμένος και λυπημένος από την αλαζονεία μερικών νέων θεολόγων, που θέλουν να ανατρέψουν το ορθόδοξο κλίμα που δημιουργήθηκε τελευταία, ύστερα από την απελευθέρωση της Ορθοδόξου θεολογίας από την βαβυλώνεια αιχμαλωσία της και την επαναφορά της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και των φιλοκαλικών - ησυχαστών Πατέρων, με ανέπαυσε το βιβλίο του Γέροντος Πορφυρίου.

Το βιβλίο που επιγράφεται “Βίος και Λόγοι” φέρει ως συγγραφέα τον Γέροντα Πορφύριο τον Καυσοκαλυβίτη, αφού είναι δικοί του λόγοι, τους οποίους απομαγνητοφώνησαν και έγραψαν δύο πνευματικά τέκνα του αειμνήστου μεγάλου Γέροντος, που τώρα μονάζουν στην Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής - Χρυσοπηγής Χανίων. Καί, φυσικά, η έκδοση είναι της ιδίας Ιεράς Μονής. Ακούγεται, λοιπόν, καθαρή η φωνή του αγίου Γέροντος, που ανέπαυσε πολλούς ανθρώπους οι οποίοι τον επισκέπτονταν καθημερινά στην έρημο της Αττικής.

Μετά τον πρόλογο και την εισαγωγή που έγραψαν ο Μητροπολίτης Κυδωνίας και Αποκορώνου κ. Ειρηναίος και η Καθηγουμένη της εκδότριας Ιεράς Μονής, Θεοξένη, το βιβλίο διαιρείται σε δύο μεγάλες ενότητες.

Στην πρώτη ενότητα ο αείμνηστος Γέροντας, με τον καθαρό και απλό, αλλά γεμάτο από έμπνευση λόγο του, ομιλεί για τον βίο του, ήτοι την πορεία του προς το Άγιον Όρος, την άσκησή του στην Σκήτη των Καυσοκαλυβίων, την άσκησή του στην Εύβοια, την διακονία του στην Πολυκλινική Αθηνών, την ποιμαντική διακονία του στον Άγιο Νικόλαο Καλλισίων και την Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως Μήλεσι.

Στην “αυτοβιογραφία” του αυτή συναντά κανείς καταπληκτικές φράσεις, όπως “είμαι όντως αλητόπαιδο, αλήτης της αγάπης του Χριστού”, “συνήθιζα να μην αφήνω το μυαλό μου ελεύθερο, για να έχω καθαρότητα νοός”, “ήμουν ένα αγρίμι του δάσους”, “ζούσα μές στ’ άστρα, μές στο άπειρο, στον ουρανό”. Μερικές περιγραφές είναι κείμενα θεολογικότατα και θα έλεγε και λογοτεχνικότατα, όπως το πώς η παρουσία του γερο-Δημά του μετέδωσε το χάρισμα της προσευχής και το διορατικό χάρισμα, η εμπνευσμένη του προσευχητική παρουσία στην έρημο, η βίωση της θεολογίας “τών λόγων των όντων” με την παρουσία και την συνομιλία του με το αηδόνι.

Επίσης, θαυμάσιες είναι οι περιγραφές από την ποιμαντική του διακονία, τόσο στην Πολυκλινική Αθηνών με τους πονεμένους ανθρώπους, όσο και στα ησυχαστήριά του με τους ψυχικά πονεμένους ανθρώπους που τον πλησίαζαν για να αναπαυθούν από τον θεολογικό του λόγο, που έρρεε από την καρδιά του που ήταν πλημμυρισμένη από την αγάπη του Χριστού.

Στην δεύτερη ενότητα παρατίθενται οι λόγοι του που αναφέρονται σε διάφορα θέματα. Οι τίτλοι των θεμάτων είναι οι εξής: –περί Εκκλησίας –περί θείου έρωτος, –περί προσευχής, –περί πνευματικού αγώνος, –περί του μοναχικού πολιτεύματος, –περί του Μυστηρίου της μετανοίας, –περί της αγάπης εις τον πλησίον, –περί της θείας Πρόνοιας, –περί της αγωγής των παιδιών, –περί λογισμών καρδίας, –περί της κτίσεως, –περί ασθενείας, –περί του διορατικού χαρίσματος.

Στους απλούς λόγους του Γέροντος Πορφυρίου κρύβεται μια βαθύτατη θεολογία, αφού είναι γνωστόν ότι η θεολογία δεν είναι περιπεπλεγμένοι στοχαστικοί λόγοι, αλλά αποκαλυπτικοί λόγοι, είναι ξεχύλισμα της Χάριτος που ενοικεί μέσα στην καρδιά του αναγεννημένου ανθρώπου. Επίσης, εκείνο που είναι χαρακτηριστικό και το οποίο παρατηρεί κανείς όταν διαβάζη το βιβλίο αυτό, είναι το ότι ο Γέροντας Πορφύριος είχε μια μαλακή, ευαίσθητη και τρυφερή καρδιά. Ο λόγος του είναι απλός, απαλός, ευγενικός, τρυφερός, προφητικός. Έχει μια βαθύτατη ευγένεια πνεύματος που αναπαύει, αλλά και προκαλεί δημιουργικά τον αναγνώστη.

Οι λόγοι του είναι μια ολόκληρη βιωματική, εμπειρική δογματική της Εκκλησίας μας. Δεν μπορεί κανείς να αναλύση διεξοδικά και μάλιστα σε ένα τόσο μικρό άρθρο τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο αυτό. Είναι, πράγματι, ιεροσυλία να αποσπάση κανείς μερικές φράσεις του και να τις απομονώση από όλα εκείνα που λέγει. Ωστόσο θα ριψοκινδυνεύσω να υπογραμμίσω μερικά μόνον σημεία από την διδασκαλία που υπάρχει πλούσια στο βιβλίο αυτό.

Κάνει λόγο για την άκτιστη Εκκλησία, από την άποψη ότι με την όραση του Θεού ο άνθρωπος ανέρχεται από τον κτιστό Ναό στον άκτιστο Ναό, εκεί συναντά τον Χριστό και τους Αγίους που αποτελούν την κατά Χάριν άκτιστη Εκκλησία, ζουν μέσα στο άκτιστο Φώς. Αυτό αποτελεί εμπειρία του αειμνήστου Γέροντος, αφού είδε τους αγίους μέσα στο Φώς.

Ομιλεί για τον Χριστό που είναι “η αγάπη μας, ο έρωτάς μας” και βεβαίως “η αγάπη στον Χριστό δεν χορταίνεται”. “Όταν αγαπήσουμε τον Χριστό, όλες οι άλλες αγάπες υποχωρούν. Οι άλλες αγάπες έχουν κορεσμό. Η αγάπη του Χριστού δεν έχει κορεσμό” Λέγει ο αείμνηστος Γέροντας: “Όταν ήμουν άρρωστος βαριά και θα έφευγα για τους ουρανούς, δεν ήθελα να σκέφτομαι τις αμαρτίες μου. Ήθελα να σκέφτομαι την αγάπη του Κυρίου μου, του Χριστού μου, και την αιώνια ζωή”. Και αν ο Χριστός τον ελέγξη γιατί εισήλθε χωρίς να έχη ένδυμα γάμου, λέγει ο Γέροντας: “θά σκύψω το κεφάλι και θα πώ: "ό,τι θέλεις, Κύριέ, μου, ό,τι θέλει η αγάπη σου. Το ξέρω, δεν είμαι άξιος. Στείλε με όπου θέλει η αγάπη Σου. Το ξέρω, δεν είμαι άξιος. Στείλε με όπου θέλει η αγάπη Σου. Για την κόλαση είμαι άξιος. Και στην Κόλαση να με βάλεις, αρκεί να είμαι μαζί Σου. Ένα θέλω, ένα επιθυμώ, ένα ζητώ, να είμαι μαζί Σου, όπου και όπως θέλεις Εσύ"”.

Κάνει λόγο για την προσευχή η οποία πρέπει να γίνεται ταπεινά, απλά και ευγενικά. Ευγενική ψυχή καθώς ήταν έτσι ήθελε να γίνεται και η προσευχή. Λέγει: “όπως Εκείνος κρούει με ευγένεια την πόρτα της ψυχής μας, έτσι κι εμείς να ζητούμε ευγενικά αυτό που επιθυμούμε κι αν ο Κύριος δεν απαντάει, να σταματάμε να το ζητούμε”. Αλλού λέγει: “Να προσεύχεσθε στον Θεό με λαχτάρα κι αγάπη, μέσα σε ηρεμία, με πραότητα, μαλακά, χωρίς εκβιασμό”.

Ο πνευματικός αγώνας πρέπει να γίνεται με ηρεμία, αγάπη προς τον Χριστό. Κάπου λέγει: “Η ευαισθησία δεν έχει διόρθωση. Μπορεί μόνο να μετασχηματιστεί, να μεταποιηθεί, να μετατραπεί, να μεταμορφωθεί, να μεταστοιχειωθεί, να γίνη αγάπη, χαρά, θεία λατρεία”. Και αλλού λέγει: “Εγώ όμως σάς λέω, αντί ν’ ασχολείσθε με τον διάβολο και τις πονηρίες του, αντί ν’ ασχολείσθε με τα πάθη, να στραφείτε στην αγάπη του Χριστού”.

Πολλές φορές κάνει λόγο για την αξία της εξομολογήσεως. Η εμπειρία του ως πνευματικού πατέρα είναι καταπληκτική. Λέγει: “Όλα αυτά που μου έλεγε (μιά εξομολογουμένη), τα παρακολουθούσα όχι απλώς με προσοχή, αλλά "έβλεπα" μέσα στον ψυχικό της κόσμο την επίδραση της προσευχής. Την παρακολουθούσα μέσα στην ψυχή της κι "έβλεπα" ότι πήγαινε χάρις μέσα της, όπως την κοίταζα εγώ. Διότι στον πνευματικό υπάρχει χάρις και στον παπά υπάρχει χάρις”.

Φθάνει στο σημείο να πη τον φοβερό λόγο: “ευχαριστώ τον Θεό, που μου έδωσε πολλές αρρώστιες. Πολλές φορές του λέω: "Χριστέ μου, η αγάπη Σου δεν έχει όρια" ..πονάω φοβερά. Προσεύχομαι, όμως, σηκώνοντας τον Σταυρό του Χριστού με υπομονή... Πονάω πολύ, υποφέρω, αλλά είναι πολύ ωραία η αρρώστια μου, την αισθάνομαι ως αγάπη του Χριστού... Δεν με απασχολεί πόσο θα ζήσω κι αν θα ζήσω. Αυτό το έχω αφήσει στην αγάπη του Θεού”.

Ως αληθινός μοναχός που ήταν ο Γέροντας Πορφύριος μιλούσε και για τον πραγματικό μοναχισμό, ήτοι για την αξία του μοναχισμού, για την σύνδεσή του με την Αγία Γραφή, για το πώς αναγνωρίζει κανείς την κλήση του για την μοναχική ζωή, για την υπακοή και την προσευχή και μάλιστα την νυκτερινή προσευχή κλπ. Σε ένα σημείο λέγει: “Για να ζεί, όμως, σωστά ο μοναχός πρέπει να έχει μοναχική συνείδηση... Ζεί με τη σιωπή, την νοερά προσευχή, την άσκηση, την υπακοή. Πρέπει να αποθάνει για όλα, για να ζεί εν Χριστώ. Ξυπνά με λαχτάρα, κάνει τον κανόνα του, τρέχει στις ακολουθίες, στα διακονήματα. Μια είναι η έγνοιά του, πώς θ’ αρέσει στον Θεό, πώς θα υπηρετήσει τον Θεό, πώς θα γίνει αίτιος να δοξάζεται το όνομα του Θεού”. Αλλού λέγει: “Για να προκόψει κανείς στο μοναστήρι, πρέπει ν’ αγωνίζεται, χωρίς να πιέζεται από κανέναν. Όλα με χαρά και προθυμία, χωρίς να πιέζεται από κανέναν”. Όταν κανείς πιέζεται βλάπτεται πνευματικά. “Ό,τι κάνεις αγγάρια και κλωτσάει η ψυχή σου μέσα σου, βλάπτεται. Έχω δει και μοναχούς κι ανθρώπους κάθε ηλικίας να φεύγουν εντελώς απ’ την Εκκλησία κι απ’ τον Θεό, μην αντέχοντας την εσωτερική πίεση αλλά και την πίεση από άλλα πρόσωπα”. Ένα Μοναστήρι πρέπει να στηρίζεται στην μοναχική ζωή και όχι απλώς στο εξωτερικό τυπικό. Λέγει ο αείμνηστος Γέροντας: “Σ’ ένα μοναστήρι μπορεί να υπάρχει σειρά, αλλά η μοναχική ζωή να είναι ανύπαρκτη”.

Στο βιβλίο αυτό θίγονται μεγάλα θέματα της πνευματικής ζωής από την υπακοή και την ταπείνωση, μέχρι την θεοπτία και τις αποκαλυπτικές εμπειρίες. Και όλα αυτά με έναν απλό και ταπεινό τρόπο, που δείχνει ότι κινείται ο Γέροντας μέσα στην αλήθεια. Μου άρεσε ένας λόγος του αγίου Γέροντος, που ήταν και “δόγμα” της ζωής του: “Να εργάζεσθε ως αθάνατοι και να ζήτε ως μελλοθάνατοι”.

Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό παρατήρησα ότι είναι ένα βιβλίο πνευματικής ελευθερίας, κινείται σε έναν ευρύ χώρο, ουράνιο χώρο, όπου δεν υπάρχει στενότητα. Αυθόρμητα επανέλαβα πολλές φορές τον λόγο ενός Αγιορείτη, όταν διάβαζε κείμενα του αγίου Ισαάκ του Σύρου: “Με τρέλανες, παπούλη!”. Αυτό δείχνει τί ακριβώς είναι η πνευματική ελευθερία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ότι είναι εμπειρία του ακτίστου φωτός. Και το δείχνει αυτό, γιατί ο ίδιος ο Γέροντας Πορφύριος είχε ανεβή πολύ ψηλά, είχε θεοπτική εμπειρία και από το πνευματικό αυτό ύψος παρατηρεί και ερμηνεύει όλα τα θέματα της καθημερινής ζωής των ανθρώπων.

Όπως λέγει ο αείμνηστος Γέροντας, όταν ο άνθρωπος βιώση την αγάπη του Θεού, τότε αφ ενός μεν αισθάνεται ότι η “θρησκεία μας είναι αγάπη, είναι έρωτας, είναι ενθουσιασμός, είναι τρέλα, είναι λαχτάρα του θείου”, είναι ένας πνευματικός οίνος και αυτός “ο πνευματικός οίνος είναι άκρατος, ανόθευτος, πολύ δυνατός κι όταν τον πίνεις, σε μεθάει”, αφ’ ετέρου δε μέσα από αυτήν την προοπτική υπερβαίνονται όλα τα προβλήματα της καθημερινότητος. Λέγει ο Γέροντας: “Όταν βρείς τον Χριστό, σού αρκεί, δεν θέλεις τίποτε άλλο, ησυχάζεις. Γίνεσαι άλλος άνθρωπος. Ζείς παντού, όπου υπάρχει ο Χριστός. Ζείς στα άστρα, στο άπειρο... Όπου υπάρχει η αγάπη στον Χριστό, εξαφανίζεται η μοναξιά. Είσαι ειρηνικός, χαρούμενος, γεμάτος. Ούτε μελαγχολία, ούτε αρρώστια, ούτε πίεση, ούτε άγχος, ούτε κατήφεια, ούτε κόλαση”. Και αλλού λέγει: “Ο θείος πόθος νικάει κάθε πόνο κι έτσι κάθε πόνος μεταποιείται και γίνεται αγάπη Χριστού. Αγαπήστε τον Χριστό και θα σάς αγαπήσει κι Εκείνος. Όλοι οι πόνοι θα περάσουν, θα νικηθούν, θα μεταποιηθούν. Τότε γίνονται όλα Χριστός, γίνονται Παράδεισος”.

Ο ίδιος είχε αυτήν την πνευματική ελευθερία, γιατί ζούσε στο Φώς του Θεού, αγαπούσε τον Χριστό. Γι’ αυτό μπορούσε να πή: “Μές στο πλήθος, στον κόσμο και στον θόρυβο της Ομόνοιας εγώ ύψωνα τα χέρια στον Θεό και ζούσα μέσα μου όπως στην έρημο του Αγίου Όρους... Όλους τους αγαπούσα, για όλους πονούσα, όλα με συγκινούσαν. Αυτό μου το είχε δώσει η θεία χάρις. Έβλεπα τις νοσοκόμες με τις λευκές στολές, σά λευκοφορεμένους αγγέλους να κατεβαίνουν στην εκκλησία και δάκρυζα που τις έβλεπα... Όταν πάλι έβλεπα μια μάνα να βυζαίνει το μωρό της, συγκινιόμουν. Όταν έβλεπα μια γυναίκα έγκυο, δάκρυζα. Έβλεπα τις δασκάλες που πήγαιναν τα παιδιά στην εκκλησία και δάκρυζα για το έργο της αγάπης”.

Όπως έλεγα στην αρχή ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία γίνονται πολλές θεολογικές αναλύσεις, οι οποίες σκοτίζουν τα πράγματα και συγχύζουν τους ανθρώπους. Νέοι θεολόγοι διακατέχονται από μια οίηση και αλαζονεία να κρίνουν όλους τους προγενεστέρους τους θεολόγους και να τονίζουν τα θεολογικά τους σφάλματα, υπονοώντας ότι αυτοί ανακάλυψαν την αλήθεια των πραγμάτων. Αντί να κάνουν ένα δημιουργικό θετικό έργο ασχολούνται με κρίσεις και απορρίψεις άλλων προγενεστέρων τους καλών θεολόγων και δημιουργούν μια σύγχυση στην ζωή των ανθρώπων. Αυτό είναι δείγμα μικρών και συγκεχυμένων ανθρώπων, που δεν γνωρίζουν εμπειρικά τί είναι ορθόδοξη θεολογία, γιατί αν το γνώριζαν δεν θα έκαναν ανούσιες αναλύσεις. Είναι έτοιμοι μάλιστα να κρίνουν αρνητικά και κείμενα αγίων Πατέρων, δεν το κάνουν όμως από φόβο. Παρά ταύτα κρίνουν και καταδικάζουν εκείνους που στηρίζονται στους Πατέρας. Πάσχουν από το σύνδρομο του θεολογικού επιστημονισμού και του παραδοξολογισμού. Αυτό, άλλωστε, φαίνεται και από τους παράδοξους και αντορθόδοξους τίτλους των βιβλίων τους που αυτοί επιλέγουν.

Μέσα σε μια τέτοια εποχή ο “Βίος και οι Λόγοι” του Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου είναι μια ειρηνική πυρηνική βόμβα, που αποκαλύπτει τί είναι η πνευματική ζωή, τί είναι η θεολογία και κυρίως πώς βιώνεται και αποκτάται η Ορθόδοξη Θεολογία, πέρα από σχολαστικισμούς και βερμπαλισμούς. Ο Γέροντας Πορφύριος ήταν ένας ησυχαστής Πατέρας με την τρυφερή αγάπη, την απέραντη πνευματική ελευθερία και το προφητικό χάρισμα. Είναι ένας άγιος που ανέπαυσε πολλούς πονεμένους ανθρώπους. Επομένως το βιβλίο αυτό αποτελεί κριτήριο εκκλησιαστικού φρονήματος και ζωής, πρότυπο ορθοδόξου θεολογικού εκκλησιαστικού λόγου.

Θα ήθελα να συγχαρώ την Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής - Χρυσοπηγής Χανίων για την μεγάλη αυτή προσφορά, που είναι σημαντική για την Εκκλησία και τους ανθρώπους που αγωνίζονται τον καλό αγώνα της πίστεως και να παρακαλέσω τους αναγνώστας να διαβάσουν το βιβλίο αυτό, που είναι αυθεντικό κριτήριο ορθοδόξου ζωής και δημιουργεί μια έμπνευση για την απαλλαγή από μικρότητες και την απόκτηση της αγάπης του Χριστού.

  • Προβολές: 1021

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance