• Αρχική
  • Τεῦχος 88 - Μάϊος 2003
  • Πρωτοπρεσβυτέρου, Κωνσταντίνου Ν. Καλλιανού: Βιβλιοπαρουσίαση: Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου: “Ο Ορθόδοξος Μοναχισμός ως προφητική, αποστολική και μαρτυρική ζωή”

Πρωτοπρεσβυτέρου, Κωνσταντίνου Ν. Καλλιανού: Βιβλιοπαρουσίαση: Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου: “Ο Ορθόδοξος Μοναχισμός ως προφητική, αποστολική και μαρτυρική ζωή”

Ἐκδότης: Ιερὰ Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου, Πελαγίας, 2002, σ.σ 545.

Το βιβλίο του Σεβασμιωτάτου “Ο Ορθόδοξος Μοναχισμός” το έχουμε παρουσιάσει από τις στήλες της Ε.Π. Ωστόσο, η γνώμη του π. Κωνσταντίνου είναι βαρύνουσα, καθώς είναι ένας έγγαμος Κληρικός με βαθειά αγάπη προς τον Μοναχισμό και μάλιστα το Άγιον Όρος. Αυτή η φαινομενική αντίθεση (έγγαμος-αγάπη προς τον μοναχισμό), όπως και η αντίστροφη (μοναχός-σεβασμός προς τον γάμο) είναι ένδειξη υγείας και ορθοδόξου εκκλησιαστικού φρονήματος. Δίδουμε, λοιπόν, τον λόγο στον φιλοκαλικό αυτόν παπά της νησιωτικής Ελλάδος, για το πώς είδε το βιβλίο του Σεβασμιωτάτου:

* * *

“Ο Ορθόδοξος Μοναχισμός ως προφητική, αποστολική και μαρτυρική ζωή”Το βιβλίο αυτό, το τεσσαρακοστό έβδομο της συγγραφικής διαδρομής του λογίου Ιεράρχου και κατά πάντα φιλομόναχου, αλλά και φιλοαθωνίτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου, έχω την εντύπωση ότι αποτελεί και είναι μια επιβεβαίωση του βαθύτερου ψυχισμού του, ο οποίος έχει διαπλαστεί μέσα σε φιλομόναχο οικογενειακό περιβάλλον. Αυτό άλλωστε μας το εξομολογείται κι ο ίδιος ο Σεβασμιώτατος (σ.15) επιτρέποντάς μας έτσι να διαπιστώσουμε και να επισημάνουμε τις ρίζες που στερέωσαν μέσα του την ουσία και το νόημα του Ορθόδοξου Μοναχισμού.

Μελετώντας προσεχτικά το βιβλίο αυτό παρατηρούμε να χωρίζεται σε πέντε ενότητες, οι οποίες αφορούν διάφορα συναφή ζητήματα σχετιζόμενα με τον Ορθόδοξο Μοναχισμό. Ουσιαστικά δε οι ενότητες αυτές είναι και αποτελούν ιδιαίτερες μελέτες που θα μπορούσαν στο μέλλον η κάθε μια από αυτές, με κατάλληλη επεξεργασία και μεγαλύτερη ανάλυση, να γίνουν αυτοτελή πονήματα-βιβλία.

Η πρώτη ενότητα που επιγράφεται “Ορθόδοξος-ησυχαστικός μοναχισμός” (σελ.21-161), αναλύει προσεχτικά και τεκμηριωμένα τη γένεση και την περαιτέρω εξέλιξη του μοναχισμού. Είναι χαρακτηριστικό, σημειώνει ο Σεβασμιώτατος, ότι όταν εκκοσμικεύτηκαν πολλοί χριστιανοί τότε αναπτύχθηκε ο μοναχισμός όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, γιατί ο μοναχισμός είναι αντίδραση εναντίον του πνεύματος της εκκοσμικεύσεως (σελ. 24).

Πολύ σημαντικό κεφάλαιο σ’ αυτή την ενότητα είναι το “Μοναχισμός και θεραπεία” (σ. 26-28), όπου με συμπυκνωμένο σε έννοιες και θέσεις λόγο ο Σεβασμιώτατος καταθέτει πολύ ορθά ότι “η Εκκλησία έχει τα Μοναστήρια ως τις ιδιαίτερες εξεταστικές κλινικές, τους θαλάμους εντατικής παρακολουθήσεως, για να κάνη μεγαλύτερη έρευνα και να αντιμετωπίση κρυφές ασθένειες ή να οδηγήση τον άνθρωπο στη θέωση..(σ. 27)”. Όπως επίσης πολύ συγκινητικά και ευκατάνυκτα είναι τα κείμενα-προσφωνήσεις σε ρασοφορίες και “κουρές”, τις οποίες πραγματοποίησε ο Σεβ. όταν ίδρυσε στην Έδεσσα τη σημερινή αδελφότητα της Μονής αυτής, η οποία και εκδίδει τα συγγράμματά του, δηλαδή του Γενεθλίου της Θεοτόκου, που και κατευθύνει πνευματικά εδώ και δύο περίπου δεκαετίες.

Αν και απομαγνητοφωνημένα κείμενα των προσφωνήσεων αυτών μας παραδίδει ο Σεβ., εν τούτοις νοερά μπορούμε να εισέλθουμε στο πνευματικό κλίμα που δημιουργείται σε τέτοιες κορυφαίες ώρες, οι οποίες αναμφίβολα συνδέονται με την ανακαίνιση του παλαιού ανθρώπου, δια της νεκρώσεώς του, πάντα μέσα στην όλη προοπτική της μετανοίας (σ. 121-122)

Παραθέτω ένα αντιπροσωπευτικό τμήμα: “Όταν γίνεται ρασοφορία, ή όταν γίνεται κουρά συνήθως γίνεται και αλλαγή του ονόματος...Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που είναι αιτία αυτής της αλλαγής. Ο ένας είναι ότι εισέρχεσαι σε μια καινούρια ζωή. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να απαλλαγής από τον παλαιό άνθρωπο..... Πρέπει ο μοναχός να ξεχάση την κοσμική του ζωή και να αποδυθή τον παλαιό εαυτό του, όπως ακριβώς αποδύεται το κοσμικό του όνομα. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι με τη ρασοφορία και αργότερα με την ακολουθία του Μεγάλου αγγελικού σχήματος γεννιέσαι πνευματικά, αφού η μοναχική κουρά είναι μια νέα γέννηση, ένα δεύτερο βάπτισμα.........Και τρίτος λόγος, που δίνεται το καινούριο όνομα είναι, ώστε με τη χάρη και την ευλογία του αγίου που έχει αυτό το όνομα, να προχωρήσης και να βαδίσης σταθερά την μοναχική ζωή, έχοντας ως πρότυπο τον συγκεκριμένο άγιο...(σελ. 127)”.

Στον αναγνώστη που αγαπά, τιμά και σέβεται το Άγιον Όρος, θα ήθελα πριν προχωρήσω στη Β` ενότητα που φέρει τον τίτλο: “Ο αγιορειτικός και σιναϊτικός μοναχισμός” (σελ.183-356) να θυμίσω ένα πολύ σημαντικό δοκίμιο του Σεβ. που τιτλοφορείται “Το Άγιον Όρος σήμερα” (βλ.τό βιβλίο του Ποιότητα ζωής, Αθήνα 1987 σελ. 216-221). Εκείνο το κείμενο, που θα μπορούσε να γίνει ιδιαίτερο βιβλίο, καταγράφει πολύ σύντομα φυσικά, τα πρώτα Αθωνικά βιώματα του Σεβ., τα οποία σε συνάρτηση με τα όσα καταθέτει στο περιώνυμο πλέον βιβλίο του “Μια βραδυά στην έρημο του Αγίου Όρους” και συμπληρώνει στα προλεγόμενα του παρόντος πονήματος, αλλά και στο εξομολογητικό -άς μου επιτραπεί ο όρος- μελέτημα “Σκητιώτικη ζωή” (σελ. 271-280) χαρτογραφούν πλήρως τον ψυχισμό του. Κάτι που παρατηρούμε στις ομιλίες του κατά τις επισκέψεις του ως Επίσκοπος στο Όρος, αλλά και στα υπόλοιπα δοκίμιά του. Έχω την εντύπωση πώς θα πρέπει τα αγιορειτικά του Σεβ. να γίνουν ιδιαίτερο βιβλίο. Γιατί το αξίζουν.

Η Τρίτη ενότητα που επιγράφεται “Το μυστήριο του Σταυρού στη μοναχική ζωή” (σελ.359-432) περιλαμβάνει μια σειρά θεολογικών μελετών που βασίζονται στην συγγραφική προσφορά του Μ. Βασιλείου, που διαμόρφωσε τον κοινοβιακό μοναχισμό (σελ. 359) και προσεχτικά τον δίδαξε μέσα από τα κορυφαία συγγράμματά του, ιδιαίτερα τα λεγόμενα “Ασκητικά”, δηλ. τους περίφημους τρεις ασκητικούς του λόγους, την “Ασκητικήν προδιατύπωσιν”, τους “Όρους κατ’ επιτομήν” κλπ. Μέσα σε όλα αυτά, σημειώνει ο Σεβ. υπάρχει πλούσιο υλικό, που δείχνει τί ακριβώς είναι ο μοναχισμός, ποιοί είναι αληθινοί μοναχοί και πώς πρέπει να ζουν μέσα στην Εκκλησία (σελ. 367). Κι αλλού σημειώνει πώς ο μοναχικός βίος είναι σταυρικός βίος (371) κάτι που μας φέρνει στο νού την κατανυκτική εικόνα του εσταυρωμένου μοναχού. Μακάριοι στ’ αλήθεια οι μοναχοί εκείνοι που παραμένουν μέχρι της εσχάτης ώρας στο σταυρό του αναιμάκτου μαρτυρίου, το οποίο εκουσίως επέλεξαν και δεν παρασύρονται ή επαίρονται από τα κελεύσματα του κόσμου.

Παρακαλώ πολύ τον αναγνώστη να σταθή με ιερή προσοχή στο κεφάλαιο “Η προσωπική μέθεξη του μυστηρίου του Σταυρού από τον αείμνηστο Γέροντα Σωφρόνιο” (σελ. 426-430). Είναι μια σύντομη μεν μελέτη, η οποία αξίζει τον κόπο, με βάση και τις προσωπικές εμπειρίες του Σεβ. από τις συζητήσεις που είχε με τον άγιο Γέροντα, να γίνει πιο εκτενής και να ενταχθεί σε νέο βιβλίο αφιερωμένο ειδικά στον π. Σωφρόνιο. Γιατί το αξίζει.

Η τέταρτη ενότητα θίγει το μεγάλο ζήτημα των καιρών μας, την εκκοσμίκευση του Ορθόδοξου Μοναχισμού, ήτοι την αλλοίωση της προφητικής, της αποστολικής και της μαρτυρικής ζωής των μοναχών. Και εκκοσμίκευση είναι η απώλεια του πνεύματος της άληθινής μετανοίας, οπότε ο άνθρωπος και δη ο μοναχός παραμένει στο ενταύθα και δεν προχωρεί στο αλλαχού, στο επέκεινα. (σελ.445). Με οδηγό μάλιστα τον συνειδητό μοναχό και Άγιο, τον όσιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο, ο Σεβ. προσπαθεί να δείξει και ν’ αποδείξει τί είναι και πώς επιτυγχάνεται - πάντα με τη συνδρομή της κενοδοξίας -, η οποία και ακολουθεί τον μη αποτασσόμενο τον κόσμο και τα εν αυτώ μοναχό. Ή, όπως λέγει ο όσιος Συμεών, “Το των μοναχών περιβέβλημαι σχήμα και ως μοναχός αγαπώ τα εν κόσμω” (σελ. 465)

Τέλος, στην πέμπτη ενότητα, με την οποία κλείνει το ογκώδες αυτό βιβλίο, γίνεται λόγος για την κανονική δομή του μοναχισμού. Πώς δηλαδή οι ιεροί Κανόνες, αυτή η έκφραση της ποιμαντικής που ασκεί η Εκκλησία, αντιμετωπίζουν το μοναχό προσπαθώντας με τρόπο νουθετικό να τον καθοδηγούν - αυτό άλλωστε εννοεί και η λέξη κανόνας - ώστε να διάγει βίο ησύχιο και μονότροπο (σελ. 489)

Αναλυτικά ο Σεβ. προσπαθεί να μας δώσει να καταλάβουμε πώς οι ιεροί Κανόνες βοηθούν τον μοναχό να μην αποκλίνει της αποστολής του. Π.χ. το θέμα της παραμονής στο μοναστήρι του μέχρι τέλους, εκτός αν συντρέχουν άλλοι λόγοι που τον αναγκάζουν ν’ αποχωρήσει (σελ.505) ή το θέμα της ακτημοσύνης (σελ.506) κ.ά. Όπως επίσης σοβαρό ζήτημα είναι τα Κοινόβια να λειτουργούν με βάση τις αρχαίες μοναχικές διατάξεις και να αποτελούν “φροντιστήρια ανθρώπων φιλοσόφων τον βίον”.

Το τελευταίο κεφάλαιο που ερμηνεύει πολύ συγκινητικά την ακολουθία του Μεγάλου Αγγελικού Σχήματος (σελ.519-545) -άν και για τους Πατέρες το μοναχικό σχήμα είναι ένα (βλ. σελ. 502)- με προσεχτικό και βιωματικό τρόπο. Κάτι που αξίζει να διαβάσουμε, για να καταλάβουμε πώς όταν τα εξωτερικά γνωρίσματα του μοναχού, κουκούλιο, πολυσταύριο, Σχήμα κλπ. αποσυνδεθούν από το βαθύτερο και θεολογικότατο νόημα των ομολογιών και των υποσχέσεων, καταντούν τύπος. Μάλιστα θα ήθελα να προτρέψω τον αναγνώστη μου να μελετήσει προσεχτικά και δύο διηγήματα. Το ένα είναι “Ο Καλόγερος” του Αλ. Παπαδιαμάντη και το άλλο “Το Τάξιμον” του Αλ. Μωραϊτίδη. Νομίζω πώς θα συμπληρώσει τέλεια την εικόνα της φριχτής, όντως, ώρας κατά την οποία ο μοναχός λαμβάνει το δεύτερον βάπτισμα (βλ. περισσότερα σελ. 532 εξ).

Ετικέτες: Βιβλιοπαρουσίαση

  • Προβολές: 1120

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance