Γιάννη Βαρδακουλά: Παιδονομία στὸν Παλαιότερο Ἔπαχτο

ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ

του Γιάννη Βαρδακουλά

Το παρόν κείμενο αποτελεί απόσπασμα από την ομιλία του κ. Γιάννη Βαρδακουλά στην εκδήλωση του 1ου Λυκείου για τα ογδοντάχρονα της ιδρύσεώς του (βλ. σελ. 5 του παρόντος τεύχους), την οποία είχε την ευγενή καλωσύνη να μας παραχωρήση για μια πρώτη δημοσίευση.

*

...Θα επιστρέψω στα μαθητικά μου χρόνια, για να σκιαγραφήσω την παιδονομία κατά τα χρόνια του Μεσοπολέμου και προγενέστερα στον παλαιότερο Έπαχτο, τον τρόπο με τον οποίο δηλαδή η κοινωνία και το Σχολείο επέβλεπαν από ορισμένη άποψη τη συμπεριφορά της μαθητικής νεολαίας. Και θα επιστρέψω με βαθειά συγκίνηση, καθώς αναθυμιέμαι τις μορφές των συμμαθητών μου, με τους οποίους με συνέδεε αδελφική αγάπη, καθώς αναθυμιέμαι τις ιερές μορφές των καθηγητών και του Γυμνασιάρχη μας, που αγωνίζονταν να μας μάθουν γράμματα και να μας κάνουν χρηστούς πολίτες, στους οποίους οφείλουμε την έμπνευση για τα βήματα του κατοπινού μας βίου. Ευχαριστώ τον Λυκειάρχη και τους καθηγητές του Σχολείου μας για την τιμή που μου έκαναν να με καλέσουν στη σημερινή εκδήλωση με την συμπλήρωση των πρώτων ογδόντα χρόνων από την ίδρυσή του, το 1923.

Στην εφημερίδα της εποχής εκείνης (Η ΦΩΝΗ) έχει γραφεί το ακόλουθο σχόλιο: “Με μεγάλην ανακούφισιν η Κοινωνία μας παρακολουθεί τας ενεργείας του κ. Γυμνασιάρχη δια την ίδρυσιν παιδονομίας. Τα σοβαρά εξ αυτής οφέλη, άτινα θέλει αποκομίσει η μαθητιώσα και μη Νεολαία ουδείς δύναται να παρίδη, η ιδιαιτέρα δε σημασία ήν απέδωσε εις αυτήν ο κ. Γυμνασιάρχης και αι επίμοναι ενέργειαί του δια την πραγματοποίησίν της μας ικανοποιούν απολύτως και μας επιβάλλουν να τον ευχαριστήσωμεν θερμότατα και να του επιστήσωμεν την προσοχήν, όπως η θέσις αυτή του παιδονόμου δεν πρέπει να γίνη αντικείμενον ρουσφετολογίας”.

Η θέση του παιδονόμου ήταν μετακλητή. Η επιλογή μεταξύ των υποψηφίων και ο διορισμός του ήταν κάθε φορά της αρμοδιότητας και του Κοινοτικού Συμβουλίου. Επόμενο ήταν η συμμετοχή από το παρασκήνιο της κομματικής πολιτικής, οποία εξαντλούμενη συνήθως τοπικά στις πελατειακές σχέσεις, εύρισκε την ευκαιρία για το “ρουσφέτι”. Τα τελευταία προ του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου χρόνια η επιλογή ήταν, φαίνεται, της ευθύνης μόνο των καθηγητών και των κηδεμόνων, όπως προκύπτει από δημοσίευμα τοπικής και πάλιν εφημερίδας, κατά το οποίο: “Ολονύκτια κατέστη η σχετική συνεδρίασις των κ.κ. Καθηγητών και Κηδεμόνων δια την εκλογήν του καταλλήλου προσώπου ως παιδονόμου της πόλεώς μας. Διότι το θέαμα που ενεφάνισαν αι προ της εκλογής ιεροκρύφιαι ενέργειαι ενίων υποψηφίων όχι μόνον δεν εποικοδομεί τον σκοπόν και την δικαιολογίαν του παιδονόμου, αλλ’ απεναντίας ενισχύει την εντύπωσιν μερικών ότι εις το ζήτημα τούτο ήτο δυνατόν να υπηρετηθή η ιδέα της αργομισθίας. Ευχόμεθα εν πάση περιπτώσει, ότι ο επί τέλους εκλεγείς να δυνηθή ν’ ανταποκριθή εις την ελπίδα των εκλογέων του και την απαίτησιν του κοινού αισθήματος. Αλλ’ αλλοίμονον μόνον εάν δια την προφύλαξιν των μαθητών επαναπαυθούν μοιρολατρικώς εις τον ζήλον του παιδονόμου και δεν εντείνουν με άγρυπνον την φροντίδα των επ’ αυτού οι κ.κ. Καθηγηταί και Κηδεμόνες” Επιβεβαιώνεται έτσι ότι για την κατάληψη της θέσης του παιδονόμου υπήρχε ανταγωνισμός, επικουρούμενος από την παρασκηνιακη δραστηριότητα των πολιτικών κομμάτων, που μπορούσε να οδηγήση στην εκλογή προσώπου μη ανταποκρινομένου στην εκπλήρωση του καθήκοντός του. Κατά καιρούς διετέλεσαν ως παιδονόμοι, όπως θυμάμαι, οι Γ. Καπεντζώνης και Δημ. Λουκόπουλος, πρώην αστυνομικοί, ο Δημ. Σκαρπιάς και τελευταίος μέχρι το 1940 ο Ν. Ευαγγελόπουλος.

Σχετικά με την μισθοδοσία του παιδονόμου είχε εκδοθή στις 4 Δεκεμβρίου 1925 διάταγμα, κατά το οποίο το αναγκαίο ποσόν εβάρυνε τους γονείς και κηδεμόνες με απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου...

Για τα μετά την απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό χρόνια υπάρχει μια γραπτή μαρτυρία (1829) για τον διορισμό επιστατών και εφόρων στο Σχολείο του Αντ. Αναγνωστόπουλου και του Κ. Πάνου χωρίς να προσδιορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους. Είναι λογικό να δεχθή κανείς ότι ως επιστάτες και έφοροι επωμίζοντο και την υποχρέωση της παιδονομίας. Όπως είναι γνωστό, αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης ιδρύθηκε “Αλληλοδιδακτικό” Σχολείο για την Στοιχειώδη Εκπαίδευση, με πρώτο δάσκαλο τον Ι. Χρυσοβέργη. Κατά την αλληλοδιδακτική μέθοδο οι παλαιότεροι και περισσότερο εκπαιδευμένοι βοηθούσαν τους πρωτοείσακτους ως αρχάριους και τους “υπολειπομένους” στα γράμματα. Σε ομιλία του εν συνεχεία δασκάλου Γ. Χριστιανού αναφέρονται τα ακόλουθα: “Παρακαλείσθε (οι πατέρες και οι μητέρες) να στείλετε τα τέκνα σας εις το σχολείον, συγχρόνως ειδοποιείστε ότι θέλετε είσθε υπόχρεοι δια την ευταξίαν και όλοι θέλετε στέλλει τα τέκνα σας με την ενδεχόμενην πάστραν, επειδή η πάστρα ζωογονεί το πνεύμα και ωφελεί τον νούν. Πρό τούτοις όλοι θέλετε παραγγέλει τα τέκνα σας δια να φυλάττουν ακριβώς όλας τας παραγγελίας του δασκάλου...”...

Ο “πειθαρχικός” κώδικας για τους μαθητές προδιέγραφε αρκετές υποδεικνυόμενες συμπεριφορές και απαγορεύσεις όπως:

  • Η απαγόρευση εισόδου στον κινηματογράφο, στο θέατρο και το θέατρο σκιών, πλην των καλλιτεχνικών εκείνων εκδηλώσεων, που διοργάνωνε το Σχολείο και μόνο για τους μαθητές.
  • Η παρουσία σε κέντρα διασκέδασης, όπως τα καφενεία, έστω και με τη συνοδεία των γονέων και κηδεμόνων.
  • Η κυκλοφορία κατά τις εσπερινές και νυχτερινές ώρες.
  • Η συμμετοχή σε θορυβώδεις εκδηλώσεις, που διατάρασσαν την ησυχία και την ευταξία στην πόλη, σε πολιτικές συγκεντρώσεις και στις καρναβαλικές εκδηλώσεις, που θεωρούνταν ότι δεν προσιδίαζαν στο μαθητή.
  • Η επίσκεψη και αναστροφή στο χώρο του λιμανιού.
  • Η σύναψη ερωτικών σχέσεων.
  • Οι σχέσεις με μεγαλύτερους στην ηλικία νέους εξωσχολικούς.
  • Το κάπνισμα.
  • Η επίσκεψη στους γνωστούς “οίκους”, που μεταβατικά περνούσαν από την πόλη μας.

Τουναντίον ήταν επιβεβλημένο στον μαθητή:

  • Η συμμετοχή την Κυριακή στον ομαδικό εκκλησιασμό του Σχολείου. Η συγκέντρωση πραγματοποιούνταν κατά τάξη στον αύλειο χώρο του Σχολείου, ελέγχονταν την επόμενη οι μη προσερχόμενοι, και εκείθεν “εν σώματι” δια μέσου των οδών της πόλεως έφθαναν στον ιερό Ναό, εναλλάξ στον Άγιο Δημήτριο και την Αγία Παρασκευή. Για να αποφεύγεται ο συνωστισμός και ο θόρυβος κατά την είσοδο, προηγείτο η συγκέντρωση του “οβολού” κάθε μαθητή και η παράδοση του ποσού στον επίτροπο της Εκκλησίας. Η ένσταση του “Μένιππου” προβαλλόταν μερικές φορές....
  • Η συμμετοχή στα Μυστήρια της Εξομολόγησης και της Κοινωνίας, για την οποία ήταν συνεχείς οι παραινέσεις του καθηγητή των Θρησκευτικών.
  • Ο χαιρετισμός-στρατιωτικός- προς τα τιμώμενα στην κοινωνία πρόσωπα, όπως οι ιερωμένοι, οι εκπαιδευτικοί, οι ανώτατοι στρατιωτικοί κλπ.
  • Η πρόθυμη συμπαράσταση και βοήθεια προς τα ηλικιωμένα άτομα, ιδιαίτερα δε προς τους χρήζοντας συμπαράστασης λόγω γήρατος, ασθένειας...
  • Προβολές: 851

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance