Παναγιώτη Μελικίδη: Προς τους υπερασπιστές της άγονης διανόησης

του Παναγιώτη Μελικίδη

Στο περιοδικό “Ιστορικά” της εφημερίδας “Ελευθεροτυπία” (12 Φεβρουαρίου), διαβάζουμε ότι ο Θεόφιλος Καΐρης, ο ενάρετος και σοφός κληρικός, υπήρξε θύμα των διώξεων της επίσημης Εκκλησίας. Με αφορμή αυτήν την διαπίστωση του περιοδικού θα δούμε για ποιούς λόγους καθαιρέθηκε ο Καΐρης, όπως επίσης και την διαλλακτική στάση της Ιεραρχίας απέναντί του.

Η Σύνοδος δεν κατεδίκασε τον Θεόφιλο Καΐρη για τη σοφία του ή για το διδακτικό του έργο. Η προσφορά του εκτιμήθηκε από τους εκκλησιαστικούς κύκλους. Απόδειξη ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντίνος (1830-1834) του χάρισε οικόπεδο, για να λειτουργήση το Ορφανοτροφείο του στην Άνδρο (1835).

Ο Καΐρης όμως με πρόσχημα την άσκηση φιλανθρωπικού έργου κάλυπτε ένα δικό του θρησκευτικό και φιλοσοφικό σύστημα (“θεοσεβισμός”) με προεκτάσεις κοινωνικές και πολιτικές. Δεν δημιούργησε απλώς μια χριστιανική αίρεση, αλλά δικιά του θρησκεία, που η θεολογία της ήταν αόριστη και απέρριπτε όλα τα χριστιανικά “δόγματα”, ακόμη και αυτή την ύπαρξη του Τριαδικού Θεού. Έτσι εκτός από το δικό του “Σύμβολο” είχε δημιουργήσει δική του “σωτηριολογία”, “εκκλησιολογία” και “εσχατολογία”. Επιπλέον δημιούργησε στους οπαδούς του μια σεκταριστική αντίληψη για την κοινωνία. Ενδεικτικό αυτής της αντίληψης ήταν ότι απαγόρευε τους γάμους με άτομα, που δεν ανήκαν στον θεοσεβικό χώρο. Επιπλέον ασκούσε προσηλυτισμό, με αποτέλεσμα να προσχωρήσουν 700 οικογένειες της Άνδρου στον Καϊρισμό.

Η Ιερά Σύνοδος δεν κατεδίκασε τον Καΐρη αιφνίδια και άκριτα. Από το 1838 διαφαινόταν η αποστασιοποίησή του από την Ορθόδοξη Εκκλησία, με αποκορύφωμα να μη λειτουργή ως Ορθόδοξος κληρικός, αλλά να εισαγάγη στο Οικοτροφείο δική του λατρεία. Η Σύνοδος αρχίζει τις επεμβάσεις μόλις το 1839. Δεν μπορούσε να ενεργήση διαφορετικά, διότι ο Καΐρης δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε πολίτης, αλλά έφερε το σχήμα του κληρικού και εμφανιζόταν ως εκπροσωπος της Εκκλησίας. Η Σύνοδος θα μακροθυμούσε περισσότερο - μην ξεχνάμε ότι Γραμματέας της ήταν ο φιλελεύθερος και ανεκτικότατος Φαρμακίδης - αν δεν διαμαρτυρόταν για την κατάσταση που δημιουργήθηκε το Πατριαρχείο, αν ο Τύπος δεν φιλοξενούσε στις σελίδες του σωρεία καταγγελιών, αν δεν ξεσηκώνονταν οι λαϊκοί και μάλιστα πολλοί κρατικοί υπάλληλοι των Κυκλάδων. Ακόμη και ο Επίσκοπος Άνδρου σιωπούσε, σεβόμενος το κύρος του Καΐρη.

Ο τρόπος που χειρίστηκε το ζήτημα η Σύνοδος κάθε άλλο παρά μισαλλόδοξος ήταν. Αυτό κατά τον π. Γ. Μεταλληνό, το αποδέχονται επιστήμονες, κριτικοί και φιλελεύθεροι, όπως ο Καμπάνης, ο Μελάς και άλλοι.

Η Σύνοδος, λοιπόν, αρχίζει μια προσπάθεια συνενόησης με τον καινοτόμο κληρικό. Στέλνονται γράμματα, απεσταλμένοι, διεξάγονται συζητήσεις, αλλά ο Καΐρης επιμένει στις θέσεις του. Αφού εξαντλήθηκαν όλα τα περιθώρια, αρχίζουν οι κανονικές ανακρίσεις από την Σύνοδο, η οποία κράτησε και πάλι φιλάνθρωπη στάση. Αν και η απόφαση της καθαίρεσης λαμβάνεται το 1839, εφαρμόζεται το 1841. Όσο για την απέλασή του από την Ελλάδα, αυτή πραγματοποιήθηκε με απόφαση της Πολιτείας μετά από σχετική αίτηση του ενδιαφερομένου.

Ο Φαρμακίδης, ως μέλος της Συνόδου, δικαίωσε την τακτική της και πρότεινε, προκειμένου να σώση τον Καΐρη, να του επιτραπή η έξοδος από την Ελλάδα, ώστε να σταματήση η υπόθεση εκεί και να λυθή το ζήτημα σιωπηρά. Η τακτική αυτή δεν ήταν δυνατόν να εφαρμοστή, γιατί η Σύνοδος δεν είχε μπροστά της έναν άνθρωπο που απλώς υιοθετούσε διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις. Οι δοξασίες του πέρασαν στο λαό, ο οποίος είτε μυήθηκε σ’ αυτές, είτε τις απέρριψε, οπότε η Ιεραρχία θα ακύρωνε τον ρόλο της, αν δεν λειτουργούσε ως εγγυητής για την καθαρότητα της Ορθόδοξης πίστης και παράδοσης.-

  • Προβολές: 879

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance