Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος - Σύντομος βίος του

Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος
ἕνας ἀπό τούς τρεῖς Ἱεράρχες
Σύντομος βίος του

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος γεννήθηκε τό 354 μ.Χ. στήν Ἀντιόχεια τῆς Συρίας. Ἦταν παιδί τοῦ στρατηλάτη τοῦ Ρωμαϊκοῦ στρατοῦ Σεκούνδου καί τῆς Ἀνθούσας. Ὁ πατέρας του πέθανε λίγο μετά τήν γέννηση τοῦ Ἰωάννη. Τήν ἀνατροφή καί μόρφωσή του ἀνέλαβε ἡ μητέρα του, πού ἦταν μόλις 20 ἐτῶν ὅταν ἔμεινε χήρα. Ἡ ἀφοσίωση καί ἡ σωφροσύνη τῆς μητέρας του ἦταν παροιμιώδης ἀκόμη καί γιά τούς εἰδωλολάτρες. Ὁ Ἰωάννης ἔλαβε μεγάλη μόρφωση. Ἀπό μικρός ἤθελε νά γίνη μοναχός, ἀλλά τόν ἐμπόδισαν τά δάκρυα τῆς μητέρας του. Ἔγινε μοναχός, σέ ἡλικία 20 ἐτῶν, ἀφοῦ ἡ μητέρα του κοιμήθηκε. Ἔζησε σέ ὅλη του τήν ζωή ἀσκητικά. Χειροτονήθηκε Διάκονος, Ἱερέας καί τό 397 μ.Χ. ἐκλέγεται Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ἀναδείχθηκε ἡγέτης τῆς Ἐκκλησίας, ὀργάνωσε ἱεραποστολές, τήν κοινωνική πρόνοια, τήν λατρευτική ζωή, ὑπερασπίσθηκε τήν ἁγνότητα καί καθαρότητα τῆς ὀρθόδοξης πίστης. Ἀναδείχθηκε σέ «ἀηδόνι τοῦ ἄμβωνος», λόγῳ τῆς ρητορικῆς του ἱκανότητας, καί ὁ λαός ξεσποῦσε σέ χειροκροτήματα ὅταν τόν ἄκουγε. Ὑπερασπίσθηκε πάντα τήν ἀλήθεια καί ἤλεγξε τήν ἀνομία καί τῶν ἀρχόντων καί τῆς αὐτοκράτειρας καί γι' αὐτό ἐξορίστηκε στήν Ἀρμενία, ὅπου καί κοιμήθηκε ἀπό τίς κακουχίες, τό ἔτος 407 μ.Χ.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης, μεταξύ ἄλλων:

- Ἦταν ὁ μεγάλος ρήτορας τῆς Ἐκκλησίας, πού μέ τούς λόγους του ἔθρεψε γενιές Χριστιανῶν. Ἀκόμη καί σήμερα οἱ Χριστιανοί ὁμιλητές διαβάζουν τά ἔργα του γιά νά βοηθηθοῦν στίς ὁμιλίες τους.
- Ἀναδείχθημε μεγάλος ἐκκλησιαστικός συγγραφέας μέ μεγάλο συγγραφικό ἔργο.
- Ἀναδείχθηκε ὁ μεγαλύτερος μελετητής καί ἐξηγητής τῆς Ἁγίας Γραφῆς.
- Κοπίασε ὑπερβολικά γιά τήν ἁπάλυνση τοῦ πόνου καί τῆς φτώχειας τοῦ λαοῦ καί ἐργάσθηκε πολύ σκληρά στόν κοινωνικό τομέα.
- Δέν συμβιβάσθηκε μέ τήν ἀδικία καί τήν ἀλαζονεία τῶν δυνατῶν πού ἀντί νά εὐεργετοῦν τούς ἀδυνάτους, ἐκμεταλλεύονταν τήν ἐξουσία τους.
- Ἦταν ἅγιος Ἱεράρχης, ἡγέτης τῆς Ἐκκλησίας.
- Καθόρισε τήν τελική μορφή τῆς θείας Λειτουργίας καί ἔγραψε τίς λειτουργικές εὐχές. Ἡ θεία Λειτουργία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου τελεῖται ἀπό τότε, γιά 16 αἰῶνες, ἀπό ὅλους τούς Ὀρθοδόξους Χριστιανούς σέ ὅλα τά μέρη τῆς γῆς.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος καί ὁ Ἔπαρχος Εὐτρόπιος

Ὁ Εὐτρόπιος ἦταν πρωθυπουργός τοῦ Αὐτοκράτορα Ἀρκαδίου. Ἦταν μέλος τῆς ἀνώτατης πολιτικῆς καί κοινωνικῆς τάξης, ἀνώτατος ἀξιωματοῦχος, ὑπεύθυνος γιά τήν ἀσφάλεια τῶν ἀνακτόρων.  Ὁ Εὐτρόπιος ὑπῆρξε μίγμα δυναμισμοῦ καί πονηριᾶς. Εἶχε τήν εὔνοια τῆς αὐτοκράτειρας Εὐδοξίας, ἐξόντωσε τούς πολιτικούς ἀνταγωνιστές του καί ἔμεινε μόνος κυρίαρχος, κοντά στόν αὐτοκράτορα.  Εἶχε τό κύρος νά ἐπιλέξει καί ἀρχιεπίσκοπο τῆς προτίμησής του.
Ἀπό ἐπίσκεψή του στήν Ἀντιόχεια εἶχε λάβει γνώση καί ἐκτίμησε τήν προσωπικότητα καί τό ἔργο τοῦ Χρυσοστόμου.

Ἔπεισε τόν Αὐτοκράτορα Ἀρκάδιο ὅτι ὁ Ἰωάννης ἦταν ὁ κατάλληλος ἄνδρας γιά τόν ἀρχιεπισκοπικό θρόνο τῆς πρωτεύουσας. Ἴσως νά ἔκανε λάθος, ἐννοεῖται ἀπό τήν δική του πλευρά, διότι ὁ Χρυσόστομος δέν θά ἦταν διατεθειμένος νά συμβιβασθεῖ μέ αὐθαιρεσίες.  Ὁ Εὐτρόπιος μεθόδευσε σχέδιο γιά τήν μεταφορά τοῦ Χρυσοστόμου στήν Πόλη, μέ τήν βοήθεια τοῦ Ἐπάρχου τῆς Ἀντιοχείας, προκειμένου νά ἐξουδετερώσει ἐνδεχόμενη ἄρνηση τοῦ Χρυσοστόμου καί πιθανή ἀντίδραση τοῦ λαοῦ τῆς Ἀντιόχειας. Ὁ Ἰωάννης πληροφορήθηκε τίς προθέσεις τῶν ἀρχόντων καθ’ ὁδόν.

Ὁ αὐτοκράτορας στό μεταξύ εἶχε προσκαλέσει ἱκανό ἀριθμό ἐπισκόπων, οἱ ὁποῖοι, μαζί μέ τόν κλῆρο καί τό λαό ἐπικύρωσαν τήν αὐτοκρατορική ἐπιλογή. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἀλεξανδρείας Θεόφιλος χειροτόνισε τόν Ἰωάννη ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως τό 397.  Ἕνα ἀπό τά μέτρα ἀσφάλειας τῶν κατατρεγμένων, πού παραχωρήθηκε ἀπό τόν αὐτοκράτορα Μ. Θεοδόσιο, ἦταν τό ἄσυλο τῶν Χριστιανικῶν ναῶν. Ὁ Εὐτρόπιος τό κατάργησε χωρίς τήν συναίνεση τῆς Ἐκκλησίας, ἐκδηλώνοντας ἔτσι ἐχθρική διάθεση.

Ὁ Χρυσόστομος ἔνιωθε εὐγνωμοσύνη πρός τόν Εὐτρόπιο. Ὅμως τόν καθιστοῦσε προσεκτικό στίς ἀδυναμίες του, ὅπως στήν φιλοχρηματία, τήν ἀγάπη του γιά τίς λαμπρές τελετές καί γιά τήν κατάργηση τοῦ ἀσύλου στούς Ἱερούς Ναούς.

Ὅμως μεταβλήθηκαν οἱ καταστάσεις, καί ὁ Εὐτρόπιος, πού κατάργησε τό ἄσυλο, ἦρθε ἡ ὥρα νά ὑποστεῖ τίς συνέπειες τῆς πράξης του.
Πράγματι, ἐπικράτησαν οἱ Γερμανοί στό στρατό τοῦ Βυζαντίου. Γότθοι τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὑποκινούμενοι ἀπό τόν στρατηγό Γαϊνά, πού βρισκόταν στήν Πόλη, ἐπαναστάτησαν καί ἀπαίτησαν τήν ἀπομάκρυνση τοῦ Εὐτροπίου. Ὁ Εὐτρόπιος καταδιωκόμενος ἀπό τό πλῆθος, εἰσῆλθε ὡς ἱκέτης στόν καθεδρικό (ἀρχιεπισκοπικό) Ναό καί προσέφυγε στό θυσιαστήριο (Ἁγία Τράπεζα).

Τότε ὁ Χρυσόστομος, ἀφοῦ προστάτευσε τόν Εὐτρόπιο, ἐκφώνησε τόν περίφημο πρῶτο λόγο «Εἰς Εὐτρόπιον», ὁ ὁποῖος πλέκεται γύρω ἀπό τό ρητό τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης «ματαιότης ματαιοτήτων, τά πάντα ματαιότης». Στόν λόγο αὐτό, ὁ Ἰωάννης, διεκτραγωδεῖ τήν κατάσταση τοῦ ἄλλοτε ἰσχυροῦ πολιτικοῦ Εὐτροπίου καί συγχρόνως ἀπευθύνει λόγους γιά νά ἁπαλύνει τά συναισθήματα τοῦ ἐξαγριωμένου πλήθους, ἐναντίον του. Σκοπός τοῦ Ἱεράρχη εἶναι ἡ θεραπεία τῶν παθῶν ὅλων τῶν ἀνθρώπων καί ὄχι ἡ ἐξαγρίωσή τους.

Κοινός ἑορτασμός τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν

Ἡ κοινή ἑορτή τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, καθιερώθηκε στό Ἀνατολικό Ρωμαϊκό Κράτος (Βυζάντιο), ἐπί αὐτοκράτορα Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, ἀπό τόν Ἐπίσκοπο Εὐχαϊτῶν Ἰωάννη. Αὐτό ἔγινε, διότι στόν λαό ἐπικρατοῦσε «ἔριδα» ποιός ἀπό τούς Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι ὁ ἀνώτερος. Μάλιστα εἶχαν χωριστεῖ σέ «Βασιλειανούς», «Γρηγοριανούς» καί «Χρυσοστομικούς».  Τήν λύση τοῦ κοινοῦ ἑορτασμοῦ τους οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες τήν φανέρωσαν σέ ὅραμα στόν Ἐπίσκοπο Ἰωάννη, ὁ ὁποῖος ἐνδιαφερόταν πολύ γιά τό ζήτημα αὐτό.

Προστάτες τῆς παιδείας

Προστάτες τῆς ἑλληνοχριστιανικῆς Παιδείας ἀνακηρύχθηκαν ἀπό τό Πανεπιστήμιo Ἀθηνῶν, τό ὁποῖο μέ ἀπόφαση τῆς Συγκλήτoυ (1842-43) καθιέρωσε τήν γιoρτή τους, ὡς γιoρτή τῆς παιδείας. Βεβαίως, ἡ τιμή τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ὡς ἁγίων τῶν γραμμάτων ἔχει τίς ρίζες της στήν Ἀνατολική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία (Βυζάντιο) καί στήν ἐποχή τῆς Τουρκοκρατίας.

Ἀπολυτίκιον Tριῶν Ἱεραρχῶν (ἦχος α΄)

Τούς τρεῖς μεγίστους φωστήρας τῆς τρισηλίου Θεότητος,
τούς τήν Οἰκουμένην ἀκτῖσι δογμάτων θείων πυρσεύσαντας,
τούς μελιρρύτους ποταμούς τῆς σοφίας,
τούς τήν κτίσιν πᾶσαν Θεογνωσίας νάμασι καταρδεύσαντας,
Bασίλειoν τόν μέγαν καί τόν θεολόγον Γρηγόριον,
σύν τῷ κλεινῷ Ἰωάννη, τῷ τήν γλώτταν χρυσόρρημονι.
Πάντες οἱ τῶν λόγων αὐτῶν ἐρασταί, συνελθόντες ὕμνοις τιμήσωμεν,
αὐτοί γάρ τῇ Τριάδι ὑπέρ ἡμῶν ἀεί πρεσβεύουσιν.

Ἀπολυτίκιον ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (ἦχος πλ δ')

Ἡ τοῦ στόματός σου καθάπερ πυρσός ἐκλάμψασα χάρις,
τήν Οἰκουμένην ἐφώτισεν,
ἀφιλαργυρίας τῷ κόσμῳ θησαυρούς ἐναπέθετο,
τό ὕψος ἡμῖν τῆς ταπεινοφροσύνης ὑπέδειξεν.
Ἀλλά σοῖς λόγοις παιδεύων,
Πάτερ Ἰωάννη Χρυσόστομε,
πρέσβευε τῷ Λόγω Xριστῶ τῷ Θεῷ,
σωθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν.

  • Προβολές: 288