Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Θεολογική και εκκλησιαστική κυβεία

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

“Κυβεία” είναι το παιχνίδι με τα ζάρια, “τό παίζειν τους κύβους”, όπως λέει το Λεξικό. Σύμφωνα με την θεωρία των πιθανοτήτων η κυβεία είναι ένα “πείραμα τύχης”, αφού όσες φορές και αν το επαναλάβουμε, δεν μπορούμε να προβλέψουμε το αποτέλεσμα που θα φέρουμε. Όμως, για όλα τα πράγματα υπάρχουν επιτήδειοι τεχνίτες... Έτσι και στην ρίψη των ζαριών υπάρχουν –από αρχαιοτάτων χρόνων– αυτοί που μπορούν και “κανονίζουν” τα αποτελέσματα που θα φέρουν, καταδολιευόμενοι τα παιχνίδια που παίζουν με τους “συμμετόχους” του πάθους τους. Επειδή, λοιπόν, η τέχνη της καταδολίευσης των “κυβευτών” (αυτών που παίζουν “κύβους”) ήταν από παλιά συνήθης, γι’ αυτό η λέξη κυβεία έφθασε να σημαίνη δολιότητα. Με αυτήν την έννοια την χρησιμοποιεί ο απ. Παύλος στην προς Εφεσίους επιστολή (4,14), μιλώντας για την πανουργία των αιρετικών. Στον συγκεκριμένο στίχο επισημαίνει ο Απόστολος τον κίνδυνο που διατρέχουν οι “νήπιοι στην πίστη”, οι οποίοι κλυδωνίζονται και παρασύρονται εύκολα από κάθε άνεμο αιρετικής διδασκαλίας, ο οποίος σηκώνεται εναντίον τους “εν τη κυβεία των ανθρώπων”, δηλαδή, από την δολιότητα των ανθρώπων, “εν πανουργία προς την μεθοδείαν της πλάνης”, με τα τεχνάσματα που μηχανεύονται οι αιρετικοί για την επικράτηση της πλάνης τους. Σύμφωνα με τον απ. Παύλο ο κίνδυνος αυτός αντιμετωπίζεται με τον καταρτισμό που προσφέρουν στον λαό της Εκκλησίας οι απόστολοι, οι προφήτες, οι ευαγγελιστές, οι ποιμένες και διδάσκλοι, τους οποίους έδωσε (καί δίνει) ο Χριστός στην Εκκλησία Του. Με τον καταρτισμό που μας προσφέρουν αυτοί οι “απεσταλμένοι του Χριστού” ωριμάζουμε πνευματικά, ανδρωνόμαστε, εδραιωνόμαστε αμετακίνητα στην ορθή πίστη κι έτσι δεν κινδυνεύουμε από ανέμους και κύματα αιρετικών διδασκαλιών.

Η λέξη κυβεία απαντάται μέσα στην Καινή Διαθήκη μία μόνο φορά, στον στίχο της προς Εφεσίους επιστολής που προαναφέραμε. Αν δούμε, όμως, την Εκκλησία μέσα στον ιστορικό χρόνο, την κυβεία ως “πείραμα τύχης” και ως δολιότητα, θα την συναντήσουμε σε πολλές πτυχές της ζωής των μελών της. Θα την συναντήσουμε, για παράδειγμα, στην θεολογία των στοχαστών, στην επιλεκτική χρήση των ιερών Κανόνων από κάποιους εκκλησιαστικούς παράγοντες, αλλά ακόμη και στην σύγχρονη μοναστική ιστορία της Ναυπάκτου... Στην συνέχεια με σχετική συντομία θα δούμε τις τρεις παραπάνω “εφαρμογές” της κυβείας σε αντίστοιχες παρεκκλίσεις από την αυθεντική εκκλησιαστική ζωή.

1. Την έκφραση του απ. Παύλου “εν τη κυβεία των ανθρώπων” την βρίσκουμε στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά λίγο παραλλαγμένη. Αντιμετωπίζοντας ο Άγιος την φιλοσοφική θεολογία των αντιησυχαστών χρησιμοποίησε την έκφραση: “εν κυβεία της διανοίας”. Με αυτήν χαρακτήρισε την αντιφατικότητα του Βαρλαάμ και του Ακινδύνου, των αρχηγών της αντιησυχαστικής μερίδος, οι οποίοι έπαιζαν, σαν να ήταν ζάρια, με τα θεμελιώδη δόγματα της πίστεως, υποστηρίζοντας αλληλοαναιρούμενες απόψεις. Η αντιφατικότητά τους οφειλόταν στο ότι μελετούσαν μόνο τις λέξεις, χωρίς να προχωρούν στα πράγματα που αυτές σήμαιναν. Στήριζαν την γνώση τους στην σκέψη και όχι στην εφαρμογή των ευαγγελικών εντολών. Η θεολογική γνωσιολογία τους ήταν καθαρά φιλοσοφική και όχι ευαγγελική. Γι’ αυτό η σχέση τους με τον Θεό ήταν φανταστική και όχι πραγματική· δεν κατανόησαν τον ρόλο των ευαγγελικών εντολών για την γνώση του Θεού και δεν μυήθηκαν στο πνεύμα τους. Έμειναν φιλόσοφοι, χωρίς να γίνουν ποτέ αληθινοί θεολόγοι· αποδείχθηκαν, τελικά, “παίζοντες διανοούμενοι”, “κυβευτές λέξεων”, αντιφάσκοντες προς τον εαυτό τους. Μέσα στο παιχνίδι της λογικής τους σκάλωναν στις αντίθετες λέξεις: “μεθεκτή” και “αμέθεκτη”, και υποστήριζαν ότι δεν είναι δυνατό να εκφράζουν και οι δυο άκτιστες πραγματικότητες. Γι’ αυτό διατύπωσαν την αιρετική διδασκαλία, ότι άκτιστη είναι μόνο η ουσία του Θεού, που είναι αμέθεκτη, ενώ η ενέργειά Του, που είναι μεθεκτή, είναι κτίσμα. Έβλεπαν, όμως, μέσα στα αγιογραφικά κείμενα ότι ο Θεός άλλοτε παρουσιάζεται μεθεκτός και άλλοτε αμέθεκτος. Αυτό τους οδηγούσε σε αδιέξοδο, γιατί ή θα έπρεπε να δεχθούν την θεότητα ως κτίσμα, αφού είναι μεθεκτή, ή θα έπρεπε να την δεχθούν ως τελείως αμέθεκτη, αφού είναι άκτιστη. Τέτοιου είδους αδιέξοδα τους οδηγούσαν σε αντιφάσεις, τις οποίες επεσήμανε και ανέλυσε ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς με βάση την Αγία Γραφή, τους παλαιοτέρους του Πατέρες και την δική του θεοπτική εμπειρία.

Γενικά, οι αντιλήψεις του Βαρλαάμ και του Ακινδύνου –όπως και των ομοίων τους φιλοσόφων– δεν είχαν σταθερότητα και παγιότητα πάνω στην αλήθεια που αποκαλύφθηκε από τον Χριστό. Παίζοντας με τις λέξεις –“εν κυβεία της διανοίας”– έκαναν τα λόγια τους σαν ζάρια, τα οποία “κυλινδούμενα” και “μεταρριπτόμενα” έφερναν πολλές φορές αντίθετα αποτελέσματα, υποστήριζαν, δηλαδή, διαφορετικές, αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις. “Το πάγιον, το βέβαιον, το εστός” στην πίστη τους ήταν άγνωστα, γιατί αυτά αποκτώνται με την ειλικρινή τήρηση των ευαγγελικών εντολών και όχι με τον ανερμάτιστο φιλοσοφικό στοχασμό.

2. Με την κυβεία των στοχαστών θεολόγων συνδέεται μια εκκλησιολογική κυβεία, η οποία “παίζεται” με την επιλεκτική εφαρμογή των ιερών Κανόνων. “Παίζεται”, βέβαια, “εν ου παικτοίς”, γιατί οι ιεροί Κανόνες συμπυκνώνουν την ποιμαντική πείρα της Εκκλησίας και έχουν θεμελιώδη σημασία για την σωτηρία των πιστών. Οριοθετούν την πορεία του ιστορικού σώματος της Εκκλησίας.Μας υποδεικνύουν το πότε βγαίνουμε έξω από τα όρια της εκκλησιαστικής ζωής και περνάμε στην επικράτεια του πνευματικού θανάτου. Οι ιεροί Κανόνες καλύπτουν όλο το φάσμα της εκκλησιαστικής ζωής· αναφέρονται στην οργάνωση και διοίκηση της Εκκλησίας, στην στάση μας απέναντι στους αιρετικούς και φθάνουν μέχρι την προσωπική ζωή του κάθε ορθόδοξου Χριστιανού. Είναι, βέβαια, πολύ σημαντικοί οι Κανόνες που αναφέρονται στην ιεραρχική δομή της εκκλησιαστικής διοίκησης και στις δικαιοδοσίες των Θρόνων, είναι, όμως, εξίσου σημαντικοί και αυτοί που αναφέρονται στις σχέσεις μας με τους αιρετικούς, στις προϋποθέσεις του μυστηρίου της ιερωσύνης, στην εμπλοκή (καί διαπλοκή) των κοσμικών εξουσιών στα εκκλησιαστικά πράγματα, καθώς και αυτοί που αναφέρονται στην ποιμαντική καθοδήγηση των μετανοούντων. Η παραβίαση των “διοικητικών” Κανόνων δημιουργεί συνήθως εκκλησιαστικές κρίσεις. Δεν φαίνεται, όμως, να δημιουργή ίδιας εντάσεως εκκλησιαστική κρίση η αποδοχή, για παράδειγμα, της ιερωσύνης των παπικών από ορθόδοξους θεολόγους και Ιεράρχες. Γίνεται πολλές φορές αισθητό ότι ορισμένοι “εκκλησιαστικοί παράγοντες”, φιλελεύθεροι ή συντηρητικοί, οικουμενιστές ή αντιοικουμενιστές, χρησιμοποιούν τους ιερούς Κανόνες όπως οι επιτήδειοι κυβευτές τα ζάρια· εμφανίζουν πάντα την όψη της “κανονικότητας” που επιθυμούν.

3. Μια επιμέρους εκκλησιολογική κυβεία παίζεται εδώ και τριάντα περίπου χρόνια στην τοπική Εκκλησία της Ναυπάκτου με κυβευτές τους προεστώτες της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Πάντα, βέβαια, στο παιχνίδι αυτό –τό ασυμβίβαστο με το ήθος του ορθόδοξου μοναχισμού– στην πάνω όψη του ζαριού εμφανίζονται οι νόμοι του Κράτους, ερμηνευμένοι, φυσικά, κατά το εγκόσμιο συμφέρον αυτών που απαρνήθηκαν τα εγκόσμια. Η “ασύμφορη” ευαγγελική και πατερική παράδοση, παρά τις πάνω από είκοσι σχετικές αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου, όπως φαίνεται, δεν υπάρχει ελπίδα να κερδίση ποτέ στην περί ής ο λόγος Μονή. Η πολύμορφη επιχειρηματική της δραστηριότητα, αλλά προ παντός, η αγνόηση από μέρους της της ορθόδοξης εκκλησιολογίας, δεν το επιτρέπουν.

Η κυβεία στην περίπτωση της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως έχει το περιεχόμενο που της δίνει ο απ. Παύλος στην προς Εφεσίους επιστολή· είναι πανουργία με σκοπό “τήν μεθοδεία της πλάνης”. Είναι, δηλαδή, μεθόδευση τεχνασμάτων για να επικρατήσουν οι πεπλανημένες απόψεις της για τον μοναχισμό και την Εκκλησία.

Από τις τρεις εφαρμογές της κυβείας που αναφέρθηκαν παραπάνω γίνεται φανερό ότι δεν πρέπει να παραμένουμε “νήπιοι” πνευματικά, αλλά να καταρτιζόμαστε εκκλησιαστικά, ώστε να μην κλυδωνιζόμαστε και παρασυρόμαστε “παντί πνεύματι διδασκαλίας, εν τη κυβεία των ανθρώπων”.–

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1510

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance