Ναυπάκτου κ. Ἱερόθεος: Τό μυστήριο τής ενανθρωπήσεως

Κήρυγμα στόν Εσπερινό τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου,

στόν Ιερό Καθεδρικό Ναό Ευαγγελίστριας Πατρών, 24 Μαρτίου ε.έ.

Καί πάλι, Σεβασμιώτατε άγιε Πατρών, η αγάπη σας μέ προσκάλεσε νά παρευρίσκομαι στόν πανηγυρίζοντα Μητροπολιτικό Ναό τής πόλεως Πατρών, τήν μεγάλη αυτή ημέρα τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου, καί σάς ευχαριστώ εκ καρδίας. Επίσης, σάς ευχαριστώ καί γιά τήν καλή καί ευλογημένη εκκλησιαστική γειτονία τήν οποία έχουμε. Τά λόγια τά οποία είπατε γιά τό πρόσωπό μου είναι πηγαία καί ειλικρινή. Παρακολουθώ τόν ζήλο σας, τήν αγάπη σας καί τό εκκλησιαστικό φρόνημα καί θά έλεγα καί τό μοναχικό σας ήθος καί αυτό μέ χαροποιεί. Επειδή σήμερα είναι Κυριακή τής Ορθοδοξίας, μπορώ νά διαβεβαιώσω ότι ποιμαίνετε μέ ορθοδοξία καί ορθοζωΐα.

Επέλεξα, Σεβασμιώτατε καί αγαπητοί μου αδελφοί, στήν σημερινή ομιλία μου, κατά τήν διάρκεια τού Εσπερινού τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου, νά σχολιάσω θεολογικά ένα τροπάριο πού παρουσιάζει τήν Υπεραγία Θεοτόκο νά λέγη στόν άγγελο πού τής μετέδωσε τήν είδηση ότι θά γίνη Μητέρα τού Χριστού: «τέξομαι τόν άσαρκον, σάρκα εξ εμού δανεισάμενον, όπως αναγάγη τόν άνθρωπον ως μόνος δυνατός εις τό αρχαίον αξίωμα διά τής συγκράσεως».

Πρόκειται γιά μία πολύ σημαντική φράση πού δείχνει όλο τό μυστήριο τής θείας Οικονομίας, αλλά καί τό μυστήριο τής θεώσεως τού ανθρώπου. Τρία σημεία είναι ενδιαφέροντα.

1. Γράφεται στό τροπάριο: «Τέξομαι τόν άσαρκον, σάρκα εξ εμού δανεισάμενον». Γίνεται λόγος γιά τόν άσαρκο καί σεσαρκωμένο Λόγο. Στήν Παλαιά Διαθήκη εμφανιζόταν πάντοτε τό Δεύτερο Πρόσωπο τής Αγίας Τριάδος, ασάρκως, καί αυτόν έβλεπαν οι Προφήτες καί είχαν κοινωνία μαζί Του. Στήν Καινή Διαθήκη ο άσαρκος Λόγος σαρκώθηκε καί έλαβε τήν ανθρώπινη φύση από τήν Παναγία. Αυτή είναι μιά ουσιαστική διαφορά μεταξύ τής Παλαιάς καί τής Καινής Διαθήκης. Πάντως, η Ορθοδοξία είναι η διδασκαλία τών Προφητών, τών Αποστόλων καί τών Πατέρων.

2. Στό τροπάριο αυτό γίνεται λόγος γιά τήν ανάβαση τού ανθρώπου «εις τό αρχαίον αξίωμα». Τό «αρχαίον αξίωμα» είναι η αρχική κατάσταση στήν οποία βρισκόταν ο άνθρωπος πρίν από τήν πτώση καί η ορμή τήν οποία είχε λάβει από τόν Θεό. Έλαβε τό κατ' εικόνα καί έπρεπε νά φθάση στό καθ' ομοίωση. Τό κατ' εικόνα είναι τό νοερό καί τό αυτεξούσιο πού έπρεπε νά οδηγήται πρός τόν Θεό καί νά φθάση στήν θέωση μέ τήν θεία ενέργεια. Η βούληση-θέληση ήταν όρεξη τής φύσεως καί αυτό τό φυσικό θέλημα έπρεπε νά οδηγήται πρός τόν Θεό. Πρόκειται γιά μιά ορμή τού ανθρώπου πρός τόν Θεό.
Ο άγιος Ειρηναίος Επίσκοπος Λυώνος έχει καθορίσει αυτήν τήν ορμή τού ανθρώπου πρός τόν Θεό μέ πολύ ωραίο τρόπο, γράφοντας: «έδει γάρ τόν άνθρωπον πρώτον γενέσθαι καί γενόμενον αυξήσαι καί αυξήσαντα ανδρωθήναι καί ανδρωθέντα πληθυνθήναι καί πληθυνθέντα ενισχύσαι καί ενισχυθέντα δοξασθήναι καί δοξασθέντα ιδείν τόν εαυτού δεσπότην». Αυτή η πορεία τού ανθρώπου από τήν γέννηση μέχρι τήν θέωση συνιστά τήν ορμή τήν οποία είχε, αλλά καί τό αρχαίο αξίωμα πού τού είχε δοθή από τόν Θεό από τήν αρχή τής δημιουργίας του. Όμως, μέ τήν πτώση του τό φυσικό θέλημα έγινε γνωμικό καί διεκόπη αυτή η προοπτική τής ακατάσχετης ορμής πρός τόν Θεό. Τώρα, κατά τήν διδασκαλία τού αγίου Μαξίμου τού Ομολογητού πρέπει εν Χριστώ νά γίνη η ατρεψία τού γνωμικού θελήματος καί νά γίνη φυσικό θέλημα.

3. Στό τροπάριο αυτό γίνεται λόγος γιά τό ότι μέ τήν ενανθρώπηση τού Χριστού δίνεται η δυνατότητα στόν άνθρωπο νά ανέλθη στό «αρχαίον αξίωμα» καί έτσι νά επιτευχθή ο αρχικός σκοπός τής δημιουργίας του. Καί αυτό γίνεται «διά τής συγκράσεως».
Η λέξη «σύγκρασις» δηλώνει τήν ένωση μεταξύ δύο ουσιών, δύο πραγμάτων. Κατά τόν άγιο Ιωάννη τόν Δαμασκηνό σύγκρασις «η κατά σύνθεσιν ένωσίς εστιν» (Ιωάννου Δαμασκηνού, έργα 2, ΕΠΕ, σελ. 202). Η ωραία αυτή λέξη έχει βαθύτατη θεολογία, η οποία έχει τήν εφαρμογή της καί στόν Θεάνθρωπο Χριστό καί στόν άνθρωπο. Κατά τόν άγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο «τά γάρ αμφότερα (ορατόν καί αόρατον) εν τή συγκράσει Θεού μέν ενανθρωπήσαντος, ανθρώπου δέ θεωθέντος» (βλ. Ιω. Δαμασκηνού, έργα 4, ΕΠΕ σελ. 440).

Στόν Θεάνθρωπο Χριστό έγινε η σύγκραση θείας καί ανθρωπίνης φύσεως καί όχι η αφομοίωση. Άλλο είναι η σύγκραση καί άλλο η αφομοίωση. Η σύγκραση είναι η ενότητα τών δύο φύσεων ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως, αχωρίστως, «η καθ' υπόστασιν ένωσίς εστιν» (Ιωάννου Δαμασκηνού, ένθ. ανωτ.) ενώ η αφομοίωση σημαίνει ότι αφομοιώθηκε η ανθρώπινη φύση από τήν θεία φύση.

Οι Μονοφυσίτες πιστεύουν στήν αφομοίωση τών δύο φύσεων, αφού κατ' αυτούς η ανθρώπινη φύση αφομοιώθηκε από τήν θεία φύση, γι' αυτό κάνουν λόγο γιά σύνθετη φύση, ενώ οι Πατέρες κάνουν λόγο γιά σύνθετη υπόσταση. Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ σύνθετης φύσεως καί σύνθετης υποστάσεως. Η σύνθετη φύση δείχνει ότι ενώθηκαν οι δύο φύσεις καί αποτελέσθηκε μία τρίτη, όπως γιά παράδειγμα ενώνονται δύο ουσίες –υδρογόνο καί οξυγόνο– καί αποτελούν κάτι καινούριο, τό νερό, πράγμα απαράδεκτο γιά τήν ορθόδοξη διδασκαλία περί τού Θεανθρώπου Χριστού. Όμως, οι άγιοι Πατέρες κάνουν λόγο γιά σύνθετη υπόσταση, δηλαδή γιά τήν υπόσταση τού Λόγου στήν οποία ενώθηκαν οι δύο φύσεις, θεία καί ανθρωπίνη. Οπότε, η σύγκραση φανερώνει τήν ορθόδοξη έννοια τής ενώσεως τών δύο φύσεων στόν Χριστό.

Στόν άνθρωπο γίνεται η θέωση «διά τής συγκράσεως» καί όχι διά τής συζυγίας ή τού παρυφισταμένου. Αυτό σημαίνει ότι η Χάρη τού Θεού δέν ενεργεί στόν άνθρωπο έξωθεν, αλλά έσωθεν διά τής καρδίας. Όταν οι άγιοι φθάνουν στήν θεωρία τού ακτίστου Φωτός, δέν βλέπουν τό Φώς έξω από αυτούς, γιατί έτσι ενεργεί ο διάβολος, αλλά έσωθεν, μέσα από τήν καρδιά. Είναι χαρακτηριστικό τό χωρίο τού Αποστόλου Παύλου: «ο Θεός ο ειπών εκ σκότους φώς λάμψαι, ός έλαμψεν εν ταίς καρδίαις ημών πρός φωτισμόν τής γνώσεως τής δόξης τού Θεού εν προσώπω Ιησού Χριστού» (Β' Κορ. δ', 6). Επίσης, σέ πολλά άλλα σημεία στίς επιστολές τού Αποστόλου Παύλου γίνεται λόγος γιά τόν «έσω εν τή καρδία άνθρωπο» (Ρωμ. ζ' 22, Β' Κορ., δ' 16, Εφ. γ' 16). Καί ο Απόστολος Πέτρος κάνει λόγο γιά τόν «κρυπτόν τής καρδίας άνθρωπον» (Α' Πέτρ. γ' 4)

Επομένως, ο άνθρωπος οδηγείται «εις τό αρχαίον αξίωμα» μέσα στήν Εκκλησία μέ τήν δύναμη τού Χριστού, «διά τής συγκράσεως». Αυτό πού έγινε μέ τήν Παναγία εφ' άπαξ, δηλαδή δέχθηκε τόν Χριστό μέσα στήν κοιλία της, καί ο Χριστός προσέλαβε τήν ανθρώπινη φύση από αυτήν, κυοφορήθηκε καί γεννήθηκε, αυτό γίνεται μέ κάθε άνθρωπο ιδιαίτερα μέ τόν θεούμενο πνευματικά διά τής καρδίας, κατά τήν διδασκαλία τού αγίου Μαξίμου τού Ομολογητού.

Τήν μεγάλη αυτή ημέρα τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου θά πρέπει νά βλέπουμε καί τήν θεολογία τής Εκκλησίας μας, όπως εκφράζεται στά τροπάρια, τά οποία ψάλλουμε γιά νά δοξολογήσουμε τήν αγάπη τού Θεού καί τήν δική μας θέωση καί, βεβαίως, ζώντας μέσα τήν Εκκλησία νά αγωνιζόμαστε μέ τήν Χάρη τού Θεού νά φθάσουμε «εις τό αρχαίον αξίωμα, διά τής συγκράσεως». Αμήν.

  • Προβολές: 1296

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance