Ομιλία τού Μακαρ. Αρχιεπισκόπου Αθηνών καί Πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου

κατά τήν αναγόρευση του σέ επίτιμο διδάκτορα τής Ιατρικής Σχολής τού Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

(αποσπάσματα)

13 08 12

Η χριστιανική φιλανθρωπία θεσμοποιήθηκε πολύ νωρίς καί στίς διοικητικές ευθύνες τού επισκόπου συμπεριλαμβανόταν καί η οργάνωση τής εκκλησιαστικής φιλανθρωπίας. Σύμφωνα μέ τούς αποστολικούς κανόνες, καθήκον τού επισκόπου ήταν νά βρεθούν τρόποι ώστε νά προσφέρεται στά ορφανά φροντίδα σάν τού γονιού, στίς χήρες φροντίδα καί προστασία σάν τού συζύγου… στούς αναπήρους συμπόνια, στούς ξένους καταφύγιο, στούς πεινασμένους τροφή, στούς διψασμένους νερό, στούς γυμνούς ενδύματα, στούς αρρώστους επίσκεψη, στούς φυλακισμένους βοήθεια.

Σέ αυτό τό σημείο, οφείλω νά υπογραμμίσω ότι ο Χριστιανισμός είναι επαναστατικός καί όσον αφορά στόν άνθρωπο καί όσον αφορά στίς κοινωνικές σχέσεις. Γιά τήν Εκκλησία, όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι καί δέν υπάρχει διάκριση ανάμεσα στόν πατρίκιο καί τόν βάρβαρο, τόν πολίτη καί τόν δούλο, τόν κλητό ή τόν προσήλυτο. Μάλιστα, η κριτική τής κοινωνικής αδικίας, πού σχετίζεται άμεσα μέ τήν ένδεια, τίς ανθρώπινες δοκιμασίες καί τήν ανάγκη τής φιλανθρωπίας είναι κάποτε ιδιαίτερα αιχμηρή.

.......

Οι σύγχρονες δυτικοκεντρικές αντιλήψεις, πού εγκλωβίζουν τή διανόηση αποκλειστικά στά όρια τής «Αναγέννησης» καί τού Ευρωπαϊκού «Διαφωτισμού», επιμένουν νά τοποθετούν τή γέννηση τού Νοσοκομείου στόν ΙΘ’ αιώνα. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα αναδεικνύει αυτό πού εμείς γνωρίζαμε πάντοτε από τήν Παράδοσή μας. Τά ερευνητικά ευρήματα, όπως έχω σημειώσει καί παλαιότερα, αποδεικνύουν ότι «η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ο λεγόμενος Βυζαντινός κόσμος, η Ορθοδοξία, υπήρξε ιστορικά η πρωτοπορία στήν οργάνωση τών νοσοκομείων καί στή φιλάνθρωπη άσκηση τής ιατρικής. Ξεκινώντας από τίς παραδόσεις τής αρχαίας Εκκλησίας, η οποία υπήρξε όαση αγάπης καί ελέους στήν αυχμηρή έρημο ενός σκληρού γιά τούς αδύνατους κόσμου, βασισμένη στό έμπρακτο παράδειγμα ενός Μ. Βασιλείου καί τόσων άλλων πατέρων, η Ορθόδοξη Ανατολή παρουσίασε αξιάγαστη κοινωνική πρόνοια μέ πλήθος ευαγών ιδρυμάτων. Αληθινά κοσμήματα τής Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπήρξαν τά νοσοκομεία της. Η Εκκλησία όχι μόνον ενεθάρρυνε τήν ίδρυσή τους, αλλά η μέριμνα γιά τή νοσοκομειακή περίθαλψη ήταν πάντοτε μέσα στά αυτονόητα καθήκοντα τών επισκόπων. Ο Μ. Βασίλειος, ο ιερός Χρυσόστομος, ο άγιος Ιωάννης ο ελεήμων υπήρξαν εμπνευστές καί ιδρυτές νοσοκομείων. Εμπνεόμενοι από τά φιλάνθρωπα κηρύγματα τής Εκκλησίας, όλοι οι αυτοκράτορες από τόν Μ. Κωνσταντίνο μέχρι τούς Παλαιολόγους υποστήριξαν μέ ποικίλους τρόπους τήν ίδρυση καί συντήρηση “ενδιαιτημάτων αρρωστούντων“. «Πλείστα δέ μοναστήρια διέθεταν προσαρτημένα νοσοκομεία, στά οποία υπηρετούσαν ως νοσηλευτικό προσωπικό καί μοναχοί».

Αυτό πού εμφανίστηκε εντυπωσιακά στόν τέταρτο αιώνα συνέχισε νά εξελίσσεται δυναμικότερα στό διάβα τών αιώνων. Λαμπρό παράδειγμα αυτών τών εξελίξεων, εγγραφόμενο σημασιοδοτικά στήν ιστορία όχι μόνο τής χριστιανοσύνης αλλά καί τής επιστήμης, τού πολιτισμού καί τής φιλόθεης ανθρωπιάς στέκεται ο Ξενών τού Παντοκράτορος.

Τά ερευνητικά ευρήματα, όπως έχω σημειώσει καί παλαιότερα, αποδεικνύουν ότι «η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ο λεγόμενος Βυζαντινός κόσμος, η Ορθοδοξία, υπήρξε ιστορικά η πρωτοπορία στήν οργάνωση τών νοσοκομείων καί στή φιλάνθρωπη άσκηση τής ιατρικής...».

Πρόκειται γιά τό Νοσοκομείο τής Μονής τού Παντοκράτορος τής Κωνσταντινούπολης, πού ιδρύθηκε από τόν αυτοκράτορα Ιωάννη Β' Κομνηνό. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Timothy Miller, «ο Ξενών τού Παντοκράτορος προορίζετο γιά τήν θεραπεία τών ασθενών τής Πόλεως. Σύμφωνα μέ τό σχέδιο τού αυτοκράτορος, προσέφερε σέ πάσχοντες από νοσήματα ή τραύματα καθαρές κλίνες, θρεπτική τροφή, νοσηλεία ημέρα καί νύκτα καί τήν προσεκτική διακονία τών ιατρών. Εν συντομία, ο αυτοκράτωρ ίδρυσε αυτό πού ένας σύγχρονος άγγλος ερευνητής –ο Arthur Megaw- θά ονόμαζε νοσοκομείο», ενώ «ένας εξέχων βυζαντινολόγος –ο Herbert Hunger- περιγράφει αυτό τό ίδρυμα τού ΙΒ' αιώνος ως εκπληκτικά σύγχρονο».

Η αναφορά στή δομή καί στόν τρόπο λειτουργίας αυτού τού νοσοκομείου τού ΙΒ' αιώνα θά μπορούσε νά ήταν από μόνη της μιά μακροσκελής καί εντυπωσιακή εισήγηση, βασισμένη σέ ιστορικά δεδομένα, τά οποία προκύπτουν από τό διασωθέν «Τυπικόν τής Αυτοκρατορικής Μονής τού Παντοκράτορος», τό ένα τέταρτο τού οποίου, αναφερόμενο στή λειτουργία τού «Ξενώνα», διασώζει τόσες πολλές καί σαφείς λεπτομέρειες ώστε καί ο πιό δύσπιστος ερευνητής δέν μπορεί νά αμφισβητήσει πώς τό εν λόγω ίδρυμα σχεδιάστηκε ως νοσοκομείο.

Οι παρεχόμενες νοσοκομειακές υπηρεσίες, η τεχνοκρατικά οργανωμένη καθαριότητα, τό προσεκτικά οργανωμένο διαιτολόγιο, η ύπαρξη μεγάλου αριθμού εξειδικευμένου προσωπικού, η παρουσία ειδικευμένων ιατρών, μεταξύ τών οποίων καί γυναίκες (ιάτραινες), τά οργανωμένα χειρουργεία, ο τεχνικός εξοπλισμός, η χρήση καθαρά ιατρικών θεραπευτικών μεθόδων, η οργάνωση πολλαπλών βοηθητικών υπηρεσιών καί η συγκροτημένη διοίκηση εντυπωσιάζουν καί μαρτυρούν περί τού υψηλοτάτου επιπέδου τού Βυζαντινού πολιτισμού, αλλά καί τής εκκλησιαστικής διακονίας, αφού τό νοσοκομείο λειτούργησε ως τμήμα τής Μονής τού Παντοκράτορος καί οι μοναχοί τού μοναστηριού διακονούσαν σέ αυτό.

Αυτή η παράδοση τής διακονίας τού πάσχοντος ανθρώπου μέ τόν καλύτερο δυνατό τρόπο καί μέ αξιοποίηση τών επιστημονικών δεδομένων κάθε εποχής δέν σταμάτησε ποτέ. Ακόμη καί σέ εποχές δύσκολες, όπως η περίοδος τής τουρκοκρατίας. Αυτό καταδεικνύουν οι θαυμαστές δραστηριότητες οργανωμένου φιλανθρωπικού έργου, όπως –γιά παράδειγμα-τής αγίας Φιλοθέης τής Αθηναίας.

Είναι σαφές, καί πρέπει νά τονισθεί «παντί σθένει», ότι αυτή η διάσταση τού διακονικού έργου τής Εκκλησίας δέν συνιστά ένα είδος ακτιβισμού θρησκευτικής εμπνεύσεως, ωσάν νά είναι η Εκκλησία απλώς ένας θρησκευτικός κοινωνικοπρονοιακός οργανισμός ούτε πρόκειται γιά δραστηριότητες πού αποσκοπούν στήν δημόσια προβολή τής Εκκλησίας πρός αναγνώριση τής χρησιμότητάς της στό κοινωνικό γίγνεσθαι.

Τό θεμελιώδες έργο τής Εκκλησίας είναι η μέ κάθε τρόπο μαρτυρία τής Αναστάσεως καί τής ελπίδας καί τών επιπτώσεων στή ζωή τών ανθρώπων πού αυτό συνεπάγεται. Η αξία τής Εκκλησίας καί τό νόημα τής ύπαρξής Της μέσα στήν ιστορία δέν είναι αυτό πού έχει ή αυτό πού κάνει αλλά αυτό πού είναι.

Η Εκκλησία δέν είναι ένα θρησκευτικό σωματείο ή ένας ηθικοπλαστικός κοινωνικός θεσμός, αλλά «Σώμα Χριστού». Είναι «ο Χριστός παρατεινόμενος εις τούς αιώνας» (άγ. Αυγουστίνος). Η αυτοσυνειδησία τής Εκκλησίας δέν είναι διανόημα ιδεολογικής τάξεως αλλά βιωματικό γεγονός, τού οποίου οι διαστάσεις ψηλαφίζονται εντός τής θείας Ευχαριστίας. Εκεί πού ο Χριστός είναι παρών «αοράτως συνών», «προσφέρων καί προσφερόμενος», υποδεικνύοντας καί αποδεικνύοντας συνεχώς ότι «Ο υιός τού ανθρώπου ουκ ήλθε διακονηθήναι αλλά διακονήσαι καί δούναι τήν ξυχήν αυτού λύτρον αντί πολλών» (Μάρκ. 10, 45).

Επαναλαμβάνω εμφατικά: τό κίνητρό μας δέν μπορεί νά είναι ο θρησκευτικός ακτιβισμός ή η συμμόρφωση σέ μιά καθηκοντολογική επιταγή, αλλά η αδήριτη ανάγκη έκφρασης ενός ήθους πού προκύπτει από τό γεγονός ότι είμαστε μαθητές τού Χριστού! «Εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί εστέ, εάν αγάπην έχητε εν αλλήλοις» λέει ο Ιησούς στούς μαθητές του. (Ιωάν. 13, 34-35). Καί, βέβαια, δέν πρέπει νά λησμονούμε, ότι τό εκκλησιαστικό κοινωνικοπρονοιακό έργο δέν διαχωρίζεται από τή λατρεία καί τίς άλλες εκδηλώσεις τού εκκλησιαστικού βίου.

Από πολύ νωρίς συναντήθηκα μέ τήν ευαισθησία απέναντι στόν πολιτισμό πού αναπτύχθηκε στό πλαίσιο τού Χριστιανισμού καί ειδικά μέ αυτό πού αποκαλούμε Βυζαντινή Παράδοση, δηλαδή μέ τό πολιτισμικό επίτευγμα τής ανατολικής Χριστιανοσύνης. Η σταδιοδρομία πού φάνηκε νά ανοίγεται μπροστά μου ήταν αυτή τού ακαδημαϊκού αρχαιολόγου μέ ειδίκευση στά βυζαντινά μνημεία.

Όμως ο Θεός είχε άλλα σχέδια. Ο Γέροντάς μου, Αρχιμανδρίτης Νικόδημος Γραικός, εξελέγη Μητροπολίτης στήν γενέθλια γή μου, στήν Ιερά Μητρόπολη Θηβών καί Λεβαδείας καί μού ζήτησε νά γίνω κληρικός κοντά του γιατί υπήρχε ανάγκη, καί θά συνέχιζα αργότερα τά επιστημονικά μου σχέδια. Έτσι ανοίχτηκε μπροστά μου ένας άλλος δρόμος. Δύσκολος, ανηφορικός αλλά γεμάτος συγκλονιστικές εμπειρίες.

Τό θεμελιώδες έργο τής Εκκλησίας είναι η μέ κάθε τρόπο μαρτυρία τής Αναστάσεως καί τής ελπίδας καί τών επιπτώσεων στή ζωή τών ανθρώπων πού αυτό συνεπάγεται. Η αξία τής Εκκλησίας καί τό νόημα τής ύπαρξής Της μέσα στήν ιστορία δέν είναι αυτό πού έχει ή αυτό πού κάνει αλλά αυτό πού είναι.

Από τή μιά τά πολιτιστικά μνημεία πού αναζητούσαν στοργή, φροντίδα καί ενδιαφέρον. Όχι ως μουσειακά είδη, αλλά γιά νά συνεχίσουν νά υπηρετούν τήν πίστη μας καί τήν παράδοσή μας καί νά μαρτυρούν ποιού πολιτισμού φορείς, απόγονοι καί συνεχιστές είμαστε, όσοι ζούμε σέ αυτόν τόν τόπο.

Παράδειγμα, η Ιερά Μονή Σαγματά Θηβών. Λαμπρό μνημείο τού ΙΑ' αιώνα, μέ ιστορικά αρχεία κωδίκων, εκδόσεων καί πλήθος κειμηλίων, βρισκόταν σχεδόν εγκαταλελειμμένο, μοιάζοντας μεγάλος στάβλος μέ δυό επιβλητικές ξύλινες πόρτες νά κρέμονται καί τά παράθυρα νά κτυπούν μέ τόν άνεμο.

Κι ακόμη, τό περίφημο Μοναστήρι τού Οσίου Λουκά, πού είχε δοθεί στό Υπουργείο Τουρισμού γιά νά αξιοποιηθεί. Καί όταν έμπαινες στόν κεντρικό ναό, τόν φημισμένο γιά τά ψηφιδωτά του καί γνωστό ως Αγία Σοφία τής Στερεάς Ελλάδας, πετούσαν μέσα σμήνη τά αγριοπερίστερα καί πολλοί χωρικοί καί επισκέπτες προσπαθούσαν νά αποσπάσουν κανένα πετράδι από τά ψηφιδωτά γιά φυλακτό ή αναμνηστικό.

Ταυτοχρόνως, ήρθε καί η επαφή μου μέ τίς πραγματικές ανάγκες καί τά βάσανα τού λαού μας. Εν ολίγοις η είσοδος στήν ιεροσύνη καί στή συνέχεια η εκλογή μου ως Μητροπολίτου Θηβών καί Λεβαδείας σήμαινε τήν τοποθέτησή μου στή θέση τού υπεύθυνου συνεχιστή αυτής τής Παράδοσης πού γέννησε τό σύγχρονο Νοσοκομείο, έκτισε τόν Όσιο Λουκά, ίδρυσε τό Νοσοκομείο τής Μονής τού Παντοκράτορος καί τροφοδότησε καί τροφοδοτεί τήν ιστορία αδιάλειπτα μέ αγίους, ώστε νά μαρτυρείται εις τό διηνεκές η αλήθεια καί νά γίνεται ορατός ο τρόπος πού σώζεται ο άνθρωπος.

Όμως ακριβώς επειδή η Εκκλησία δέν είναι κοινωνικό-προνοιακός οργανισμός, δραστηριοποιείται πάντοτε όταν καί εκεί πού εμφανίζονται οι ανάγκες, παρεμβαίνοντας στό κοινωνικό γίγνεσθαι μέ κριτήρια εκκλησιολογικά καί ευαγγελικά.

  • Προβολές: 1978

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance