Χρυσούλας Σπυρέλη –Υφαντή: Οικοτροφείο Θηλέων Ιεράς Μητροπόλεως Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας (1966-1986) [1]

τής Δρ. Χρυσούλας Σπυρέλη – Υφαντή

Στά πλαίσια τού κοινωνικού έργου τής Μητροπόλεως Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας επί Μητροπολίτου Δαμασκηνού Κοτζιά (1958-1984) εντάχθηκε καί η ίδρυση Οικοτροφείου Θηλέων στή Ναύπακτο, έδρα τής Μητρόπολης.

Πρός τό σκοπό αυτό προσανατολιζόταν απ’ τίς αρχές τής δεκαετίας τού ’50 καί ο τότε Μητροπολίτης Χριστοφόρος μέ τόν Ιεροκήρυκα π. Χαράλαμπο Δέδε, οι οποίοι από τό 1953 άρχισαν καί τή λειτουργία τών Κατασκηνώσεων Θηλέων γιά πρώτη φορά στόν Άγιο Ιωάννη Βομβοκούς [2].

Τελικά η ίδρυση Οικοτροφείου Θηλέων υλοποιήθηκε τό 1966, επί Μητροπολίτου Δαμασκηνού ο οποίος ανέθεσε εν πρώτοις τήν εποπτεία τής λειτουργίας στόν ιερομόναχο π. Αθηναγόρα Καραμαντζάνη καί στή συνέχεια στόν ιερομόναχο π. Ιερόθεο Κατσάνο. Τό Οικοτροφείο λειτούργησε 20 (είκοσι) ολόκληρα χρόνια. Τήν τελευταία διετία τήν ευθύνη ανέλαβε ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος Παπαδόπουλος (1984-1986).

Σκοπός τού Οικοτροφείου ήταν η εξασφάλιση στέγης καί κηδεμονίας στίς μαθήτριες πού προέρχονταν από τά ορεινά χωριά τής Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας προκειμένου νά φοιτήσουν στό εξατάξιο Γυμνάσιο Θηλέων Ναυπάκτου.

Η δύσκολη οικονομικό-κοινωνική κατάσταση τής δεκαετίας τού ’60 γιά τίς αγροτικές καί κτηνοτροφικές κυρίως οικογένειες, ήταν ανασχετικός παράγοντας γιά τή μόρφωση τών παιδιών τους καί ιδιαίτερα τών κοριτσιών.

Πολλά χωριά ήταν δυσπρόσιτα στό συγκοινωνιακό δίκτυο τής εποχής καί οι αποστάσεις δέν επέτρεπαν τήν καθημερινή μετακίνηση τών μαθητών. Οι οικογένειες, όταν τά παιδιά τους τελείωναν τό Δημοτικό , αναγκαστικά επέλεγαν τίς εξής λύσεις: Νοίκιαζαν ένα δωμάτιο στή Ναύπακτο, στό Καρπενήσι ή στό κοντινότερο κεφαλοχώρι πού διέθετε Γυμνάσιο καί εγκαθιστούσαν τά παιδιά τους, μέ τά υποτυπώδη μέσα νοικοκυριού, όπου μαγείρευαν μόνα τους ή περίμεναν κάθε εβδομάδα τό "καλάθι" τής γονικής φροντίδας μέ τίς απαραίτητες προμήθειες. Τά μεγαλύτερα σέ ηλικία, εκ τών πραγμάτων, είχαν καί τήν κηδεμονία τών μικρότερων. Πολλές φορές τήν φροντίδα αναλάμβανε η γιαγιά (απ’ τή μεριά τού πατέρα ή τής μητέρας) η οποία ακολουθούσε τά εγγόνια στό ενοικιαζόμενο δωμάτιο γιά νά τούς εξασφαλίζη τουλάχιστον τό καθημερινό μαγειρεμένο φαγητό τους καί τόν προστατευτικό της ίσκιο.

Μιά παραλλαγή αυτής τής μαθητικής μετανάστευσης ήταν καί η διαμονή μαθητών σέ οικογένειες. Η οικογένεια "υποδοχής" αναλάμβανε τή διατροφή καί τήν γενικότερη φροντίδα ενός μαθητή ή καί περισσότερων επί πληρωμή (μηνιαία συνήθως) καί ο οικότροφος εντασσόταν, βέβαια, στό πρόγραμμα τής οικογένειας.

Η τρίτη επιλογή ήταν νά κρατήσουν τά παιδιά τούς στό χωριό καί νά μή συνεχίσουν Γυμνάσιο. Αυτό κυρίως συνέβαινε στήν περίπτωση τών κοριτσιών τά οποία κρατούσαν στό σπίτι μέχρι νά έλθουν σέ ηλικία γάμου μαθαίνοντάς τα παράλληλα κάποια τέχνη (Π.χ. μοδιστρική, κέντημα) ή τά παρακινούσαν στήν εξωτερική μετανάστευση. Οι προσκλήσεις συγγενών τους γιά τίς υπερατλαντικές χώρες ή τή Γερμανία αργότερα, υπόσχονταν καί τήν αποκατάστασή τους.

Η παρέμβαση επομένως τής Ιεράς Μητρόπολης Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας είναι μιά σημαντική «προνοιακή» ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ δράση η οποία, στήν δεδομένη αυτή κατάσταση, έδωσε λύση σέ πολλές οικογένειες εξασφαλίζοντας γιά τά παιδιά τους όχι μόνο στέγαση, σίτιση καί φροντίδα γιά τήν μόρφωσή τους, αλλά παράλληλα καί ένα πολύ καλό πρόγραμμα αγωγής στό πνεύμα τής Χριστιανικής Αγάπης.

Περίοδοι λειτουργίας τού Οικοτροφείου Θηλέων Ναυπάκτου καί οι Εθελοντές τής Αγάπης

Α. Η έναρξη (1966-1968): Τό Οικοτροφείο λειτούργησε τήν πρώτη σχολική χρονιά (1966-1967) μέ 4-5 οικοτρόφους στήν οικία Ζαρνομήτρου στή Νάυπακτο, δίπλα στήν οικία τών αδελφών Μάτου. Τή φροντίδα τής μαγειρικής είχε αναλάβει εθελοντικά η Ευθυμία Μάτου (η μετέπειτα δηλ. μοναχή Ευπραξία τής Ιεράς Μονής «Αγίου Ιωάννη Θεολόγου» στά Βάγια Βοιωτίας). Τήν επόμενη σχολική χρονιά (1967-1968) ενοικιάστηκε η διώροφη οικία Γρηγορίου Σιαμαντά στή Ναύπακτο δίπλα στό αρχοντικό Αθανασιάδη – Νόβα καί τό Οικοτροφείο λειτούργησε πάλι μέ τήν εθελοντική προσφορά κυριών τών Χριστιανικών Κύκλων, τά ονόματα τών οποίων αναφέρονται στό τέλος.

Β. Η άνθιση (1968-1985): Από τήν τρίτη χρονιά (1968-1969) καί μετά καθώς αυξανόταν συνεχώς ο αριθμός τών οικοτρόφων, λειτούργησε πλέον πιό οργανωμένο καί από τό φθινόπωρο τού 1969 μεταφέρθηκε στήν οικία τού Ευεργέτη Λεωνίδα Τσώνη [3], στήν περιοχή Ψανή τής Ναυπάκτου. Υπεύθυνες παιδαγωγοί υπηρέτησαν εθελοντικά κατά σειρά οι:

α) στήν αρχή γιά δυό περίπου χρόνια η φιλόλογος Παναγιώτα Κουτσαναστάση (η μετέπειτα δηλ. μοναχή Φιλοθέη τής Ιεράς Μονής «Μήτηρ τού Ηγαπημένου», στό Κλειδί Βοιωτίας).

β) στή συνέχεια γιά δεκαοχτώ (18) καί πλέον έτη, υπεύθυνη παιδαγωγός ήταν η διδασκάλισσα Ουρανία Σπανού η οποία μετά τό ωράριο τού σχολείου της αφιέρωνε αδιαλείπτως τόν υπόλοιπο χρόνο της (μέχρι αργά τό βράδυ) στήν αγωγή τών οικοτρόφων.

Τό μαγειρείο, αγορά τροφίμων, παρασκευή καί διανομή, ανέλαβε εξ ολοκλήρου η Θεοδώρα Κοτίνη η οποία επίσης διακόνησε τό Οικοτροφείο σχεδόν μέχρι τό τέλος τής λειτουργίας του καί διέμενε συνεχώς κοντά στίς οικοτρόφους, επέβλεπε τήν τάξη τού αναγνωστηρίου καί διανυκτέρευε μαζί τους.

Άλλες εθελόντριες γιά τήν «κουζίνα» τού Οικοτροφείου κατά διαστήματα ήταν οι: Ευδοκία Κεφαλά, Μαργαρίτα Αλεξοπούλου, Παναγιώτα Δημητροπούλου, Άννα Παπαδούλα, Ζωή Παπαδημητρίου καί άλλες πού ίσως δέν περιλαμβάνονται στό παρόν κείμενο.

Γ. Τό τέλος (1985-1986): Τό οικοτροφείο (αφού ήδη είχαν ιδρυθεί αρκετά περιφερειακά Γυμνάσια καί Λύκεια, κλπ.) έμεινε μέ πολύ μικρό αριθμό οικοτρόφων καί μεταφέρθηκε στήν οικία Κοζώνη, κοντά στήν Δημόσια Παπαχαραλάμπειο Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου, όπου λειτούργησε γιά δυό περίπου έτη μέ υπεύθυνη τήν μοναχή Ειρήνη.

Στά 20 χρόνια λειτουργίας τού Οικοτροφείου διέμεναν εκατόν τριάντα πέντε (135) περίπου μαθήτριες, οι οποίες προέρχονταν κατά κανόνα από περιοχές πού ανήκαν στή Μητρόπολη Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας. Η αναλογία έχει ως εξής:

α) Ενενήντα δυό τοίς εκατό (92%) από χωριά τής Ναυπακτίας: Άγιος Δημήτριος, Αμπελακιώτισσα, Αναβρυτή, Αράχωβα, Αφροξυλιά, Αχλαδόκαστρο, Βλαχομάνδρα, Βελβίνα, Βομβοκού, Ελευθέριανη, Κάμπος, Καστανιά, Κεντρική, Κουτσογιαννέικα, Λιμνίστα, Μηλιά, Μολύκρειο, Νεοχώριον, Παλαιόπυργος, Παλαιοχώρι, Περδικόβρυση, Πιτσινέϊκα, Πλάτανος, Περιβόλια, Ριγάνι, Σίμου, Σκάλα, Στράνωμα, Στύλια, Τρίκορφο, Χώμορη.

β) Τρία τοίς εκατό (3%) από Γρανίτσα Ευρυτανίας.

γ) Πέντε τοίς εκατό (5%) από όμορες επαρχίες ή νομούς: Τσιλιγιαννέικα Μεσολογγίου, Αγρίνιο, Άγ. Βλάσιος Τριχωνίδας, Ανάληψη Τριχωνίδας, Κερασιά Τριχωνίδας, Ευηνοχώρι, Γλύφα Δωρίδος, Σεργούλα Φωκίδας.

Συνοψίζοντας διαπιστώνουμε ότι όλο αυτό τό πνεύμα τού Εθελοντισμού, ιδωμένο εκ τών υστέρων από εμάς πού τό βιώσαμε στήν τρυφερή ηλικία τής εφηβείας, εκτιμάται ως άθλος, ως δωρεά Ανεκτίμητης Αξίας πού υπερκαλύπτει καθημερινά τά ναύλα γιά τίς δυσκολίες τού επίγειου δρόμου μας.

Άς ευχηθούμε, νά αποτελέσουν σήμερα παράδειγμα φωτεινό, όλες αυτές οι επώνυμες ή «ανώνυμες», κατά κόσμον, εγγράμματες ή αγράμματες, λησμονημένες ή άγνωστες υπάρξεις πού υπηρέτησαν, μέ ευχαρίστηση, τόν ΑΝΘΡΩΠΟ, στό πρόσωπο τών παιδιών-οικοτρόφων, καί προπάντων τά στήριξαν μέ ΑΓΑΠΗ καί ΠΡΟΣΕΥΧΗ.

Πανευγνώμων

Χ. Σ.

πρώην οικότροφος

 

Υποσημειώσεις:

[1]. Η συγγραφή τού κειμένου στηρίχτηκε κυρίως στό Προσωπικό Αρχείο τής διδασκάλισσας Ουρανίας Σπανού η οποία υπηρέτησε εθελοντικά, ως υπεύθυνη παιδαγωγός, στό Οικοτροφείο τής Ιεράς Μητροπόλεως Ναυπακτίας καί Ευρυτανίας από τό 1968-1986. Προστέθηκαν καί άλλες πληροφορίες (κυρίως ονόματα) από προφορικές μαρτυρίες οικοτρόφων. Οποιαδήποτε ανακρίβεια ή παράλειψη επισημανθή, παρακαλούμε θερμά νά ενημερώσετε τή συντάκτρια τού κειμένου μέσω τού εντύπου στό οποίο πρωτοδημοσιεύεται.

[2]. ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΕΙΣ: Τό 1960 επί Μητροπολίτου Δαμασκηνού Κοτζιά οι κατασκηνώσεις λειτούργησαν στόν Πλάτανο Ναυπακτίας μέ τήν καθοδήγηση τού π. Θεοδοσίου Φραγκιάδη καί συνέχισε ο π. Αθηναγόρας Καραμαντζάνης, στή Γαυρολίμνη Ναυπακτίας. Τό 1968 λειτούργησαν στήν παραλία Σεργούλας μέ τήν καθοδήγηση πλέον τού ιεροκήρυκα π. Ιερόθεου Κατσάνου. Τήν επόμενη χρονιά (1969) μεταφέρθηκαν στήν Κάτω Βασιλική.

Τό 1970-71 αγοράσθηκε από τήν Μητρόπολη αγροτεμάχιο στή θέση Αγίου Παντελεήμονα Αντιρρίου καί λειτούργησαν τήν πρώτη χρονιά μέ σκηνές, ενώ τήν επόμενη (1972) κτίσθηκαν μέ πρωτοβουλία τού Μητροπολίτη Δαμασκηνού τά "σπιτάκια" καί τό κεντρικό κτήριο. Οι κατασκηνώσεις λειτούργησαν υπό τήν εποπτεία τού Μητροπολίτη Δαμασκηνού συνεχώς (μέ εξαίρεση τό 1973) μέχρι τό 1984.

Τό 1984 ο επόμενος Μητροπολίτης Αλέξανδρος Παπαδόπουλος φρόντισε γιά τήν ανακαίνιση τών κτιρίων καί γιά τό σκοπό αυτό κατατέθηκε η προσωπική εργασία τού ιδίου καί τών ιερέων.

Μέχρι τό 1992 λειτούργησαν μέ 45-60 παιδιά ετησίως (εκτός από τό 1989).

Από κεί καί ύστερα δέν λειτούργησαν τό 1993, λόγω δυσκολίας εξεύρεσης στελεχών, τό 1994 λόγω οικονομικής δυσκολίας τής Μητρόπολης, καί τό 1995 λόγω τού θανάτου τού Σεβασμιωτάτου Νικοδήμου.

Από τό 1996 μέχρι σήμερα οι Κατασκηνώσεις στή θέση Αγίου Παντελεήμονα ανακαινίσθηκαν καί συνεχίζονται από τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Ιερόθεο Βλάχο.

Σημειωτέον ότι στό προσωπικό τών μαγειρείων πρόσφεραν σέ μόνιμη βάση εθελοντικά οι αείμνηστες Θεοδώρα Κοτίνη, Κατίνα Τσαγκανού, Χρυσούλα Σκέντζου καί μετά η Πηνελόπη Σταυροπούλου, η Μαρία Ζησιμοπούλου, Γεωργία Ντουρμούζη, Αλεξάνδρα Κούκουνα καί εκ περιτροπής 2-3 ακόμη βοηθητικά πρόσωπα.

[3]. Θεωρώ απαραίτητο, επ’ ευκαιρία, νά δημοσιευτούν «εις μνήμην» τού ευεργέτη ΤΣΩΝΗ ΛΕΩΝΙΔΑ (1879-1957) τά παρακάτω στοιχεία , τά οποία προέκυψαν από παλαιότερη έρευνά μου στήν Παπαχαραλάμπειο Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου μέ τήν εξυπηρέτηση τού διευθυντή Γιάννη Χαλάτση.

Ο αείμνηστος γιατρός Τσώνης συνέστησε υπέρ τού Δήμου Ναυπάκτου κληροδότημα μέ τήν επωνυμία «Κληροδότημα Λεωνίδα καί Πολυξένης Τσώνη». Σύμφωνα μέ τήν επιθυμία τού δωρητή παραχωρούνται στό Δήμο, μετά τό θάνατο τής συζύγου του, τά παρακάτω:

α) η οικία του στήν Ψανή, προκειμένου νά χρησιμοποιηθή ως νοσοκομείο μέ τήν επωνυμία «Χειρουργικόν καί Γυναικολογικόν Νοσοκομείον Λεωνίδα καί Πολυξένης Τσώνη». β) τά έσοδα αγροτικής του έκτασης, η οποία θά παραμένη αναπαλλοτρίωτη καί «όσα μετρητά ευρεθούν», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, νά διατίθενται γιά τόν παραπάνω σκοπό. Στό νοσοκομείο αυτό ορίζει, νά νοσηλεύονται τά άπορα άτομα δωρεάν καί «εν πάση περιπτώσει η προσπάθεια νά είναι, ίνα οι άποροι ευρίσκουν άσυλον καί θεραπείαν καί είθε άλλοι συμπολίται ημών νά φανώσι ευεργέται καί προικοδοτήσωσι τό φιλανθρωπικόν αυτό ίδρυμα, διότι εκ τής πολυετούς μου επαγγελματικής πείρας επείσθην, ότι ουδέν άλλο ανθρωπινότερον είναι από τήν παροχήν τής σωτηρίας πολλών απόρων οίτινες είναι καταδικασμένοι εις θάνατον λόγω απορίας των».

Σέ περίπτωση πού, «μετά τό θάνατο καί τής συζύγου μου, ανεγερθή νοσοκομείο, τότε τό κληροδότημα νά διατεθή γιά άλλο φιλανθρωπικό ίδρυμα καί ως τοιούτο ορίζω μαιευτήριον, «εις ο νά εισάγωνται αι άποροι εγκυμονούσαι γυναίκες, εις άς παρέχεται η κατά τόν τοκετόν -ιδία δυστοκίας- ιατρική καί μαιευτική συνδρομή». Στήν οικία Τσώνη οδός Νόβα (πρώην Μεσολογγίου) δίπλα στήν οικία τής Κατίνας (σύζ. Νικολάου Παπαμιχαήλ) θετής κόρης τού Ιατρού Τσώνη, στεγάστηκε τά τελευταία χρόνια, μετά τή γινόμενη επισκευή καί αναπαλαίωσή της, τό Πνευματικό Κέντρο τού Δήμου Ναυπάκτου καί στή συνέχεια άλλες υπηρεσίες τού Δήμου. Υπάρχει επίσης τό όνομά του σέ δρόμο τής Ναυπάκτου. Η οδός Λεωνίδα Τσώνη βρίσκεται στήν περιοχή τής Εβραιόλακας καί είναι κάθετη στήν οδό Λεωνίδα Καρακουλάκη.

  • Προβολές: 1973

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance