Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Ἀνταγωνισμὸς ἤ Ἀγάπη;

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Ο χώρος της παιδείας βρίσκεται πάλι σε αναταραχή, με αφορμή τις αλλαγές στο Λύκειο και στον τρόπο εισαγωγής στα Ανώτερα και Ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας.

Είναι εύκολο να επισημάνη κανείς τις προφανείς αιτίες της αναστάτωσης, μελετώντας αφ’ ενός μεν τις προθέσεις του νομοθέτη, όπως εκφράζονται σε επίσημες δηλώσεις, αφ’ ετέρου δε τα ερωτήματα που διατυπώνουν παράγοντες της σχολικής ζωής, για το αν η εφαρμογή του νόμου είναι δυνατόν να πραγματοποιήση αυτές τις προθέσεις. Γιατί πρέπει να ομολογηθή ότι η αφορμή της έντασης που υπάρχει βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτό το σημείο. Ο νόμος που προβάλλεται ότι απαλλάσσει τους μαθητές από το άγχος των Γενικών Εξετάσεων και τους δίνει την άνεση με δημιουργικό τρόπο να ασχολούνται με την μελέτη των μαθημάτων τους, κατορθώνει, προς το παρόν τουλάχιστον, το αντίθετο.

Όμως, το θέμα δεν πρέπει να εξαντλήται μόνο σ’ αυτό το επίπεδο. Εκτός από τις αφορμές και τις προφανείς αιτίες υπάρχουν και άλλες που δεν γίνονται αμέσως αντιληπτές ή, ακόμη, δεν είναι από όλους παραδεκτές. Είναι αυτές που έχουν σχέση με τον βαθύτερο σκοπό της υπάρξεως του ανθρώπου, στην πραγματοποίηση του οποίου η παιδεία οφείλει να παίζη θετικό ρόλο. Αυτές οι εσωτερικές αιτίες έντασης δεν θεραπεύονται με νόμους και τεχνικά μέσα. Αν λάβουμε υπόψη ότι “δεν υπάρχει τίποτε πιο τραγικόν και πιο θλιβερόν από το ανθρώπινο γένος, ζευγμένον εις τον βαρύν ζυγόν του χρόνου και του χώρου” (π. Ι. Πόποβιτς) και ότι ο άνθρωπος “εκτίσθη εν δυνάμει ικανός να ιδιοποιηθή και να φέρη εν εαυτώ την άκτιστον ζωήν της θεότητος” (Αρχιμ. Σωφρόνιος), τότε γίνεται αντιληπτό ότι στο χώρο της παιδείας είναι φυσικό να υπάρχη διαρκώς ένταση. Τα “τεχνικά” προβλήματα που κάθε φορά παρουσιάζονται, δίνουν την κάλυψη σε εξεγέρσεις, που έχουν άλλες βαθύτερες αιτίες. Ο άνθρωπος πεινά και διψά μιάν άλλη ζωή. Μια ζωή πέρα από τους φραγμούς της γεννήσεως και του θανάτου. Μια ζωή που είναι αποτέλεσμα κοινωνίας και αγάπης και ταυτίζεται με την αληθινή γνώση, η οποία ελευθερώνει. Όταν φυλακίζεται σε αγχώδεις σπουδές της “σαρκικής σοφίας”, η οποία είναι αποτέλεσμα του αγώνα για επιβίωση, και κυριαρχείται από την αγωνία της απωθήσεως και αποφυγής του θανάτου, τότε μένει διαρκώς ανικανοποίητος.

Ο συντονισμός της εκπαίδευσης με τις βαθύτερες ανάγκες του ανθρώπου συνιστά την προϋπόθεση της επιτυχίας της. Είναι οπωσδήποτε χρήσιμη η παροχή ποικίλων “εξωτερικών” γνώσεων και η ανάπτυξη δεξιοτήτων, ώστε οι νέοι άνθρωποι να επιβιώσουν μέσα στην σύγχρονη ανταγωνιστική κοινωνία. Για να είναι όμως πραγματικά δημιουργικοί, πρέπει να είναι ταυτόχρονα ώριμοι, ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο, μαζί με τους προβληματισμούς για τις διατάξεις του νέου εκπαιδευτικού νόμου, να τίθενται και άλλης φύσεως ερωτήματα, όπως: Μέσα σε κλίμα έντασης και αγωνίας είναι δυνατόν να αναπτυχθή πραγματική αγάπη για τα μαθήματα και κατ’ επέκταση θετική στάση απέναντι στο νόημα της ζωής; Όταν οι γνώσεις γίνονται υλικό ανταγωνισμού, στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις αυτής της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη και προαγωγή της κοινωνικής ζωής; Τελικά, μέσα σε αυτές τις συνθήκες (όχι της υπάρξεως εξετάσεων, που είναι απαραίτητες), αλλά του κλίματος του ανταγωνισμού, που καλλιεργεί την ιδιοτέλεια, είναι δυνατόν να ωριμάση ομαλά η προσωπικότητα των μαθητών; Το κρίσιμο εκπαιδευτικό πρόβλημα είναι, πώς μπορούν οι εξετάσεις να λειτουργήσουν ως κριτήρια της εκπαιδευτικής διαδικασίας, χωρίς να καλλιεργούν το πνεύμα του ανταγωνισμού, το οποίο δεν αφήνει να αναπτυχθή πραγματική αγάπη για τα μαθήματα;

Τα ερωτήματα αυτά πρέπει να επηρεάζουν τους νομοθετούντες, γνωρίζοντας, βέβαια, ότι η ολοκληρωμένη απάντησή τους δεν μπορεί να δοθή από τους νόμους, αλλά από την “ασκητική του προσώπου”. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, για παράδειγμα, μας προτρέπει να συζεύξουμε τη γνώση με την αγάπη. Η θεολογική αρετή της αγάπης, για την οποία μιλά ο Άγιος, δεν γνωρίζει ανταγωνισμούς, λόγω του ότι ο κάτοχός της δεν βιώνει ανασφάλειες. Η γνώση, βέβαια, στην οποία αναφέρεται είναι διαφορετικής ποιότητας από την γνώση που δίνει η ανθρώπινη επιστήμη. Δεν είναι αποτέλεσμα λογικής διερευνήσεως και μελέτης, αλλά της ευαγγελικής ασκήσεως, που ζωοποιεί τον νεκρό νού με την καθαρτική, φωτιστική και ζωοποιό ενέργεια του Θεού. Η ανθρώπινη επιστήμη προχωρά τραυματίζοντας την φύση. Η πνευματική γνώση δεν έχει σχέση με την ανατομία, αλλά με τους λόγους των όντων, μέσω της ελλάμψεως και του φωτισμού. Όμως, και στο επίπεδο της ανθρώπινης γνώσεως η σύζευξη της αγάπης με την γνώση απαλλάσσει από την ιδιοτέλεια και τον ανταγωνισμό. Κάποιος σύγχρονος στοχαστής, αφού επισημαίνει ότι οι σπουδές και οι δραστηριότητες των ανθρώπων έχουν τις πιο πολλές φορές ως αιτία τους “την καταστρεπτική ορμή της φιλοδοξίας”, την τάση της κυριαρχίας στο κοινωνικό περιβάλλον, λέει ότι ξεπερνά αυτά τα πάθη και είναι πραγματικά δημιουργικός μόνον αυτός που αγαπά πραγματικά αυτό που κάνει, είτε είναι επάγγελμα, είτε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα. Γι’ αυτό ισχυρίζεται ότι ο αληθινός σκοπός της εκπαίδευσης είναι να βοηθήση τους μαθητές, να ανακαλύψουν τον τρόπο να δίνουν ολόκληρο το νού, την καρδιά και το σώμα τους σ’ αυτό που πραγματικά αγαπούν να κάνουν.

Οι σύγχρονοι μαθητές έχουν ανάγκη από ειδική μέριμνα και ψυχική στήριξη. Όχι απλώς για να πετύχουν στις εξετάσεις και αργότερα στις ανώτερες σπουδές και το επάγγελμά τους, αλλά για να αγαπήσουν και να χαρούν την ζωή τους σε όλο το βάθος και το ύψος της. Το ανταγωνιστικό πνεύμα που υπάρχει παντού, σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής, είναι σημείο ότι “εψύγη η αγάπη των πολλών”. Μέσα σ’ αυτήν την παγωνιά αληθινά πετυχημένος είναι αυτός που ζη και δραστηριοποιείται με κινητήρια δύναμη την θερμότητα της αγάπης. Είναι, δηλαδή, αυτός που συνδέει την γνώση με την αγάπη, την παιδεία με την αρετή· που ζη κατά το πρότυπο των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας, κατά το πρότυπο του πιο κοντινού μας Πατρός της Εκκλησίας, του αγίου Νεκταρίου, για τον οποίο στο δοξαστικό του Εσπερινού της εορτής του ο υμνογράφος λέει: “Χαίροις ο των πάλαι Οσίων χαρακτηρίσας την ζωήν, εν ημέραις πονηραίς, εν αίς η των πολλών αγάπη εψύγη, ως έφη ο Σωτήρ· χαίροις ο τη παιδεία την αρετήν συνάψας και τω λόγω της σοφίας σου, των πιστών τας ψυχάς φαιδρύνας”.

Τα σύγχρονα παιδιά - αλλά και όλοι μας - έχουμε ανάγκη από λόγο σοφίας, που φωτίζει και φαιδρύνει τις ψυχές μας, και όχι από ανταγωνισμούς, που τις πνίγουν σε αγωνίες και σκοτεινά αδιέξοδα.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1570

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance