Ἀπὸ τὸ Ἁγιολόγιο τοῦ Μηνός: Ὁ Καλλικέλαδος ψάλτης καὶ Ἀγγελόφωνος - Ὅσιος Ἰωάννης ὁ Κουκουζέλης, 1 Οκτωβρίου

Πρωτ. π. Γεωργίου Παπαβαρνάβα

 Ὁ Καλλικέλαδος ψάλτης καὶ Ἀγγελόφωνος - Ὅσιος Ἰωάννης ὁ Κουκουζέλης, 1 ΟκτωβρίουΟ όσιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης ήταν περίφημος Ψάλτης, μουσικός και καλλικέλαδος. Όλοι όσοι τον γνώριζαν τον αποκαλούσαν αγγελόφωνο. Καταγόταν από το Δυρράχιο και έζησε στα χρόνια των Κομνηνών. Ορφανός από πατέρα, ανατράφηκε από την ευλαβέστατη μητέρα του που φρόντισε για την μόρφωσή του. Όταν ενηλικιώθηκε, πήγε στο Άγιον Όρος και μόνασε στο κελί των Αρχαγγέλων, που ανήκε στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας και ήταν ένας από τούς δύο μεγάλους Ψάλτες της Μονής αυτής. Ο άλλος ήταν ο Γρηγόριος Δομέστικος.

Εκοιμήθη στις αρχές του 15ου αιώνα μ. Χ. και τάφηκε στο κελλί που μόναζε. Η παράδοση διασώζει μερικά χαριτωμένα περιστατικά από την ζωή του, που έχουν σχέση με το μουσικό του τάλαντο. Καταγράφουμε δύο από αυτά, πολύ χαρακτηριστικά.

- Όταν έβγαζε στην βοσκή τα γιδοπρόβατα του Μοναστηριού, αυτά γύριζαν αργά το απόγευμα πίσω στην στάνη τους σχεδόν νηστικά, σε αντίθεση με άλλες φορές που τα έβοσκαν άλλοι πατέρες. Ο Ηγούμενος, για να εξακριβώση τί ακριβώς συμβαίνει, ανέθεσε σε κάποιον μοναχό να παρακολουθήση τον Ιωάννη. Ο μοναχός εκείνος έμεινε έκθαμβος με ό,τι είδε και κυριολεκτικά δεν πίστευε στα μάτια του. Τήν στιγμή που έβοσκαν τα ζώα, ο Κουκουζέλης άρχισε να ψάλλη και τότε εκείνα έπαψαν να τρώνε και τον άκουαν με προσοχή. Όταν σταμάτησε το ψάλσιμο, τότε άρχισαν πάλι να τρώνε. Κάποια στιγμή ξανάρχισε, και τα ζώα τον κοίταζαν και πάλι σάν μεγεμένα ακούοντας την ψαλμωδία του, που ήταν πλημμυρισμένη από την άκτιστη Θεία Χάρη.

- Κάποια άλλη φορά, όταν έψαλλε σε ολονύκτια αγρυπνία και μόλις τελείωσε το “Άξιον εστι...”, είδε έκπληκτος μπροστά του την Παναγία, η οποία τον ευχαρίστησε και ταυτόχρονα του έβαλε στο χέρι ένα χρυσό φλουρί, επειδή έψαλλε τον ύμνο της ταπεινά και κατανυκτικά.

Ο Όσιος δεν προσπαθούσε να εντυπωσιάση κάνοντας επίδειξη των φωνητικών του ικανοτήτων, αλλά έψαλλε φυσικά, ήρεμα και ένοιωθε τα ιερά κείμενα ως τα κατάβαθα της ψυχής του. Προσευχόταν ψάλλοντας και έψαλλε προσευχόμενος και γι’ αυτό συνάρπαζε τούς ακροατάς, παράλληλα όμως προξενούσε στις ψυχές τους κατάνυξη και διάθεση για προσευχή. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί όταν οι ψάλτες προσεύχονται, τότε βοηθούν και τον λαό να προσεύχεται. Αλλά και αντίστροφα. Όταν το εκκλησίασμα συμμετέχη ουσιαστικά στην Λατρεία χωρίς να θορυβή, και οι χοροί των ψαλτών διευκολύνονται στο έργο τους, γιατί τούς δίνεται η δυνατότητα να αυτοσυγκεντρώνονται και να έχουν τεταμένη την προσοχή τους, με αποτέλεσμα να αποδίδουν τα υμνολογικά κείμενα κατά τον καλύτερο δυνατόν τρόπο. Όταν όμως “οι κυκλούντες το ιερόν αναλόγιον”, δεν προσέχουν όσο θα έπρεπε ή το χειρότερο ομιλούν μεταξύ τους και γελούν, τότε αντί να δημιουργούν κατάνυξη και ατμόσφαιρα προσευχής, προξενούν διάσπαση και στενοχώρια στούς προσευχομένους. Καί οι ίδιοι αμαρτάνουν, αλλά γίνονται αιτία να αμαρτάνουν και άλλοι. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή και καθημερινός αγώνας εναντίον της συνήθειας, που είναι φθοροποιός.

Ο αείμνηστος Γέροντας π. Φιλόθεος Ζερβάκος, θέλοντας να διδάξη τον ορθό τρόπον του ψάλλειν, προβάλλει ως πρότυπο ταπεινού και προσευχομένου ψάλτη, τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, που τον ονομάζει διδάσκαλό του, επειδή από αυτόν έμαθε να ψάλλη ταπεινά και με φόβο Θεού. Ομολογεί ότι πρίν τον γνωρίσει έψαλλε δυνατά και με υπερηφάνεια. Γράφει: “Πρίν υπάγω εις τάς αγρυπνίας και εις τον Παπαδιαμάντην... εγνώριζον να ψάλλω με υπερηφάνειαν, να ψάλλω δυνατά να με ακούουν οι εκκλησιαζόμενοι, να ευχαριστούνται, να με επαινούν λέγοντες "εύγε, εύγε, έχεις καλήν φωνήν, ψάλλεις καλά". Από τον Παπαδιαμάντην έμαθον να ψάλλω ταπεινά με σύνεσιν, συναίσθησιν και φόβον, ευχαριστών τον Θεόν και τούς ανθρώπους”. Ο Παπαδιαμάντης, όπως αναφέρει και ένας άλλος σύγχρονός του, ο Σπύρος Μελάς, “έψελνε χωρίς νάχει μάθει ποτέ μουσική, χωρίς να ξέρει κάν να διαβάζει τα σημεία της και σχεδόν χωρίς νάχει φωνή. Καί όμως συνέπαιρνε τα πληρώματα του Ναού, ψέλνοντας με την ψυχή του, πούδινε χρώμα στην κάθε λέξη, στην κάθε φράση, ανάλογα με το μέλος... η μουσική του ήταν ολότελα εσωτερική...”.

Τά υμνολογικά κείμενα γράφτηκαν από θεόπτες Αγίους και περιέχουν όλη την θεολογία της Εκκλησίας, γι’ αυτό και όταν ψάλλονται σωστά, χωρίς λάθη και σύμφωνα με τον ήχο, τον ρυθμό και το μέτρο, προξενούν στην ψυχή κατάνυξη, πνευματική γλυκύτητα και διάθεση για προσευχή, όταν υπάρχη, φυσικά, και η ανάλογη προσήλωση και προσοχή.

Δυστυχώς, πολλές φορές, κατά την διάρκεια της θείας Λατρείας, ο νούς φεύγει και περιπλανάται εδώ κι’ εκεί και ο άνθρωπος, αντί να λαμβάνη με την προσευχή χάρη και ευλογία, αμαρτάνη με την φαντασία του. Ο ιερός υμνογράφος επισημαίνει αυτήν την αλήθεια και προτρέπει για διόρθωση με τον παρακάτω ύμνο, ο οποίος αποτελεί αυτοέλεγχο, αυτοκατάκριση, αλλά και παράκληση προς τον Θεό για μετάνοια και διόρθωση: “Πολλάκις την υμνωδίαν εκτελών, ευρέθην την αμαρτίαν εκπληρών. Τή μέν γλώσση άσματα φθεγγόμενος τή δέ ψυχή άτοπα λογιζόμενος, αλλ’ εκάτερα διόρθωσον διά της μετανοίας Χριστέ ο Θεός και ελέησόν με”. Δηλαδή, πολλές φορές, την ώρα που έψαλλα συνέλαβα τον εαυτό μου να αμαρτάνη. Μέ την γλώσσα μου έψαλλα τούς ύμνους και με την ψυχή σκεφτόμουν αμαρτωλά πράγματα. Αλλά Χριστέ ο Θεός μου, διόρθωσε και τα δύο με την μετάνοια και ελέησέ με. Αυτά ισχύουν, φυσικά, για όλους μας και όχι μόνον για τούς χορούς των ψαλτών. Άλλωστε οι χοροί ψάλλουν εξ ονόματος όλων εκείνων που μετέχουν στην θεία Λατρεία.

Όταν η ανθρώπινη ψυχή είναι δεκτική της θείας Χάριτος, τότε τα αναγινωσκόμενα και ψαλλόμενα, εάν αναγινώσκονται ευκρινώς και ψάλλονται ορθώς και ιεροπρεπώς, δημιουργούν κατάνυξη, φωτίζουν τον νούν και θερμαίνουν την καρδιά, η οποία γεννά την προσευχή. Καί τότε ο χορός των πιστών προσεύχεται ψάλλων και ψάλλει προσευχόμενος.

Ετικέτες: ΑΓΙΟΛΟΓΙΟ

  • Προβολές: 1506

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance