Στυλιανού Γερασίμου: Βυζαντινὴ Ψαλτικὴ καὶ Πολιτισμός

του Στυλιανού Γερασίμου

Το κάλλος και η ομορφιά αποτελούν τμήμα της αισθητικής. Η ψαλτική αποτελεί τέχνη, η τέχνη συνδέεται με την θεολογία, η θεολογία με την Ορθοδοξία και η Ορθοδοξία με τον πολιτισμό, γιατί η ίδια η Ορθοδοξία είναι πολιτισμός.

Καί, βέβαια, η Βυζαντινή ψαλτική παράδοση έχει έντονη αλληλεπίδραση με την καθόλου ζωή της Εκκλησίας, η οποία ουσιαστικά βιώνεται από το γεγονός της Θείας Οικονομίας. Στην εκκλησιαστική ζωή η ψαλτική τέχνη χρησιμεύει σαν γλώσσα, για να αποκαλύψη στον κάθε άνθρωπο το πραγματικό νόημα της ζωής του, που είναι η θέωση. Και αυτό γιατί η ψαλτική τέχνη, όπως και κάθε τέχνη, είναι προσευχητική τέχνη, τέχνη η οποία βοηθεί τον άνθρωπο στον δρόμο του προς τον Θεό και σε διάλογο με τους Αγίους.

Άλλωστε, γι’ αυτό το λόγο είναι η Ορθοδοξία πολιτισμός. Γιατί γράφει την ιστορία της μέσα από την ανάδειξη των Αγίων, οι οποίοι αγάπησαν την εκκλησιαστική τέχνη και σε κάποιες περιπτώσεις καθιερώθηκαν στην Εκκλησία όχι μόνο για την βιοτή τους, αλλά και για την τέχνη, την οποία υπηρέτησαν. Και πιστεύω ότι η κάθε μορφή τέχνης μέσα στην Εκκλησία αποτελεί την γλώσσα του Ευαγγελίου. Συνεπώς, η ίδια η τέχνη της ψαλτικής ευαγγελίζεται και αισθητά και συμβολικά το θαύμα της πίστεώς μας, την αγάπη του Θεού για τον άνθρωπο.

Ας παρατηρήσουμε όμως τον κύριο σκοπό της ψαλτικής τέχνης. Η ψαλτική τέχνη αποκαλύπτει το οντολογικό κάλλος, που φωτίζει και κατηχεί όλη την Εκκλησία. Δυο έννοιες, δηλαδή, οι οποίες αναφέρονται στην ενέργεια του Θεού. Αυτό ακριβώς εκφράζουν και οι ύμνοι των Θεοφανείων λέγοντας: “Φωνή Κυρίου επί των υδάτων βοά λέγουσα· Δεύτε λάβετε πάντες πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως.....” ή “Φώς εκ φωτός έλαμψε τω κόσμω, Χριστός ο Θεός ημών”, “Η φωνή του Λόγου ο λύχνος του φωτός, ο εωσφόρος”, “Επεφάνη σήμερον τη Οικουμένη και το φως Σου, Κύριε, εσημειώθη εφ’ ημάς”.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η ψαλτική τέχνη δεν είναι δίχως σκοπό και αναφορά σε πρόσωπο, γιατί από τη μια αποτελεί κατήχηση (ήχος) και από την άλλη έλλαμψη των ενεργειών του Θεού στον άνθρωπο. Αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό της ψαλτικής.

Αναμφισβήτητα, λοιπόν, τόσο η ψαλτική τέχνη, όσο και οι άλλες τέχνες, που κοσμούν την εκκλησιαστική κληρονομιά μας, δεν αποτελούν αυτόνομα φαινόμενα. Γεννιούνται από τους ανθρώπους ως βιώματα της σχέσεώς τους με τον Θεό, τον πρώτο Τεχνίτη-Δημιουργό, όπως λέει ο καθηγητής Χρ. Σταμούλης. Και από την στιγμή που ο άνθρωπος πλησιάση Αυτόν τον Τεχνίτη, τότε αρχίζει να δημιουργή και να αναδεικνύη το κάλλος, που θα προέρχεται από τον ίδιο τον Θεό. Και τότε η Ορθόδοξη ζωή εμπνεόμενη από το κάλλος του Θεού θα κινήται στη δυναμική του ωραίου και η ψαλτική τέχνη θα αλλοιώνη τον άνθρωπο σε μια εσχατολογική προοπτική.

  • Προβολές: 1417

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance