Γεγονός καὶ Σχόλιο: Εκκλησιαστική τέχνη και πολιτιστική μουσειοποίηση

 

Ως ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς θεωρήθηκε η έκθεση που άνοιξε στην Νέα Υόρκη την 10 Μαρτίου και θα διαρκέση μέχρι τις 6 Ιουλίου με τίτλο “η δόξα του Βυζαντίου” και περιλαμβάνει 350 έργα τέχνης από 24 χώρες, τα οποία αναφέρονται στην περίοδο από την εικονομαχία μέχρι την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους το 1204.

Είναι σίγουρο ότι η έκθεση αυτή θα προκαλέση πολλές εντυπώσεις στον Νέο Κόσμο και θα δώση την αφορμή να δούν οι άνθρωποι τον μεγάλο πολιτισμό που αναπτύχθηκε στο λεγόμενο Βυζάντιο, αυτό που τόσο είχε συκοφαντηθή από τους δυτικούς. Και πράγματι σε μια εποχή που στην Ευρωπαϊκή Δύση επικρατούσε βαρβαρισμός, στο ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αναπτυσσόταν ένας μεγάλος πολιτισμός.

Χωρίς να αρνούμαι την ωφέλεια που προκαλεί μια τέτοια έκθεση, θα ήθελα στην συνέχεια να σημειώσω δύο παρατηρήσεις μου, όχι με σκοπό να επικρίνω και να αμαυρώσω μια τέτοια προσπάθεια, αλλά μάλλον να την εντάξω μέσα στα αληθινά της πλαίσια. Δηλαδή, δεν αρνούμαι τέτοιες παρουσιάσεις, αλλά πρέπει να τίθενται σε σωστές και Ορθόδοξες προϋποθέσεις.

Πρώτον, υπάρχει σήμερα ένας μεγάλος πειρασμός, το να βλέπουμε την Ορθοδοξία ως ένα ιδεολόγημα, αλλά και την Εκκλησία ως έναν πολιτισμό. Είναι γνωστό ότι ο αμερικανός συγγραφέας HUNTINGTON ομιλεί για σύγκρουση πολιτισμών, εννοώντας βέβαια, ότι και η Ορθοδοξία ανήκει σε ένα τέτοιο ιδιαίτερο πολιτισμό. Και είναι αλήθεια ότι μερικοί δικοί μας έχουν πέσει στην παγίδα να θεωρούν την Ορθοδοξία μόνον ως πολιτισμό.

Δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία παρήγαγε έναν ιδιαίτερο και καταπληκτικό πολιτισμό, αλλά όμως δεν είναι αποκλειστικά και μόνο πολιτισμός. Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, η Εκκλησία των Αποστόλων, των Προφητών, των Μαρτύρων, των Οικουμενικών Συνόδων, είναι μια ιδιαίτερη κοινότητα που βοηθά τον άνθρωπο να δη το ανθρωπολογικό και υπαρξιακό πρόβλημά του και να το θεραπεύση, θέλει να οδηγήση τον άνθρωπο στην θέωση. Υπάρχει σαφώς μέσα στην Εκκλησία μια ιδιαίτερη μέθοδος δια της οποίας ο άνθρωπος υπερβαίνει τον θάνατο, αυτόν τον βασανιστικό του εχθρό.

Δεύτερον, υπάρχει σήμερα ο κίνδυνος να μουσειοποιήσουμε την ζωή. Οι συγκεκριμένες εικόνες, αλλά και διάφορα άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα που εκτίθενται στο Μουσείο της Νέας Υόρκης, προϋποθέτουν την ύπαρξη αναγεννημένων ανθρώπων, αλλά και μιας ολόκληρης θεολογίας που θεώνει τον άνθρωπο. Οι αγιογραφημένες εικόνες των αγίων εκφράζουν κατά τον καλύτερο τρόπο την πορεία του ανθρώπου προς την θέωση, την ένωση κτιστής και ακτίστου φύσεως. Έπειτα, τα εκκλησιαστικά αυτά αντικείμενα είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα με την λατρεία, μπροστά στα οποία ανάβουμε το κερί και το κανδήλι και κάνουμε την προσευχή. Για αυτό είναι δύσκολο να ενταχθούν στις ψυχρές αίθουσες του Μουσείου και να θεωρούνται μόνο ως έργα τέχνης.

Υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρήση κανείς και αυτό το Άγιον Όρος ως ένα μεγάλο Μουσείο και με αυτήν την προοπτική να το επισκέπτεται. Προσωπικά θέλω να ομολογήσω ότι ποτέ δεν πλησίασα έτσι το Άγιον Όρος. Με ενδιέφερε πάντα η ζωντανή παράδοση που βιώνεται στην ζωή συγκεκριμένων Πατέρων που είναι ζωντανά κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος και λιγότερο τα έργα υψηλής και μεγάλης τέχνης τα οποία υπάρχουν και φυλάσσονται ως θησαυροί στα Μοναστήρια του Αγίου Όρους. Αν ξεχνούσα να δώ ένα σπουδαίο αντικείμενο που φυλασσόταν στα Μοναστήρια, δεν στενοχωριόμουν. Πληγωνόμουν όμως βαθειά, αν δεν συναντούσα μια αγιασμένη μορφή.

Αν όσοι επισκεφθούν το Μουσείο της Ν. Υόρκης, την εποχή που θα εκτίθενται αυτοί οι θησαυροί, απορρίψουν την εντύπωση που είχαν για το λεγόμενο Βυζάντιο και ακόμη εκτιμήσουν την ιδιαίτερη παράδοσή του και θελήσουν να ζήσουν αυτήν την παράδοση στην προσωπική τους ζωή, γνωρίζοντας συγκεκριμένα ζωντανά πρότυπα, τότε θα εκπληρώση τον σκοπό του. Αν όμως το επισκεφθούν οι πλούσιοι και καλλιτέχνες για να πλουτίσουν τις γνώσεις τους, για να υπερβούν την ανία τους, και δεν προχωρήσουν στην υπέρβαση του θανάτου, τότε θα εκληφθή ως μια νεοπαγανιστική κίνηση.

Πράγματι, σήμερα ζούμε έντονα τον πειρασμό της μουσειοποιήσεως της εκκλησιαστικής ζωής, αλλά και τον πειρασμό ενός ιδιότυπου εκκλησιαστικού φετιχισμού. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή για να υπερβούμε αυτούς τους επικίνδυνους πειρασμούς.

Ν.Ι.

Ετικέτες: ΓΕΓΟΝΟΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΟ

  • Προβολές: 1402

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance