Λόγιοι Μητροπολῖτες Ναυπάκτου: Δαμασκηνός Στουδίτης (1575-1577)

του Αρχιμ. π. Ειρηναίου Κουτσογιάννη

Ο ονομαστός μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτης και έξαρχος πάσης Αιτωλίας Δαμασκηνός ο Στουδίτης, καταγόταν από την Θεσσαλονίκη και γεννήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνος. Τα πρώτα μαθήματα διδάχθηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου και απέκτησε άριστη γνώση της αρχαίας Ελληνικής γλώσσης. Έπειτα πήγε στην Κωνσταντινούπολη, για να παρακολουθήση τα μαθήματα του ονομαστού Μεγάλου Ρήτορος Θεοφάνους Ελεαβούλκου του Νοταρά (1543-1551), ο οποίος ήταν Σχολάρχης της Πατριαρχικής Ακαδημίας.

Στην Κωνσταντινούπολη εκάρη μοναχός και πήρε το όνομα Δαμασκηνός (αντί του Δημήτριος ή Διονύσιος, που ήταν το κοσμικό του όνομα) και την επωνυμία Στουδίτης. Η επωνυμία αυτή δείχνει ότι, καίτοι η μονή Στουδίου είχε περιέλθει στα χέρια των Μωαμεθανών, η αδελφότητα των μοναχών διετηρείτο σε κάποιο άλλο μέρος της Πόλεως. Στην Κωνσταντινούπολη χειροθετήθηκε υποδιάκονος και κήρυττε σε διάφορους ναούς. Τα κηρύγματά του αυτά, γεμάτα από πατερικές αναφορές, απετέλεσαν το περιεχόμενο του βιβλίου του με το όνομα “ΘΗΣΑΥΡΟΣ”.

Μεταξύ των ετών 1558 και 1564 επί Πατριάρχου Ιωάσαφ Β' του μεγαλοπρεπούς (1555-1564) χειροτονήθηκε επίσκοπος Λιτής και Ρενδίνης. Το 1564 συμμετέσχε στη σύνοδο 51 Αρχιερέων, που είχε συγκροτήσει ο Ιωάσαφ για την επιβολή αυστηροτέρων μέτρων κατά των καταχρήσεων του κλήρου και των αρχόντων. Ο Πατριάρχης Μητροφάνης Γ' (1565-1572), ο οποίος διεδέχθη τον Ιωάσαφ, εκτιμώντας τις ικανότητες του Δαμασκηνού τον έστειλε ως πατριαρχικό έξαρχο στην Μικρά Ρωσία, η οποία είχε πρωτεύουσα το Κίεβο και υπαγόταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ο Δαμασκηνός διετέλεσε κύριος διδάσκαλος του μετέπειτα Πατριάρχου Ιερεμίου Β' του Τρανού. Ο Ιερεμίας έχοντας, όπως φαίνεται, εκτίμηση στο πρόσωπο του διδασκάλου του, όταν περιώδευσε στην Πελοπόννησο (19 Οκτωβρίου 1573 μέχρι Ιούλιο του 1574), τον άφησε τοποτηρητή του Πατριαρχικού Θρόνου. Στη συνέχεια, μετά την επάνοδό του στην Κωνσταντινούπολη, ο Δαμασκηνός προβιβάσθηκε σε μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτης και έξαρχο πάσης Αιτωλίας. Σύμφωνα δε με την μαρτυρία του Μαρτίνου Κρουσίου ο Δαμασκηνός “επείχε” και τον τόπο του επισκόπου “Αγγύρας”. Εκοιμήθη το 1577 και ετάφη προφανώς στη Ναύπακτο.

Ο Δαμασκηνός υπήρξε ένας από τους μεγαλυτέρους λογίους του 16ου αιώνος. Το βιβλίο του “ΘΗΣΑΥΡΟΣ” είχε πολύ μεγάλη απήχηση ανάμεσα στους ορθοδόξους χριστιανούς και διαβάστηκε ίσως όσο κανένα άλλο βιβλίο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Γνώρισε πολυάριθμες εκδόσεις όχι μόνο στα Ελληνικά, αλλά και στις Σλαβικές διαλέκτους. Ο “ΘΗΣΑΥΡΟΣ” βοήθησε σημαντικά στο να συνειδητοποιήσουν οι ορθόδοξοι των Βαλκανίων (Ρωμηοί) στα χρόνια της Τουρκοκρατίας την ιδιαιτερότητά τους έναντι των Μουσουλμάνων και να κρατήσουν την πίστη των πατέρων τους, ακόμα και στο να οδηγηθούν στο μαρτύριο. Ο Σάθας αναφέρει ότι ο Δαμασκηνός “πολύ ωφέλησε την πατρίδα δια των συγγραφών του” και ο Μ. Ι. Γεδεών ότι “χρήσιμος εγένετο και εις το γένος και εις την Εκκλησίαν”.

Εκτός του “ΘΗΣΑΥΡΟΥ” άλλα έργα του Δαμασκηνού Στουδίτου είναι τα εξής:

  1. “Στίχοι ηρωλεγείοι εις την κοίμησιν της υπερευλογημένης Θεοτόκου Μαρίας”. Αποτελείται από 124 στίχους σε ομηρική διάλεκτο.
  2. Ακολουθία και εγκώμιο στον Νεομάρτυρα Νικόλαο (14 Φεβρουαρίου). Ο άγιος Νικόλαος καταγόταν από την Ιχθύν της Κορινθίας και μαρτύρησε στην Κωνσταντινούπολη το 1554. Η ακολουθία εγράφη από τον Δαμασκηνό το 1558, που τότε ήταν ιερομόναχος.
  3. “Μερική διάγνωσις εκ των παλαιών φιλοσόφων περί φύσεως, και ιδιωμάτων τινών ζώων, συναθροισθείσα παρά του εν αρχιερεύσι λογιωτάτου, κυρίου Δαμασκηνού, του Στουδίτου”.
  4. “Δαμασκηνού επισκόπου Ρονδίνης (Ρενδίνης) διάλογος μετά του Ηγουμένου της Αγίας Αναστασίας, ήτοι ταλανισμός κατά των νυν της Ελλάδος επισκόπων”.
  5. “Παραίνεσις προς μοναχούς τους θέλοντας σωθήναι εν συνόπτω του εν επισκόποις ελαχίστου Δαμασκηνού Λιτής και Ρενδίνης και Προέδρου Πολιανής”.
  6. “Λόγος πεζή φράσει εις τον Δεκάλογον του Μωϋσέως”.
  7. “Ομηρόκεντρα εις την κοίμησιν της Θεοτόκου σύνθετα (συντεθέντα;) παρά του ταπεινού επισκόπου Λιτής και Ρενδίνης Δαμασκηνού”.
  8. “Προγνωστικά σημεία περί βροχής, ανέμου, εκ των αστέρων, και εκ της σελήνης εκ διαφόρων ποιητών και διδασκάλων, ποίημα κυρού Δαμασκηνού Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Άρτης”. Σώζεται στον κώδικα 1325 της Μ. Λαύρας και ίσως είναι το τελευταίο έργο του Δαμασκηνού.
  9. Επιστολές. Ο Μ. Ι. Γεδεών δημοσίευσε 14 επιστολές του Δαμασκηνού στην Εκκλ. Αλήθεια Κωνσταντινουπόλεως. Όλες είναι γραμμένες σε ωραία αττική διάλεκτο.
  • Προβολές: 1346

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance