Γεγονός καὶ Σχόλιο: Το πρόβλημα της ελευθερίας

 

Από τα φοιτητικά μου χρόνια άκουγα για την επαναστατική παρουσία του Γερμανού φιλοσόφου Μαρκούζε, ο οποίος με τις σκέψεις του και κυρίως με το βιβλίο του “ο μονοδιάστατος άνθρωπος” καθόρισε και υποκίνησε επαναστατικές εξεγέρσεις. Ο Καθηγητής μου τότε στο Πανεπιστήμιο αείμνηστος Παναγιώτης Χρήστου είχε δημοσιεύσει μια σειρά άρθρων για τις ιδέες του Μαρκούζε και την σημασία τους.

Πρόσφατα διάβασα άρθρο της κ. Ελένης Ανδριανοπούλου - Αχιλλέως, που είχε δημοσιευθή στο περιοδικό “επίκεντρα” το 1979, με τίτλο: “η Διαλεκτική της Απελπισίας” του Herbert Marcuse, στο οποίο λέγεται ότι ο Μαρκούζε με το βιβλίο του “ο μονοδιάστατος άνθρωπος” “εξαπολύει μια επίθεση ενάντια στις ανεπτυγμένες τεχνολογικά κοινωνίες και κυρίως στο καταναλωτικό καπιταλισμό των Η.Π.Α. Ισχυρίζεται ότι σε μια σύγχρονη τεχνολογική κοινωνία οι αυτό-αποκαλούμενοι “ελεύθεροι” θεσμοί και “οι δημοκρατικές ελευθερίες” πρωταρχικό σκοπό έχουν να περιορίζουν την ελευθερία, να καταπιέζουν την ατομικότητα, να συγκαλύπτουν την εκμετάλλευση και να στενεύουν τα όρια της ανθρωπίνης εμπειρίας”.

Θα πρέπει να παραθέσω ένα χαρακτηριστικό κομμάτι από τις θεωρίες του Γερμανού αυτού φιλοσόφου: “Η βιομηχανική κοινωνία έφθασε στο στάδιο εκεί, όπου πια δεν μπορούμε να ορίσουμε μια αληθινά ελεύθερη κοινωνία, χρησιμοποιώντας τους παραδοσιακούς όρους της οικονομικής, πολιτικής και πνευματικής ελευθερίας... Μόνον αρνητικοί όροι μπορούν να εκφράσουν αυτές τις καιρούργιες μορφές, γιατί ακριβώς αποτελούν άρνηση των μορφών που κυριαρχούν. Έτσι, οικονομική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση από την οικονομία, απ’ τον καταναγκασμό που ασκείται με τις οικονομικές σχέσεις και δυνάμεις, απελευθέρωση απ’ την καθημερινή πάλη για την ύπαρξη, απαλλαγή απ’ την ανάγκη να κερδίσουμε την ζωή μας. Πολιτική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση απ’ την πολιτική αυτή που πάνω της τα άτομα δεν μπορούν να ασκήσουν ουσιαστικό έλεγχο. Πνευματική ελευθερία πρέπει να σημαίνει αποκατάσταση της ατομικής σκέψης, πνιγμένης σήμερα από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και θύμα της διαπαιδαγώγησης, κι ακόμη θα πρέπει να σημαίνει ότι να πάψουν να υπάρχουν κατασκευαστές της κοινής γνώμης κι ακόμη και κοινή γνώμη”.

Είναι πολύ χαρακτηριστικοί αυτοί οι ορισμοί του Μαρκούζε για την ελευθερία, που ταιριάζουν στην εποχή μας. Θα πρέπει να σημειωθή ότι σήμερα πολλές δυνάμεις επιχειρούν να καταστρατηγήσουν το ανθρώπινο πρόσωπο, να δημιουργήσουν διάφορες ανάγκες, που τελικά θα υποδουλώνουν τον άνθρωπο ακόμη περισσότερο. Κυρίως θα ήθελα να υπογραμμίσω το γεγονός ότι σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά υπάρχουν “οι κατασκευαστές της κοινής γνώμης” που λειτουργούν σαν ένα είδος δικτατορίας και τυραννίας της ανθρώπινης ελευθερίας και της ανθρώπινης προσωπικότητας. Καθημερινά στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αναφύονται διάφοροι “ηγέτες” που στοχεύουν στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

Πέρα από τα οποιαδήποτε αρνητικά της θεωρίας του Μαρκούζε, το σημαντικό είναι ότι για να ζήσουμε κάπως την ελευθερία μας, πρέπει να την δούμε από την αρνητική μορφή ζωής, που είναι τελικά η απελευθέρωση από όσους θέλουν να μας καταδυναστεύουν, κυρίως από τους διαμορφωτές της κοινής γνώμης. Μέσα από αυτήν την αρνητική βίωση της ελευθερίας, θα φθάσουμε και στην θετική της βίωση που είναι η αγάπη, δηλαδή επειδή είμαι ελεύθερος και επειδή θέλω να γίνω ελεύθερος, γι’ αυτό αγαπώ θυσιαστικά και κενωτικά.

Ν.Ι.

Ετικέτες: ΓΕΓΟΝΟΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΟ

  • Προβολές: 1489

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance