Αρχιμ. π. Πολυκάρπου Σταυροπούλου: Η εικόνα της Παναγίας της Ναυπάκτου (Madonna di Lepanto)

στον Ναό της Santa Maria Formosa της Βενετίας

του Αρχιμ. π. Πολυκάρπου Σταυροπούλου
Πρωτοσυγκέλλου της Ι. Μητροπόλεως Ιταλίας

(αναδημοσίευση από το περιοδικό “Ναύς”)

... Στην περιοχή της Βενετίας, όπου βρίσκεται ο ελληνορθόδοξος Ναός του αγίου Γεωργίου, το φημισμένο και ιστορικό Castello, μάλιστα δε πολύ κοντά στην εκκλησία μας και σε πέντε λεπτά της ώρας απόσταση από την πλατεία του Αγίου Μάρκου, υπάρχει ο παλαίφατος ρωμαιοκαθολικός ενοριακός Ναός της Santa Maria Formosa (=Αγίας Μαρίας της Εκλάμπρου), στον οποίο φυλάσσεται ένα ιερό κειμήλιο της ιστορίας της Γαληνοτάτης, που έχει σχέση με το Lepanto. Πρόκειται για την εικόνα της Madonna di Lepanto (=Παναγίας της Ναυπάκτου).

...Δεν θα αναφερθούμε περαιτέρω στην ιστορία της εκκλησίας αυτής, η οποία με την πάροδο των αιώνων υπέστη πολλές αρχιτεκτονικές αλλαγές, για να φθάση στην σημερινή της μορφή (1916). Για το θέμα μας ενδιαφέρει μόνο το αρχιτεκτονικό εκείνο μέρος του ναού, το οποίο ονομάζεται Coro (=χορός). Βρίσκεται στο δεξιό μέρος του ναού, αμέσως σχεδόν μετά την κυρία είσοδο και πρόκειται για έργο του 1542 από πολύχρωμο μάρμαρο, το οποίο στεγάζει το εκκλησιαστικό μουσικό όργανο. Κάτω ακριβώς από τον Coro είναι τοποθετημένη σε ειδικό altare (προσκυνητάρι) η εικόνα της Madonna di Lepanto (=Παναγίας της Ναυπάκτου). Η εικόνα, η οποία είναι ζωγραφισμένη σε ξύλο διαστάσεων 35Χ26 εκατοστών, αναφέρεται στον τουριστικό οδηγό του ναού, ως έργο κάποιου αγιογράφου Νικολάου Σαφούρη, για τον οποίο δυστυχώς δεν κατώρθωσα να εύρω πληροφορίες. Ο μελετητής των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων των εκκλησιών της Βενετίας καθηγητής Alberto Rizzi, θεωρεί την εικόνα αυτή ως έργο ανωνύμου ζωγράφου του πρώτου μισού του 16ου αιώνα, πράγμα που φαίνεται πολύ πιθανό. Περιγράφει το θέμα της Madonna della Consolazione (=Παναγίας της Παραμυθίας), ένα θέμα παλαιότατο της ορθόδοξης αγιογραφίας και πολύ αγαπητό στους αγιογράφους που επιδίδονταν στην εικονογράφηση της Παναγίας. Ας σημειωθεί ότι εικόνα με ανάλογο θέμα και με τον τίτλο “ MRΘΟΥ Η ΚΥRIA H PARAMHΘHA” (sic!) είναι και εκείνη της Παναγίας στο εικονοστάσιο του Ιερού Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων της Βενετίας. πολύ πιθανό να αγιογραφήθηκε την Βενετία κατά παραγγελία, όπως άλλωστε συμβαίνει με μεγάλο μέρος των μεταβυζαντινών εικόνων, που σώζονται στην πόλη αυτή. Από άποψη τεχνοτροπίας βρίσκεται, σε γενικές γραμμές, μέσα στα πλαίσια της ορθόδοξης αγιογραφικής παραδόσεως, φέρει όμως και δυτικά αναγεννησιακά στοιχεία, αποτυπωμένα κυρίως στα πρόσωπα της Θεοτόκου και του Κυρίου. Το γεγονός αυτό οδήγησε τον καθηγητή Rizzi να υποθέση ότι η εικόνα αυτή είναι δαλματικής προελεύσεως. Δεν πρέπει άλλωστε να μας διαφεύγει το γεγονός ότι η βενετοκρατούμενη Δαλματία με τον ακμαίο ορθόδοξο πληθυσμό και τα περίφημα ορθόδοξα μοναστήρια της, υπήρξε σπουδαίο εργαστήριο της μεταβυζαντινής ορθόδοξης αγιογραφίας, πράγμα που οφείλεται, μεταξύ άλλων, και στο γεγονός ότι η περιοχή αυτή αποτελούσε τον φυσικό δίαυλο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας των Ενετών προς τις κτήσεις της στον ελλαδικό χώρο και γενικώς προς την Ανατολή.

Υποστηρίζεται ότι την εικόνα αυτή είχε στην κατοχή του ο Ναύαρχος Sebastiano Venier, αρχηγός της βενετικής ναυτικής δυνάμεως στην Ναυμαχία της Ναυπάκτου (Battaglia di Lepanto) τον Οκτώβριο του 1571 μ.Χ. και μετέπειτα Δόγης (Doge) της Γαληνοτάτης (1577-1578). Αυτή λοιπόν την εικόνα ο Ναύαρχος Venier την πήρε μαζί του και την τοποθέτησε σε περίβλεπτη θέση πάνω στον κεντρικό ιστό του πολεμικού του πλοίου. Η σκηνή αυτή περιγράφεται τέλεια σε πίνακα που έχει σαν θέμα την Ναυμαχία της Ναυπάκτου, και που σώζεται στο Δημοτικό Μουσείο “ Correr” της Βενετίας, στην πλατεία του Αγίου Μάρκου.

Είναι γνωστό ότι η νίκη της Ναυπάκτου αποδόθηκε στην βοήθεια της Παναγίας. Από τότε έχομε στην Δυτική Χριστιανοσύνη την εμφάνιση του τύπου της Madonna di Lepanto, με αφιέρωση σ’ Αυτήν ιερών ναών, εικόνων, αγαλμάτων, μεταλλίων και οδών ή πλατειών. Όταν ο βενετικός στόλος επέστρεψε στην Βενετία και του έγινε αποθεωτική υποδοχή από τις Αρχές και τον λαό, η εικόνα της Παναγίας, που είχε στο πλοίο του ο Ναύαρχος Venier, πήρε εφεξής το όνομα Madonna di Lepanto (Παναγία της Ναυπάκτου). Η εικόνα αυτή παρέμεινε στην κατοχή της οικογενείας Venier έως το έτος 1921, οπότε ο Giambattista Venier την εδώρησε στην εκκλησία της Santa Maria Formosa, ενορίτης της οποίας υπήρξε ο Ναύαρχος Venier, το αρχοντικό του οποίου σώζεται μέχρι σήμερα, βρισκόμενο σε 50 μέτρα απόσταση από τον ανωτέρω ναό, επί του Campo (=πλατεία) της Santa Maria Formosa.

Η Παναγία της Ναυπάκτου ετιμάτο ιδιαίτερα κάθε 7η Οκτωβρίου του έτους, εορτή της Madonna del Rosario (=Παναγίας του “Κομβοσκοινίου”), η οποία ήταν συνδεδεμένη με την μεγάλη νίκη των Χριστιανών στο Lepanto με την θαυματουργική βοήθεια της Θεοτόκου. Παρενθετικά αναφέρομε ότι το Rosario είναι είδος ρωμαιοκαθολικού κομβοσχοινίου, με την βοήθεια του οποίου οι ρωμαιοκαθολικοί πιστοί προσεύχονται στην Υπεραγία Θεοτόκο, λέγοντας επαναληπτικά την φράση: “ Ave Maria plena gratia...” (Χαίρε κεχαριτωμένη Μαρία κλπ.). Τον τελευταίο καιρό, η λατρεία προς την Θεοτόκο ενισχύθηκε σημαντικά στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με την άνοδο στον Παπικό Θρόνο της Ρώμης του νυν Πάπα Ιωάννη Παύλου του Β·, του από Κρακοβίας, ο οποιος έθεσε την Mater Ecclesiae (=Μητέρα της Εκκλησίας) σαν σύμβολο, προστάτιδα και πρότυπο του ποντιφικάτου του. Έτσι όλο και περισσότερο οι ρωμαιοκαθολικοί πιστοί προσεύχονται δημοσίως στην Παναγία με το rosario-κομβοσχοίνιο, ιδιαίτερα δε κατά τον ειδικό μαριανό μήνα του Μαΐου, κατά τον οποίο οι πιστοί της ενορίας της Santa Maria Formosa προσεύχονται με το rosario ενώπιον της εικόνας της Madonna di Lepanto...

 

  • Προβολές: 1397

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance