Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου: Σκέψεις μετά την σύγκληση της Ιεραρχίας

(Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Βήμα” της 15/11/98. Αναδημοσιεύεται εδώ, με τις τρεις διορθώσεις:
1. βουλεύεται (η Ιεραρχία), και όχι βούλεται,
2. αυτοκρατορικές (οι Οικουμενικές Σύνοδοι), και όχι αυτοκαταστροφικές (!) και
3. στις οντολογικές και υπαρξιακές αναζητήσεις, και όχι οντολογίες).

 

Τον παρελθόντα μήνα (Οκτώβριο) συνεκλήθη η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος για να συζητήση και να λύση μερικά θέματα τα οποία απασχόλησαν την Εκκλησία αυτήν την περίοδο. Είναι γνωστές οι αποφάσεις τις οποίες έλαβε, οι οποίες έχουν δημοσιοποιηθή στον ελληνικό λαό δια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, και δεν νομίζω ότι χρειάζεται να επανέλθουμε σε αυτές. Μόνον θα ήθελα να διατυπώσω μερικές σκέψεις, τόσο για την συγκεκριμένη Σύνοδο της Ιεραρχίας όσο και για τις Συνόδους που πρόκειται να συγκληθούν στο προσεχές μέλλον.

Κατ’ αρχάς πρέπει να λεχθή αυτό το οποίο κατά την διάρκεια των εργασιών της Ιεραρχίας διατύπωσαν πολιοί Ιεράρχες, ότι ήταν μια από τις καλύτερες Συνόδους, από την άποψη ότι επικράτησε ευπρέπεια και σοβαρότητα, αν εξαιρέση κανείς μεμονωμένες περιπτώσεις. Αυτό νομίζω οφειλόταν σε τρεις βασικούς παράγοντες. Πρώτον, στην παρουσία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστοδούλου, ο οποίος χειριζόταν τα θέματα με έξυπνο τρόπο και δεν άφηνε να οξυνθή η ατμόσφαιρα. Ακόμη σε δύσκολες περιστάσεις ενήργησε με διακριτικό τρόπο, ώστε να εκτονωθή η κατάσταση. Δεύτερον, οφειλόταν στην παρουσία πολιών Ιεραρχών με πείρα και γνώση, οι οποίοι με τις παρεμβάσεις τους συνετέλεσαν στο να επικρατήση σοβαρότητα και ευπρέπεια. Και τρίτον, στην παρουσία νέων Ιεραρχών, οι οποίοι έδειξαν σεβασμό στο συνοδικό σύστημα της Εκκλησίας, αλλά και εκδήλωσαν την διάθεσή τους να μη συνεχίσουν μερικές αρνητικές καταστάσεις του παρελθόντος. Γιατί, πράγματι, ενώ είναι απαραίτητη η διατύπωση κάθε σκέψεως και απόψεως, εν τούτοις ο τρόπος της εκφοράς του λόγου πρέπει να είναι ο ενδεδειγμένος σε εκκλησιαστικούς άνδρας.

Όπως ανέφερα προηγουμένως, η θεματολογία της πρόσφατης Συνόδου της Ιεραρχίας ήταν σημαντική, γιατί αναφερόταν σε σύγχρονα θέματα που απησχόλησαν την Εκκλησία. Και, βέβαια, ήταν η πρώτη Σύνοδος Ιεραρχίας, μετά την εκλογή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών κ. Χριστοδούλου στον περιλάλητο θρόνο των Αθηνών και στην Προεδρία της Ιεράς Συνόδου, και ήταν επόμενον να προταθούν τα θέματα αυτά για να βρουν τις λύσεις τους. Όμως, νομίζω, ότι η μέλλουσα να συγκληθή Σύνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος πρέπει να απασχοληθή με θέματα σοβαρότερα, ουσιαστικότερα και θεολογικότερα.

* * *

Είναι γνωστόν ότι η Εκκλησία της Ελλάδος είναι αυτοκέφαλη, οπότε ενεργεί και βουλεύεται ως μία Τοπική Σύνοδος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζη όλα τα εκρεμούντα ζητήματα που αναφύονται στην δικαιοδοσία της και να προσπαθή με θεολογικό λόγο να τα επιλύη. Επίσης, είναι γνωστόν ότι οι Τοπικές Σύνοδοι αποτελούν την βάση της διοικήσεως των Εκκλησιών, ενώ οι Οικουμενικές Σύνοδοι επιλύουν γενικότερα θέματα, τα οποία βέβαια είχαν αντιμετωπισθή προηγουμένως από τις Τοπικές Συνόδους, και αυτό έγινε ώστε οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, σύμφωνα με το Ρωμαϊκό δίκαιο, να αποκτήσουν καθολική ισχύ στο Ρωμαϊκό Κράτος. Γι’ αυτό και οι Οικουμενικές Σύνοδοι, όπως λέγει ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, λέγονται αυτοκρατορικές. Και βέβαια, η όλη εκκλησιαστική ζωή είναι μία διαρκής Σύνοδος, καθώς επίσης η Τοπική Σύνοδος πρέπει να εκφράζη την θεολογία και την ζωή της Εκκλησίας.

Νομίζω, λοιπόν, ότι η θεματολογία των Τοπικών Συνόδων της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, για να συντονίζεται στην προοπτική και την εκκλησιολογική δομή των Τοπικών Επαρχιακών Συνόδων, πρέπει να δίδη την μαρτυρία της πίστεως, να είναι ομολογιακή, και, βέβαια, να αντιμετωπίζη όλα τα προβλήματα που αναφύονται με ορθόδοξο θεολογικό τρόπο. Πρέπει να ασχολήται με θέματα ορθοδόξου ομολογίας, αναφορικά με τις σύγχρονες εκκλησιολογικές παρεκκλίσεις, με θέματα οργανωτικά και ποιμαντικά, καί, βέβαια, όλα αυτά πρέπει να αντιμετωπίζωνται μέσα από την ορθόδοξη θεολογική προοπτική. Γιατί αν η κάθε Τοπική Σύνοδος δεν συντονίζεται στην θεολογία των Τοπικών Συνόδων, τότε είναι εκκοσμικευμένη.

* * *

Μέσα στην προοπτική αυτή θα ήθελα να υπογραμμίσω τέσσερεις μεγάλες κατηγορίες θεμάτων, τα οποία πρέπει να γίνωνται αντικείμενο συζητήσεων στις Συνόδους της Ιεραρχίας.

1. Είναι τα λεγόμενα δογματικά θέματα. Και είναι γνωστόν ότι τα δόγματα δεν είναι μεταφυσικά σχήματα, αλλά τα όρια της ζωής και του θανάτου, τα πλαίσια της θεραπείας ή της ασθενείας των ανθρώπων. Νομίζω ότι στην εποχή μας, εκτός από το Χριστολογικό, αναγκαία είναι η αντιμετώπιση του εκκλησιολογικού ζητήματος. Πρόκειται για την οριοθέτηση της Εκκλησίας, για τις παρεκκλίσεις από την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, για τους Διαλόγους με τις άλλες Ομολογίες και Θρησκείες. Σήμερα γίνονται πολλοί Διάλογοι της Εκκλησίας μας με άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, με άλλες Ομολογίες και άλλες Θρησκείες. Είναι δυνατόν η Ιεραρχία να μην ενημερώνεται, οι Ιεράρχες να μην εκφράζουν τις απόψεις τους και να μη καθορίζουν την στάση τους απέναντι σε αυτές; Καθώς επίσης είναι δυνατόν ο λαός να παραμένη στην άγνοια, να μην ενημερώνεται επαρκώς;

2. Ο καθορισμός και η ενεργοποίηση του συνοδικού συστήματος της Εκκλησίας. Όταν κάνουμε λόγο για συνοδικό σύστημα εννοούμε το ιεραρχικό πολίτευμα της Εκκλησίας, που σημαίνει τον συντονισμό και την συνεργασία όλων των χαρισμάτων, σε επίπεδο Ιεραρχίας, Μητροπόλεων και Ιερών Ναών, έξω από κληρικαλισμούς, λαϊκοκρατίες και λαϊκισμούς. Αυτό σημαίνει ότι το συνοδικό σύστημα δεν είναι ένας κατεστημένος θεσμός, κατά μίμησιν άλλων ανθρωποκεντρικών οργανώσεων, αλλά ένας χαρισματικός “θεσμός”. Αυτή δε η ενεργοποίηση των χαρισμάτων δεν είναι θέμα απλών συνελεύσεων, αλλά πρωτίστως σεβασμός στην εσωτερική δομή και την εσωτερική ζωήρρυτη φλέβα της ορθοδόξου παραδόσεως.

3. Η επικράτηση της κανονικής ευταξίας. Πρέπει να εξετάζωνται επισταμένως το πνεύμα και το γράμμα των ιερών Κανόνων, και να ερμηνεύωνται οι ιεροί Κανόνες μέσα από την ορθόδοξη εκκλησιολογία. Είναι γνωστόν ότι το πνεύμα των ιερών Κανόνων αποβλέπει στην ενότητα της Εκκλησίας και την σωτηρία του ανθρώπου. Επομένως, η ενότητα της Εκκλησίας και η σωτηρία του ανθρώπου είναι ο απώτερος σκοπός των ιερών Κανόνων, οι οποίοι μέσα από αυτήν την προοπτική αποκλείουν τόσο τον αντινομισμό όσο και την εκνομίκευση της πνευματικής ζωής.

4. Η αντιμετώπιση των συγχρόνων ποιμαντικών προβλημάτων, που έχουν σχέση με τις ηλικίες των ανθρώπων, τους διαφόρους τρόπους ζωής, τα σύγχρονα επαγγέλματα, και την σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία. Πρόκειται για θέματα που αναφέρονται στις οντολογικές και υπαρξιακές αναζητήσεις των ανθρώπων, στον πολιτιστικό εκσυγχρονισμό και τον εκκλησιολογικό αποχρωματισμό της κοινωνίας μας, τα ναρκωτικά, το AIDS κλπ. Και τα θέματα αυτά πρέπει να αντιμετωπίζωνται κυρίως θεολογικά και εκκλησιολογικά, διότι η Εκκλησία δεν είναι Κράτος - Πολιτεία, αλλά Σώμα Χριστού και κοινωνία θεώσεως. Πρέπει με κάθε θυσία να αποφεύγεται η βατικανοποιημένη και προτεσταντίζουσα θεώρηση της ποιμαντικής. Αυτό σημαίνει ότι η ποιμαντική διακονία δεν είναι θέμα ιδεολογικών αρχών, αλλά προσωπικής ποιμαντικής προσεγγίσεως των ανθρώπων μέσα από την προοπτική της εσχατολογίας.

Επομένως, τα βασικά θέματα με τα οποία πρέπει να απασχολούνται οι Σύνοδοι της Ιεραρχίας είναι εκείνα που έχουν σχέση με το δόγμα και κυρίως την Εκκλησιολογία, το ορθόδοξο συνοδικό σύστημα σε όλες τις εκφράσεις του, την κανονική ευταξία της Εκκλησίας και την ποιμαντική των συγχρόνων προβλημάτων, και όχι με θέματα που σχετίζονται με την εξωτερική διάσταση της Εκκλησίας. Μας ενδιαφέρει το μυστήριο της θείας Οικονομίας και όχι τα οικονομικά, μας απασχολεί η σωτηρία του προσώπου και όχι η μαζική θεατρική ενημέρωση.

* * *

Βέβαια, μια τέτοια αντιμετώπιση των θεμάτων προϋποθέτει ύπαρξη Επισκόπων με θεολογική γνώση, με πατερική δογματική συνείδηση, αφού οι Πατέρες έδωσαν αξία στις Συνόδους και όχι το αντίθετο. Πράγματι, δεν είναι η Σύνοδος που αναδεικνύει τους Πατέρας, αλλά οι Πατέρες είναι εκείνοι που κάνουν μια Σύνοδο να είναι Ορθόδοξη και όχι “ληστρική”. Και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα, γιατί, όπως έλεγε ο μακαριστός Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης κυρός Διονύσιος, πολλοί σύγχρονοι Αρχιερείς κατέχουν πολλές γνώσεις, γνωρίζουν νομικά, ιστορικά, φιλοσοφικά θέματα, αλλά δεν γνωρίζουν την “παπαδική”, και εννοούσε δεν γνωρίζουν την ορθόδοξη θεολογία, στην ουσιαστική της διάσταση. Μια Σύνοδος χωρίς θεολογία ομοιάζει με Βουλή και όχι με Τοπική Σύνοδο.

Ελπίζω ότι με την πείρα των πολιών και σοφών Γερόντων Αρχιερέων και με τους νέους Ιεράρχες, τόσο η θεματολογία, όσο και η αντιμετώπιση των θεμάτων των μελλουσών Συνόδων της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος θα συντονίζωνται στο πνεύμα και την προοπτική των ενδόξων Τοπικών Συνόδων της Εκκλησίας, ώστε να παύση το φαινόμενο η Σύνοδος των Ιεραρχών να γίνεται αφορμή αντεγκλίσεων μεταξύ των Επισκόπων για θέματα που απασχολούν την σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία και τα οποία δεν εκφράζουν το ήθος και την ουσία του εκκλησιαστικού πολιτεύματος. Και είναι γνωστόν ότι η πηγή του δικαίου του εκκλησιαστικού πολιτεύματος, όπως λέγει ο Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης, δεν ανήκει στον λαό αλλά στον Θεό, και η πραγμάτωση του δικαίου αυτού του πολιτεύματος δεν αναφέρεται στην μένουσα, αλλά στην μέλλουσα πόλη.

 

  • Προβολές: 1377

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance