Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Υπεραπασχόληση και ανεργία ή “μὴ σπαταλᾶτε τὴν καρδιά σας”

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Ζούμε σε μια εποχή που την χαρακτηρίζει η υπεραπασχόληση των ανθρώπων και ταυτόχρονα την μαστίζει η ανεργία. Αυτή η αντιφατική κατάσταση μπορεί να μελετηθή από δύο διαφορετικές σκοπιές και να εξηγηθή με δύο διαφορετικούς τρόπους. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει μια “εξωτερική” και μια “εσωτερική” εξήγηση, αφού είναι ένα γεγονός που μπορεί να μελετηθή από κοινωνιολογική και οικονομική σκοπιά, αλλά και από την σκοπιά της “ορθόδοξης ψυχοθεραπείας”.

Στην συνέχεια θα επιχειρήσω μια μικρή ανάλυση του προβλήματος της υπεραπασχόλησης και της ανεργίας, που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο τρόπο ζωής, και φαίνεται ότι συνδέεται με τις δομές της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, δηλαδή τις αρχές στις οποίες στήριζεται το ευρώ, το οποίο, κατά την διατύπωση των έφημερίδων “εγεννήθη” την πρώτη του έτους. Βασικό βοήθημα σ’ αυτή την ανάλυση δεν έχω οικονομικές και κοινωνιολογικές μελέτες, αλλά ένα βιβλίο θεραπευτικό και γι’ αυτό ποιμαντικό· έχω τον πρώτο τόμο με τους απλούς και διεισδυτικούς λόγους του μακαριστού γέροντος Παϊσίου, που εκδίδει το Ιερό Ησυχαστήριο “Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος” της Σουρωτής Θεσσαλονίκης. Είναι ίσως η καλύτερη μέχρι τώρα έκδοση που αφορά στον π. Παΐσιο, γιατί είναι ένα βιβλίο στο οποίο μιλά ο ίδιος και όχι άλλοι γι’ αυτόν ή αντ’ αυτού.

Αν δούμε την σύγχρονη κοινωνία μέσα από τις οικονομικές σχέσεις που επιβάλλει η ελεύθερη αγορά, υπάρχουν από την μια μεριά οι υπεραπασχολημένοι “προνομιούχοι”, που καταναλίσκουν πολύ χρόνο και σχεδόν όλο τον δυναμισμό τους στην εργασία τους είτε γιατί το αντικείμενο της δουλειάς τους το απαιτεί είτε γιατί βρήκαν τον τρόπο να ασκούν ταυτόχρονα πολλά επαγγέλματα και από την άλλη οι “μή προνομιούχοι”, αυτοί που για διαφόρους λόγους μαστίζονται από την ανεργία.

Μια τέτοια προσέγγιση όμως του θέματος δεν μπορεί να είναι ικανοποιητική, γιατί μένει στις εξωτερικές ανθρώπινες σχέσεις, οπότε εξαντλείται στην επιφάνεια. Αν η υπεραπασχόληση αποσυνδεθή από το επάγγελμα και συνδεθή με τον κόπο που καταβάλλει κάθε “εργαζόμενος” και ο κόπος δεν περιορισθή απλώς στο σώμα και το μυαλό, αλλά μελετηθή ως πάθος που αφορά σε ολόκληρη την ύπαρξη του ανθρώπου, ο ορισμός της υπεραπασχόλησης και της ανεργίας αλλάζει.

Υπεραπασχολημένοι, λοιπόν, με κριτήριο τον ψυχοσωματικό κόπο, δεν είναι υποχρεωτικά μόνο αυτοί που αναγκάζονται να ασκούν δύο ή τρία επαγγέλματα, προσπαθώντας να ανταπεξέλθουν στις οικονομικές απαιτήσεις της σύγχρονης οικογένειας, και άνεργοι δεν είναι μόνον αυτοί που δεν έχουν βρει δουλειά για να βγάλουν χρήματα. Υπεραπασχολημένοι είναι αυτοί που ασχολούνται με πολλά πράγματα, (είτε είναι επαγγέλματα είτε λογισμοί και επιθυμίες), που δεν αναπαύουν την καρδιά τους, την ύπαρξή τους, αντίθετα, μάλιστα, την κουράζουν. Με την έννοια αυτήν υπεραπασχολημένος δεν μπορεί να θεωρηθή απλώς αυτός που έχει πολλές δουλειές ή έχει πολλά ενδιαφέροντα καί, ως εκ τούτου, πολλές δραστηριότητες, αλλά αυτός του οποίου οι δουλειές και οι δραστηριότητες δεν ανταποκρίνονται στο βαθύτερο νόημα και τον σκοπό της υπάρξεώς του, είτε τις κάνει εκούσια είτε εξαναγκαζόμενος από τις περιστάσεις.

Οι άνθρωποι μέσα στην εμπάθειά μας είμαστε περίεργα όντα. Αυτό φαίνεται καθαρά από το ότι δεν θέλουμε πάντα αυτά που πραγματικά ξεκουράζουν την ψυχή μας. Δεν ανεχόμαστε, για παράδειγμα, την ησυχία, δεν καλλιεργούμε το νού και την καρδιά με την προσευχή, δεν αφήνουμε δυνάμεις για την προσευχή κυριευμένοι και εξαντλημένοι από άκαρπες μέριμνες. “Με την πολλή δουλειά και μέριμνα ξεχνάει κανείς τον Θεό. Έλεγε χαρακτηριστικά ο Παπα-Τύχων: “Ο Φαραώ έδινε πολλή δουλειά και πολύ φαγητό στους Ισραηλίτες, για να ξεχνούν τον Θεό”. Στην εποχή μας ο διάβολος απορρόφησε τους ανθρώπους στην ύλη, στον περισπασμό· δουλειά πολλή, φαΐ πολύ, για να ξεχνούν τον Θεό, και έτσι να μη μπορούν - ή μάλλον να μη θέλουν - να αξιοποιήσουν την ελευθερία που τους δίνεται για τον αγιασμό της ψυχής”(π.Παΐσιος). Αυτό συμβαίνει, γιατί κινητήρια δύναμη της θελήσεώς μας είναι, πολλές φορές, η φιλοδοξία ή ο κοινωνικός φθόνος. Οπότε αυτό που θέλουμε, άσχετα αν φαίνεται καλό στα μάτια του κόσμου, κακοποιεί την ψυχή μας, την γεμίζει με άγχος.

Η εσωτερική καλλιέργεια και ανάπαυση δεν σημαίνει βέβαια ανεργία. Άλλωστε, η αργία είναι μητέρα κάθε κακίας καί, επίσης, κατά τον απόστολο Παύλο “εί τις ου θέλει εργάζεσθαι μηδέ εσθιέτω”. Γι’ αυτό χρειάζεται διάκριση. Ο γέροντας Παΐσιος έλεγε: “Πόδια και χέρια στην δουλειά να δίνετε, καρδιά να μη δίνετε”. Και όταν τον ρωτούσαν τί εννοεί, έλεγε: “Να χρησιμοποιήτε τα χέρια και τα πόδια στην δουλειά, αλλά να μην αφήνετε τον νού σας να ξεφύγη από τον Θεό. Να μη δίνετε όλο το είναι σας, όλο τον δυναμισμό μαζί με την καρδιά σας, στα υλικά. Έτσι γίνεται μετά κανείς ειδωλολάτρης... Καρδιά να μη δίνετε σε χαμένα, σε άχρηστα πράγματα. Γιατί μετά πώς θα σκιρτήση η καρδιά για τον Χριστό;”.

Όταν όλη η καρδιά είναι “στά υλικά” οι δουλειές γίνονται με άγχος και νευρικότητα. Όμως, “η εργασία που γίνεται με νευρικότητα δεν είναι αγιασμένη”. Και το σημαντικώτερο: “Ανάλογο με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος, όταν φτιάχνη κάτι, είναι και το αποτέλεσμα”, διότι “οι ταραγμένες ψυχές που εργάζονται, ταραχή μεταδίδουν και με τα εργόχειρά τους και όχι ευλογία”. Γι’ αυτό στην εποχή του ευρώ, της οικονομίας που έχει σαν βάση την ανταγωνιστικότητα και χαρακτηρίζεται από την υπεραπασχόληση κάποιων και την ανεργία πολλών, για να τρώμε - όσο τρώμε - γλυκό ψωμί, χρειάζεται να βρούμε τον τρόπο της εσωτερικής αναπαύσεως, της ψυχικής αργίας από τις θανατηφόρες βιοτικές μέριμνες. Έλεγε ο γέροντας Παΐσιος: “όταν η καρδιά είναι στον Χριστό, τότε αγιάζονται και οι δουλειές, υπάρχει και η εσωτερική ψυχική ξεκούραση συνέχεια, και νιώθει κανείς την πραγματική χαρά”. Γι’ αυτό συμβούλευε: “Να αξιοποιήτε την καρδιά σας· να μην την σπαταλάτε. Αν σπαταληθή η καρδιά σε πολλά ασήμαντα, δεν έχει αντοχή να πονέση για εκείνο που πρέπει να πονέση”.

Και το μεγάλο ζητούμενο για τον καθένα προσωπικά είναι να μάθη την καρδιά του να πονά για αυτά που αξίζουν τον πόνο.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1562

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance