Αναστασίου Φιλιππίδη: Για το Μουσείο της Ευρώπης

του Αναστασίου Φιλιππίδη

Η ανακοίνωση της ίδρυσης ενός “Μουσείου της Ευρώπης” στις Βρυξέλλες προκάλεσε, για άλλη μια φορά, οργίλες αντιδράσεις στην Ελλάδα. Αφορμή, όπως και πριν δέκα χρόνια με την υπόθεση του βιβλίου Ευρωπαϊκής Ιστορίας του Ντυροζέλ, η απουσία της αρχαίας Ελλάδας και του Βυζαντίου από την Ιστορία της Ευρώπης. Αιτία, ο βαθύτατα διαφορετικός τρόπος με τον οποίον βλέπουν οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι την Ευρώπη και την Ελλάδα. Η δεκαετία που λήγει μας προσέφερε αρκετές εκδηλώσεις αυτής της διαφοράς, από το Μακεδονικό μέχρι την κρίση του Κοσσυφοπεδίου.

Ουσιαστικά, τα παράπονα των Ελλήνων αναφέρονται στο ποιά πρέπει να είναι η Ευρώπη (“κληρονόμος του αρχαιοελληνικού πνεύματος”, “αποδέκτης αξιών που διαμορφώθηκαν από τη σύζευξη ελληνισμού και ορθοδοξίας στο Βυζάντιο”) και όχι στο ποιά είναι η Ευρώπη. Βεβαίως ο όρος “Ευρώπη” έχει αποκτήσει διάφορες έννοιες ανά τους αιώνες. Θα μπορούσε μάλιστα κάποιος να ισχυριστεί ότι η σύγχρονη έννοια έχει περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα (ένωση κρατών) παρά πολιτιστικό, σε αντίθεση με τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν οι δυτικοευρωπαϊκοί λαοί ανέθεσαν στον εαυτό τους τον ρόλο του “εκπολιτισμού” των υπόλοιπων ηπείρων. Υπό αυτό το πρίσμα, ένα Μουσείο που βασίζεται στον πολιτιστικό ορισμό και αγνοεί ότι στην πολιτική ένωση της Ευρώπης περιλαμβάνεται και η Ελλάδα είναι μάλλον αναχρονιστικό. Γι’ αυτό και η αρμόδια Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα πολιτισμού κ. Ρέντιγκ υποχρεώθηκε να δηλώση, απαντώντας σε Έλληνα ευρωβουλευτή, ότι δεν νοείται Μουσείο Ευρώπης χωρίς την αρχαιοελληνική και βυζαντινή Ιστορία.

Ωστόσο οι ένοιες της εθνικής ταυτότητας και του συλλογικού υποσυνειδήτου, που διαμορφώνονται σε διάστημα αιώνων, είναι δύσκολο να υπαχθούν σε τρέχουσες πολιτικές σκοπιμότητες. Γι’ αυτό και στο Μουσείο της Ευρώπης οι δυτικοευρωπαίοι εκδήλωσαν καταρχήν αυτό που αισθάνονται βαθύτερα, αυτό που διδάσκονται από μικροί στα σχολεία τους αλλά και από τα μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με αυτά, ο δυτικοευρωπαϊκός πολιτισμός δεν προήλθε από τον ελληνόφωνο κόσμο της αρχαιότητας ή του Μεσαίωνα. Σχηματίστηκε από την σύγκρουση με αυτόν, περνώντας μέσα από την καταστροφή των υλικών και πνευματικών μνημείων της αρχαιότητας (περίοδος “βαρβαρικών επιδρομών” τον 4ο - 5ο αιώνα) τον αλαζονικό σφετερισμό του τίτλου του αυτοκράτορα των Ρωμαίων από τον Καρλομάγνο (όταν ο μόνος που έφερε τον τίτλο ως τότε ήταν ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης) και τις αξιώσεις υπεροχής της νεόκοπης Φραγκικής θεολογίας, η εμφάνιση των οποίων συμπίτπτει με τη βασιλεία του Καρομάγνου (απόρριψη Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου στη σύνοδο της Φραγκφούρτης το 794, υιοθέτηση του φιλιόκβε στη σύνοδο του Άαχεν το 809). Όπως είναι γνωστό, στη συνέχεια οι Φράγκοι επέβαλαν “διά πυρός και σιδήρου” τις απόψεις τους σε όσες περιοχές περιήλθαν υπό την κατοχή τους.

Η εξέλιξη της Ευρώπης θα ήταν ασφαλώς διαφορετική, αν οι Φράγκοι δεν επέλεγαν τη σύγκρουση με τον ορθόδοξο ελληνορωμαϊκό κόσμο. Θα μπορούσαμε τότε να μιλάμε για έναν συγγενή πολιτισμό, που θα είχε τα θεμέλιά του στον ελληνικό-χριστιανικό, με τις επιδράσεις από το ορθόδξο Βυζάντιο και τις όποιες ιδιαιτερότητές του. Είναι ο δρόμος που ακολούθησαν άλλοι ευρωπαϊκοί λαοί, όπως οι Ρώσοι και οι Νοτιοσλάβοι, στους οποίους οι επιδράσεις της “Βυζαντινής Κοινοπολιτείας” (κατά τον εύστοχο χαρακτηρισμό του Ομπολένσκυ) είναι εμφανείς μέχρι σήμερα. Όμως οι Φράγκοι δεν επέλεξαν αυτό τον δρόμο. Παρά τα όποια επιφανειακά “δάνεια” από την αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, στη Δύση διαμορφώθηκε ένας πολιτισμός εντελώς ξένος προς τις βασικές αξίες του ελληνορθόδοξου πολιτισμού. Η λατρεία του χρήματος, η απολυτοποίηση της λογικής, η θεοποίηση της αμαρτίας δεν αποτελούν, ασφαλώς, κληροδότημα της αρχαίας Ελλάδας ή του Βυζαντίου. Επομένως, αν είχαμε διατηρήσει ζωντανά τα κριτήρια της δικής μας παράδοσης, δεν θα είχαμε κανέναν λόγο να αισθανόμαστε προσβεβλημένοι από τη παράλειψη του Μουσείου της Ευρώπης. Το αντίθετο μάλιστα...

  • Προβολές: 1563

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance